واریس پا در بارداری | علت، علائم و راههای درمان آن
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
واریس پا در بارداری معمولا به شکل رگهای برجسته آبی یا بنفش دیده میشود. برخی مادران این عارضه را همراه با سنگینی، خارش، ورم یا درد پا تجربه میکنند. این مشکل بیشتر بهدلیل تغییرات طبیعی بارداری، مثل افزایش حجم خون، شلتر شدن دیواره رگها و فشار رحم در حال رشد روی رگهای لگن و پا ایجاد میشود. در اغلب موارد، واریس پا برای مادر و جنین خطر جدی ندارد، اما میتواند آزاردهنده باشد و با پیشرفت بارداری بیشتر خودش را نشان دهد. اگر شما هم در دوران بارداری متوجه تغییرات ظاهری در رگهای پا یا احساس سنگینی و درد شدهاید، احتمالا این سوال برایتان پیش آمده که واریس پا در بارداری تا چه حد طبیعی است، چه کسانی بیشتر در معرض آن هستند و چگونه میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. در این مقاله از مجله سلامت گهواره بهطور کامل به علائم، علتها، روشهای پیشگیری و درمان واریس پا در بارداری میپردازیم.
با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار میگیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه میدهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری میکند و هر روز یک پیام مشاورهای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.
- علائم و نشانههای اولیه واریس در بارداری
- تفاوت واریس پا با رگهای عنکبوتی در بارداری
- چه کسانی بیشتر در معرض واریس بارداری هستند؟
- چه عواملی باعث به وجود آمدن واریس در بارداری می شوند؟
- واریس پا در سهماهه اول، دوم و سوم بارداری
- علائم هشداردهنده واریس خطرناک در بارداری
- عوارض واریس پا در بارداری برای مادر
- آیا واریس پا در بارداری برای جنین خطر دارد؟
- روشهای پیشگیری از واریس پا در بارداری
- درمانهای خانگی واریس در بارداری
- درمانهای پزشکی واریس در بارداری
- استفاده از جوراب واریس در بارداری
- ورزشهای مناسب برای کاهش واریس در بارداری
- چه کارهایی واریس پا را بدتر میکند؟
- مؤثرترین راه کنترل واریس پا در بارداری چیست؟
- منابع
علائم و نشانههای اولیه واریس در بارداری
واریس پا در بارداری معمولا با رگهای برجسته آبی یا بنفش و به صورت پیچخورده در پاها شروع میشود و در بسیاری از موارد خطرناک نیست. علائم اولیه اغلب همراه با ناراحتی، سنگینی و تغییر ظاهر رگها ظاهر شده و معمولا بعد از ایستادن یا نشستن طولانی علائمی مثل پا درد در بارداری بیشتر احساس میشوند. در ادامه به علائم واریس پا در بارداری اشاره کردهایم:
- ظهور رگهای آبی، بنفش یا برجسته روی پاها مخصوصا پشت ساق پا، اطراف مچ یا داخل پاها
- پیچخوردگی یا طنابیشدن ظاهر رگها در سطح پوست
- احساس سنگینی، خستگی یا فشار خفیف در پاها بهخصوص در پایان روز
- درد مبهم، تیرکشیدن خفیف یا احساس کوفتگی در ساق و مچ پا
- درد کشاله ران در بارداری
- ورم خفیف در پاها، مچ پا یا ساق بهویژه بعد از ایستادن یا نشستن طولانی
- خارش خفیف یا خشکی پوست روی رگهای برجسته
- احساس ضربان، کشیدگی یا سوزش ملایم در اطراف رگهای واریسی
- گرفتگی عضلات پا در شب، بدون قرمزی یا تورم شدید ساق
- مورمور شدن یا بیحسی خفیف در پاها، بهخصوص زمانی که پاها برای مدت طولانی بیحرکت ماندهاند
- بیشتر شدن ناراحتی پاها بعد از ایستادن طولانی، نشستن طولانی یا فعالیت زیاد
- بهتر شدن نسبی علائم با بالا گذاشتن پاها، استراحت یا تغییر وضعیت بدن
تفاوت واریس پا با رگهای عنکبوتی در بارداری
واریس پا در بارداری معمولا به شکل رگهای برجسته آبی یا بنفش و گاهی پیچخورده دیده میشود و میتواند با سنگینی، درد مبهم، خارش یا ورم خفیف پا همراه باشد. رگهای عنکبوتی سطحیتر و ظریف هستند و بیشتر شبیه خطوط قرمز یا آبی نازک روی پوست دیده میشوند و معمولا درد یا برجستگی واضح ندارند. هر دو میتوانند تحت تاثیر تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون ایجاد شوند، اما واریس پا معمولا علامتدارتر است.
چه کسانی بیشتر در معرض واریس بارداری هستند؟
خطر واریس پا در بارداری در همه زنان یکسان نیست. مادرانی با سابقه واریس، سابقه خانوادگی واریس، افراد دارای اضافهوزن یا مادرانی که برای مدت طولانی میایستند و مینشینند، بیشتر در معرض آن هستند. همچنین مادرانی که تجربه بارداریهای قبلی یا چندقلویی دارند احتمال ابتلا به واریس پا در آنها بیشتر میشود.
چه عواملی باعث به وجود آمدن واریس در بارداری می شوند؟
واریس بارداری معمولا نتیجه ترکیب چند عامل است. بعضی از این عوامل به تغییرات طبیعی بدن در بارداری مربوط بوده و بعضی دیگر با سبک زندگی یا سابقه فردی مادر ارتباط دارند. در جدول زیر به این عوامل پرداختهایم:
| عامل | نحوه ایجاد واریس | شدت تاثیر | قابل کنترل |
| تغییرات هورمونی | افزایش هورمون پروژسترون باعث شلتر شدن دیواره رگها شده، خون راحتتر در آنها جمع میشود و احتمال برجستهشدن رگهای پا بالا میرود. | زیاد | خیر |
| افزایش حجم خون در دوران بارداری | بدن مادر برای تغذیه جنین، خون بیشتری تولید میکند. این افزایش حجم خون، فشار بیشتری به رگها وارد میکند | زیاد | خیر |
| بزرگ شدن رحم و فشار بر رگهای لگن | با رشد جنین، رحم بزرگتر میشود و به رگهای لگن فشار وارد میکند. این فشار میتواند بازگشت خون از پاها به قلب را کندتر کند و زمینه جمع شدن خون در رگهای پا را فراهم کند. | زیاد | خیر |
| افزایش وزن مادر در بارداری | فشار بیشتری به پاها و رگهای اندام تحتانی وارد شده در نتیجه احتمال کشیدهشدن، گشادشدن و برجستهشدن آنها بیشتر خواهد بود. | متوسط تا زیاد | تا حدی |
| ایستادن یا نشستن طولانیمدت | در این شرایط جریان خون در پاها کندتر میشود. این وضعیت فشار داخل رگها را افزایش میدهد و میتواند علائم واریس را بیشتر کند. | متوسط | بله |
| سابقه خانوادگی واریس (ژنتیک) | در این حالت، ضعف دیواره یا دریچههای رگها میتواند زمینه ژنتیکی داشته باشد. | متوسط تا زیاد | خیر |
| بارداریهای متعدد (چندقلویی یا زایمانهای قبلی) | در این شرایط فشار بیشتری به رگهای لگن و پا وارد میشود. | متوسط | خیر |
| کمتحرکی و نداشتن فعالیت بدنی کافی | در صورت کمتحرکی و احتمال ماندن خون در رگهای پا بیشتر میشود. | متوسط | بله |
| یبوست و فشار شکمی مزمن | یبوست باعث زور زدن و افزایش فشار داخل شکم میشود. این فشار میتواند روی رگهای لگن و پایینتنه اثر بگذارد. | متوسط | بله |
| افزایش سن مادر در بارداری | با افزایش سن، دیواره و دریچههای رگها ممکن است ضعیفتر شوند. | متوسط | خیر |
واریس پا در سهماهه اول، دوم و سوم بارداری
احتمال ابتلا به واریس پا در سه ماهه اول بارداری کمتر است؛ مگر اینکه مادر سابقه واریس، زمینه خانوادگی یا بارداری قبلی داشته باشد. در سه ماهه دوم، با افزایش حجم خون، تغییرات هورمونی و شروع رشد قابلتوجه رحم، فشار روی رگهای پا بیشتر میشود و احتمال دیدهشدن رگهای برجسته یا احساس سنگینی پا بالا میرود. بیشترین احتمال بروز یا تشدید واریس معمولا در سه ماهه سوم است. چون رحم بزرگتر شده، وزن مادر افزایش پیدا کرده و برگشت خون از پاها سختتر انجام میشود. البته شدت واریس در همه مادران یکسان نیست و ممکن است بعد از زایمان بهتر شود.
علائم هشداردهنده واریس خطرناک در بارداری
واریس پا در بارداری در مراحل پیشرفتهتر با علائم خطرناک زیر همراه میشود:
- تورم ناگهانی یا واضح در یک پا، مخصوصا اگر فقط ساق یا مچ یک طرف درگیر شده باشد
- درد ضرباندار، شدید یا رو به افزایش در ساق یا ران پا
- قرمز، گرم یا حساس شدن پوست روی ساق یا اطراف رگ واریسی
- درد ساق پا که هنگام راه رفتن یا بالا آوردن پنجه پا بیشتر میشود
- سفت، دردناک یا بسیار حساس شدن رگ واریسی
- ایجاد زخم روی پا یا اطراف رگ واریسی که طی چند روز بهتر نمیشود
- خونریزی از رگ واریسی، حتی اگر بعد از یک ضربه خفیف اتفاق افتاده باشد
- تورم، قرمزی و درد پا همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه، درد پشت یا سرفه خونی
عوارض واریس پا در بارداری برای مادر
واریس پا در بارداری برای مادر معمولا بیشتر باعث ناراحتیهایی مثل سنگینی پا، درد، خارش، ورم خفیف و گرفتگی شبانه میشود و با خطرات جدی همراه نیست.
به نقل از hse
اغلب اوقات، رگهای واریسی خود به خود از بین میروند یا ۳ یا ۴ ماه پس از تولد نوزاد کوچک میشوند. ممکن است دفعه بعد که باردار میشوید، دوباره عود کنند.
Most of the time, varicose veins go away on their own or reduce in size 3 or 4 months after the birth of your baby. They may come back the next time you become pregnant.
با این حال، در بعضی موارد میتواند با خشکی و التهاب پوست، خونریزی از رگ، زخمهای دیرترمیم یا التهاب و لخته در رگهای سطحی همراه شود. البته این مورد را هم باید در نظر داشت که بارداری خودش خطر لخته خون را بالا میبرد و وجود واریس میتواند یکی از عوامل افزایش ریسک آمبولی پا در بارداری باشد، اما هر واریسی به آمبولی منجر نمیشود. تورم و درد یکطرفه پا، قرمزی، گرمی ساق، تنگی نفس یا درد قفسه سینه باید به سرعت به پزشک گزارش شود.
آیا واریس پا در بارداری برای جنین خطر دارد؟
واریس پا در بارداری معمولا برای جنین خطر مستقیم ایجاد نمیکند و بیشتر بهعنوان یکی از تغییرات شایع بدن مادر در این دوران شناخته میشود. این رگها ممکن است ظاهر پا را تغییر دهند یا باعث ناراحتی مادر شوند، اما بهتنهایی نشانه آسیب به جنین نیستند.
روشهای پیشگیری از واریس پا در بارداری
پیشگیری کامل از واریس بارداری همیشه ممکن نیست. چون بخشی از آن به تغییرات طبیعی بارداری، ژنتیک و فشار رحم مربوط میشود. با این حال، چند عادت ساده میتواند فشار روی رگهای پا را کمتر کند، علائم را کاهش دهد و احتمال تشدید واریس را پایین بیاورد.
- از ایستادن یا نشستن طولانیمدت خودداری کنید و هر ۳۰ دقیقه کمی راه بروید یا وضعیت بدن را عوض کنید.
- در زمان استراحت، پاها را کمی بالاتر از سطح بدن قرار دهید تا برگشت خون از پاها راحتتر شود.
- پیادهروی سبک، شنا یا حرکات ساده پا را با تایید پزشک در برنامه روزانه بگذارید.
- وزن بارداری را در محدوده توصیهشده پزشک نگه دارید؛ اضافهوزن فشار بیشتری به رگهای پا وارد میکند.
- لباس، شلوار، جوراب و کفش خیلی تنگ نپوشید. چون میتواند جریان خون را محدودتر کند.
- هنگام نشستن، پاها را روی هم نیندازید و هر چند وقت یکبار مچ و ساق پا را حرکت دهید.
- برای کاهش یبوست، آب کافی بنوشید و غذاهای فیبردار بخورید تا فشار شکمی کمتر شود.
- خوابیدن به پهلو، بهخصوص در ماههای پایانی میتواند فشار رحم بر رگهای بزرگ بدن را کمتر کند.
- از کفش راحت و پاشنه کوتاه استفاده کنید تا فشار کمتری به ساق و مچ پا وارد شود.
درمانهای خانگی واریس در بارداری
درمان واریس پا در بارداری به روشهای خانگی واریس را کاملا از بین نمیبرند، اما میتوانند درد، سنگینی، ورم و خستگی پاها را کمتر کنند. این روشها اهمیت زیادی دارند، چون در بارداری معمولا درمانهای تهاجمی مثل جراحی یا اقدامات وریدی توصیه نمیشوند و تمرکز اصلی روی کنترل علائم است:
- پاها را هنگام استراحت کمی بالاتر از سطح بدن قرار دهید تا برگشت خون از پاها راحتتر شود.
- از ایستادن یا نشستن طولانیمدت پرهیز کنید و در طول روز چند بار وضعیت بدن را تغییر دهید.
- در طول روز پیادهروی سبک یا حرکات ملایم پا انجام دهید.
- هنگام نشستن، پاها را روی هم نیندازید؛ این کار میتواند جریان خون پاها را محدودتر کند.
- در صورت توصیه پزشک از جوراب واریس مناسب بارداری استفاده کنید.
- جوراب واریس را بهتر است صبح، قبل از زیاد شدن ورم پاها بپوشید.
- خوابیدن به پهلو، بهویژه پهلوی چپ میتواند فشار رحم روی رگهای بزرگ بدن را کمتر کند.
- آب کافی بنوشید و غذاهای فیبردار مصرف کنید تا یبوست و فشار شکمی کمتر شود.
درمانهای پزشکی واریس در بارداری
اگر واریس پا در بارداری فقط با سنگینی، خستگی یا برجستهشدن رگها همراه باشد، معمولا با مراقبتهای ساده کنترل میشود. اما در صورت درد شدید، تورم ناگهانی یکطرفه پا، قرمزی، گرمی، حساسیت ساق، خونریزی از رگ یا زخم پوستی باید به پزشک مراجعه کرد.
درمان پزشکی واریس پا در بارداری معمولا با هدف کاهش علائم انجام میشود و هدف درمان از بین بردن کامل رگها نیست. پزشک ممکن است جوراب واریس استاندارد، پیگیری علائم و در صورت درد، مسکن مجاز بارداری مثل استامینوفن/پاراستامول را با دوز مناسب توصیه کند. اگر علائم لخته خون مطرح باشد، درمان فرق میکند و ممکن است داروهای رقیقکننده خون تجویز شود. درمانهای تهاجمی واریس مثل جراحی، لیزر یا اسکلروتراپی معمولا به بعد از زایمان موکول میشوند.
استفاده از جوراب واریس در بارداری
جوراب واریس پا در بارداری یکی از روشهای رایج برای کم کردن علائم واریس است و منجر به درمان قطعی آن نمیشود. این جورابها با فشار تدریجی روی پا، به برگشت بهتر خون کمک میکنند و میتوانند سنگینی، درد و ورم پا را کاهش دهند. بهتر است نوع، سایز و میزان فشار جوراب با نظر پزشک انتخاب شود. چون جوراب خیلی تنگ یا نامناسب میتواند آزاردهنده باشد. معمولا استفاده روزانه و پوشیدن آن از صبح، قبل از زیاد شدن ورم پا نتیجه بهتری دارد.
ورزشهای مناسب برای کاهش واریس در بارداری
پیادهروی سبک و منظم یکی از بهترین ورزشها برای کاهش ناراحتی واریس پا در بارداری است. حرکت عضلات ساق مثل یک پمپ طبیعی عمل کرده و به برگشت خون از پاها به سمت قلب کمک میکند. شنا و ورزشهای آبی هم گزینههای مناسبی هستند، چون فشار وزن بدن روی پاها را کم میکنند و جریان خون را بهتر نگه میدارند.
حرکات ساده پا هم در طول روز مفید هستند. مثلا خم و راست کردن مچ پا، چرخاندن مچ، بالا و پایین بردن پنجهها و چند دقیقه راه رفتن بعد از نشستن طولانی از جمله حرکات ساده پا به شمار میروند. این تمرینها بهتر است آرام، منظم و بدون فشار انجام شوند.
چه کارهایی واریس پا را بدتر میکند؟
در صورت اینکه به واریس پا در بارداری مبتلا شدید، بهتر است از انجام کارهای زیر خودداری کنید:
- ایستادن طولانیمدت بدون استراحت یا تغییر وضعیت
- نشستن طولانی، مخصوصا وقتی پاها آویزان باشند و بالا قرار نگیرند
- کمتحرکی و نداشتن پیادهروی یا حرکات سبک روزانه
- انداختن پاها روی هم هنگام نشستن
- پوشیدن لباس، جوراب، شلوار یا کفش خیلی تنگ
- افزایش وزن بیش از محدوده توصیهشده در بارداری
- بیتوجهی به یبوست و زور زدن مکرر هنگام دفع
- انجام ورزشهای سنگین یا حرکاتی که فشار زیادی به پاها وارد میکنند
- بالا نگذاشتن پاها هنگام استراحت بهخصوص در پایان روز
- استفاده خودسرانه از جوراب واریس نامناسب یا خیلی تنگ
مؤثرترین راه کنترل واریس پا در بارداری چیست؟
واریس پا در بارداری معمولا خطرناک نیست. اما میتواند با سنگینی، ورم و درد پا کیفیت زندگی روزمره مادر را پایین بیاورد. موثرترین راه کنترل آن در این دوران، شامل ترکیب مراقبتهایی مثل استفاده از جوراب واریس مناسب با نظر پزشک، بالا گذاشتن پاها، پیادهروی سبک، پرهیز از نشستن یا ایستادن طولانی و کنترل وزن میشود. درمانهای قطعیتر مثل لیزر، اسکلروتراپی یا جراحی معمولا تا بعد از زایمان انجام نمیشوند. مگر اینکه شرایط خاصی وجود داشته باشد. اگر درد و تورم یکطرفه یا قرمزی شدید ایجاد شد، سریع باید به پزشک مراجعه کنید.
منابع
سوالات متداول
بله، واریس بارداری در بیشتر موارد طی ۳ تا ۴ ماه بعد از زایمان کمرنگتر یا کوچکتر میشود.
بله، ایستادن طولانی میتواند جریان خون پاها را کند کند و فشار رگها را بالا ببرد. همین موضوع علائم واریس بارداری را تشدید میکند.
خیر، واریس پا در بارداری بهتنهایی باعث زایمان زودرس نمیشود.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.