پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان + علت، علائم و درمان آن
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان اگرچه نسبتاً نادر است، اما در صورت تشخیص دیرهنگام میتواند بر رشد جسمی، تکامل مغز و عملکرد قلب کودک تأثیر بگذارد. بسیاری از والدین علائمی مانند بیقراری، تپش قلب، کاهش وزن، تعریق زیاد یا اختلال خواب را طبیعی تصور میکنند، در حالی که این نشانهها ممکن است به پرکاری تیروئید مرتبط باشند. این بیماری زمانی رخ میدهد که غده تیروئید هورمون بیشتری از حد طبیعی تولید کند و باعث افزایش فعالیت بدن شود.
در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره با علتهای پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان، علائم هشداردهنده، روشهای تشخیص و راهکارهای درمان آن آشنا میشوید تا بتوانید با آگاهی بیشتر از سلامت فرزندتان مراقبت کنید.
با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیامهای مشاوره تخصصی دریافت کنید و با توصیههای تغذیهای و دستور پختهای مناسب، تغذیه سالمتری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازیهای مناسب و آزمونهای دورهای به تقویت هوش و مهارتهای فرزندتان کمک کنید.
- پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان چیست؟
- علت پرکاری تیروئید در کودکان و نوزادان چیست؟
- علائم پرکاری تیروئید در کودکان و نوزادان
- عوارض پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان چیست؟
- چکاپهای لازم برای درمان پرکاری تیروئید در کودکان
- درمان پرکاری تیروئید در کودکان و نوزادان چیست؟
- پیشگیری و مراقبت از نوزادان مبتلا به پرکاری تیروئید
پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان چیست؟
تیروئید یک غده کوچک است که زیر پوست و جلو گردن قرار گرفته است. در زبان یونانی "تیروئید" به معنای "سپرمانند" است. دلیل این نامگذاری این است که غده تیروئید مانند سپر جلو نای قرار دارد. غده تیروئید تحت تاثیر و کنترل هورمون مترشحه از غده هیپوفیز در مغز (TSH)، هورمونهای تیروئیدی را ترشح میکند. هورمونهای تیروئیدی (T3,T4) میزان سوختوساز بدن ما را کنترل می-کنند و در اعمال مهمی از بدن از جمله رشد دخیل هستند. پرکاری تیروئید در کودکان به حالتی گفته میشود که سطح هورمونهای تیروئیدی از حد مجاز خود بالاتر روند. با افزایش هومورنهای تیروئیدی، سلولها سریعتر و بیشتر مواد غذایی را از خون میگیرند و سوختوساز بدن افزایش پیدا میکند. علائم و عوارض پرکاری غده تیروئید در نوزادان و کودکان، اغلب در زمینه همین افزایش سوختوساز بدن است.
علت پرکاری تیروئید در کودکان و نوزادان چیست؟
- بیماری گریوز؛ علت اصلی پرکاری تیروئید در کودکان سهساله، کوچکتر یا بزرگتر بیماری گریوز است. گریوز یک بیماری خودایمن است که در آن، بدن علیه غده تیروئید آنتیبادی (پروتئینهای حفاظتی بدن و ساختهشده توسط سیستم ایمنی هستند) میسازد و باعث میشوند غده تیروئید خودبهخود فعال شود. این بیماری در دختران پنج بار شایعتر از پسران است و بیشترین شیوع آن در سنین نوجوانی است.
- تیروئیدیت؛ گاهی علت پرکاری تیروئید، تیروئیدیت است که به معنی التهاب غده تیروئید است. تیروئیدیت تحت حاد به دنبال عفونتهای ویروسی، باعث میشود غده تیروئید در پاسخ به التهاب مقدار بیشتری هورمون بسازد و وارد بدن کند. اگر تیروئیدیت باعث تخریب بافت تیروئید شود، پس از مدتی موجب کم کاری تیروئید در کودکان خواهدشد.
- ندولهای تیروئید؛ ندولها در بافت غده ایجاد شده و میتوانند حجم زیادی از هورمون را تولید کنند. گاهی ندولهای تیروئید آنقدر بزرگ میشوند که از روی گردن میتوان آنها را لمس کرد. ندولهای تیروئید اغلب خوشخیم هستند و با جراحی درمان میشوند.
- پرکاری مادرزادی تیروئید؛ اغلب در نوزادانی دیده میشود که مادرانشان هم پرکاری تیروئیدی دارند. دلیل این بیماری آنتیبادی با نام TSIs است که میتواند از طریق جفت عبور کند، وارد بدن نوزاد شود و باعث ایجاد عوارض پرکاری تیروئید در نوزادان شود. البته از آنجا که این آنتیبادی از بدن مادر آمده و در بدن نوزاد تولید نمیشود، بیماری حاصل از آن علائم و عوارضی کوتاهمدت و گذرا داشته و همچنین شیوع بالایی ندارد. پرکاری مادرزادی میتواند به دلیل وجود ندولهایی در غده تیروئید نیز نوزاد باشد، که البته بسیار نادر است. تشخیص این نوزادان با آزمایشات تشخیصی صورت میگیرد.
از آنجا که بررسی کمکاری تیروئید در کودکان و نوزادان، از موارد طرح غربالگری نوزادان است، از همین راه میتوان نوزادن مبتلا به پرکاری تیروئید گذارا و مادرزادی را نیز تشخیص داد. این آزمایش تیروئید کودکان اهمیت فراوانی دارند، زیرا تاخیر شش هفتهای در درمان نوزاد مبتلا به اختلال تیروئیدی میتواند عوارض دائم و خطرناکی بر طفل بگذارد. حد نرمال تیروئید در کودکان بسته به هورمون مورد نظر، سن و جنسیت کودکان میتواند متفاوت باشد.
به نقل از Healthline
پرکاری تیروئید در کودکان بیشتر در اثر یک بیماری خودایمنی به نام بیماری گریوز ایجاد میشود. زمانی که غده تیروئید بیش از حد هورمون تولید میکند، فرآیندهای بدن را سرعت میبخشد و میتواند باعث علائمی مانند تپش قلب سریع، کاهش وزن، تحریکپذیری و اختلال خواب شود.
Hyperthyroidism in children is most often due to an autoimmune condition called Graves’ disease. When the gland makes too much hormone, it can speed up the body’s processes, leading to symptoms like rapid heartbeat, weight loss, irritability, and difficulty sleeping.
علائم پرکاری تیروئید در کودکان و نوزادان
علائم پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان ممکن است با توجه به سن کودک متفاوت باشد و گاهی با مشکلات رفتاری، اضطراب یا بیشفعالی اشتباه گرفته شود. این بیماری باعث افزایش فعالیت متابولیسم بدن میشود و میتواند روی رشد، خواب، وزن، رفتار و عملکرد قلب تأثیر بگذارد. در بسیاری از کودکان همه علائم بهطور همزمان دیده نمیشوند و تشخیص قطعی تنها با معاینه پزشک و انجام آزمایشهای تیروئید امکانپذیر است.
| علائم پرکاری تیروئید در کودکان | علائم پرکاری تیروئید در نوزادان |
| افزایش ضربان قلب لرزش دستها اضطراب و بیقراری عدم تمرکز و افت تحصیلی بزرگ شدن غده تیروئید (گواتر) واکنش سریع (رفلکسهای سریع) تعریق زیاد و عدم تحمل گرما خستگی و ضعف عضلانی تحرک و فعالیت بیش از حد مدفوع نرم یا مکرر و گاهی فلج دورهای درد قفسه سینه پوست نرم و براق ریزش مو بیرونزدگی چشمها احساس پُری در گردن تغییر سایز یقه لباس به دلیل گواتر کبودشدن هنگام بالارفتن از پله چشمهای از حدقه بیرونزده تاخیر در حرکت پلک چشم وجود صدا در غده تیروئید | ضربان قلب سریع تنفس سریع بیقراری و گریه زیاد اشتهای زیاد وزن نگرفتن نوزاد رشد ناکافی اسهال یا مدفوع مکرر استفراغ بیرونزدگی چشمها در بعضی موارد اختلال خواب تحریکپذیری بالا |
علائم پرکاری تیروئید در کودکان ۳ تا ۵ ساله
در کودکان ۳ تا ۵ ساله، پرکاری تیروئید معمولاً با علائم رفتاری و تغییرات ظاهری همراه است. کودک ممکن است بیشفعال، بیقرار و زودرنج شود یا خواب نامنظمی داشته باشد. افزایش تعریق، کاهش وزن با وجود اشتهای خوب، تپش قلب و خستگی زودرس نیز از علائم شایع در این سن هستند. بعضی کودکان در این دوره دچار اختلال تمرکز یا تحریکپذیری شدید میشوند که ممکن است با مشکلات رفتاری اشتباه گرفته شود.
علائم تیروئید در کودکان ۶ تا ۱۲ ساله
در کودکان سن مدرسه، علائم پرکاری تیروئید میتواند روی رشد، یادگیری و عملکرد روزانه تأثیر بگذارد. افت تمرکز، کاهش عملکرد تحصیلی، اضطراب، لرزش دستها و تپش قلب از نشانههای رایج هستند. همچنین ممکن است کودک با وجود اشتهای زیاد دچار کاهش وزن شود یا نسبت به گرما حساسیت بیشتری داشته باشد. در برخی موارد، بزرگ شدن غده تیروئید و بیرونزدگی چشمها نیز دیده میشود که نیاز به بررسی سریع پزشکی دارد.
تشخیص نهایی پرکاری تیروئید در کودکان و نوزادان بر اساس علائم بالینی، معاینه پزشک و آزمایشهایی مانند اندازهگیری هورمونهای تیروئید و TSH انجام میشود.
عوارض پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان چیست؟
اگر پرکاری تیروئید در نوزاد و کودک درمان نشود، او دچار عوارض پرکاری تیروئید میگردد. عوارض پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان، درواقع همان نشانههای پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان هستند که به دلیل عدم درمانِ بهموقع، مزمن شدهاند. عوارض ناشی از عدم درمان بهموقع پرکاری تیروئید در کودکان عبارتاند از:
- مشکلات قلبی : از مهمترین عوارض پرکاری تیروئید در کودکان اختالالت قلبی است. اختلالات دهلیز قلب، اختلال در فشار خون، تندزدن قلب و بههم خوردن ریتم قلبی، در دسته مشکلات قلبی ناشی از پرکاری تیروئید در کودکان قرار دارند.
- افزایش سوخت و ساز بدن : تعریق زیاد، پوست براق، خستگی، کاهش آستانه تحمل گرما، تحرک زیاد، خشم و مدفوع شل در این دسته قرار دارند.
- مشکلات اسکلتی- عضلانی : عوارض پرکاری تیروئید در کودکان در این دسته شامل جلوبودن سن استخوانی کودک (استخوانهای کودک زودتر از سایر قسمتهای بدنش رشد میکند.)، ضعف عضلانی، فلج دورهای، نارسایی قلبی (در اثر فلج عضلات قلبی) و تنگی نفس (در اثر فلج عضلات تنفسی) است.
- مشکلات چشمی و بینایی : بیرونزدگی چشمها از حدقه، خیرهشدن، تورم پلک، التهاب چشم، اختلال در حرکات چشم بهسمت خارج، زخم قرنیه، درگیری عصب بینایی و در موارد شدید نابینایی از عوارض پرکاری تیروئید در کودکان هستند.
- مشکلات روانی : این دسته شامل عدم ثبات شخصیت، خشم و پرخاشگری، عدم تمرکز و در صورت ادامهدار شدن، مشکلات جدیتر روانپزشکی است.
- پوست و مو : کمشدن موی سر که تا حدی با درمان پرکاری تیروئید در کودکان قابل برگشت است. همچنین جدا شدن ناخنها از بسترشان که با درمان قابل برگشت است.
- طوفان تیروئیدی حاد : شاید از مهمترین عوارض پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان، بتوان به طوفان تیروئیدی اشاره کرد. طوفان تیروئیدی یک حالت نادر و نوعی بیماری تیروئید است که در آن فرد ابتدا دچار افزایش ضربان قلب و سپس افزایش دمای بدن میشود. علائم بعدی شامل نارسایی قلبی، کما، شوک و مرگ است. در افراد مبتلا به پرکاری تیروئید، عواملی مانند قطع ناگهانی درمان، درمان ناکافی پرکاری تیروئید و عفونت سیستمیک و شدید میتواند باعث طوفان تیروئیدی شود.
چکاپهای لازم برای درمان پرکاری تیروئید در کودکان
برای تشخیص و درمان پرکاری تیروئید در کودکان، انجام چکاپهای منظم اهمیت زیادی دارد، زیرا این بیماری میتواند روی رشد، قلب، وزن و عملکرد عصبی کودک تأثیر بگذارد. پزشک با استفاده از معاینات بالینی و آزمایشهای تخصصی، میزان فعالیت غده تیروئید و روند درمان را بررسی میکند. مهمترین چکاپها و آزمایشهای لازم برای پرکاری تیروئید در کودکان شامل موارد زیر هستند:
- آزمایش TSH: برای بررسی عملکرد غده تیروئید؛ در پرکاری تیروئید معمولاً سطح TSH کاهش پیدا میکند.
- اندازهگیری هورمونهای T3 و T4: برای تعیین میزان افزایش هورمونهای تیروئیدی در بدن کودک.
- آزمایش آنتیبادیهای تیروئید: جهت بررسی بیماریهای خودایمنی مانند گریوز که یکی از شایعترین علل پرکاری تیروئید در کودکان است.
- سونوگرافی تیروئید: برای بررسی اندازه غده تیروئید، وجود گواتر یا تغییرات غیرطبیعی.
- بررسی ضربان قلب و فشار خون: چون پرکاری تیروئید میتواند باعث تپش قلب و افزایش فشار خون شود.
- کنترل رشد و وزن کودک: بررسی قد، وزن و روند رشد برای اطمینان از تأثیر نداشتن بیماری بر رشد طبیعی کودک.
- معاینه چشمها: در بعضی کودکان، پرکاری تیروئید میتواند باعث بیرونزدگی چشم یا مشکلات چشمی شود.
- چکاپهای دورهای حین درمان: برای تنظیم دوز دارو و بررسی پاسخ بدن کودک به درمان ضروری است.
پیگیری منظم و انجام چکاپهای دورهای به پزشک کمک میکند روند درمان را بهتر کنترل کرده و از بروز عوارض احتمالی پرکاری تیروئید در کودکان جلوگیری شود.
درمان پرکاری تیروئید در کودکان و نوزادان چیست؟
درمان تیروئید پرکار در کودکان و نوزادان با توجه به علت بیماری متفاوت است. درمان شامل سه انتخاب: دارو درمانی، جراحی و ید رادیواکتیو است.
- دارودرمانی در نوزادان؛ درمان نوزادن مبتلا به پرکاری تیروئید درمان با داروی ضدتیروئیدی (معمولاً متیمازول) از راه خوراکی سه بار در روز است. گاهیاوقات همراه با این دارو، از دسته داروهای بتابلاکر نیز برای کنترل عوارض پرکاری تیروئید در کودکان مصرف میشوند. از آنجا که تحقیقات اخیر ثابت شده که داروی پروپیلتیوراسیل میتواند موجب نارسایی کبد شود، معمولاً در نوزادان و اطفال از آن استفاده نمیشود. با این حال ممکن است در موقعیتهایی مانند طوفان تیروئیدی استفاده شود. اگر نوزاد مقاوم به درمانهای اخیر باشد، میتوان قطره لوگل (یدید پتاسیم) نیز به درمانها اضافه نمود. در پرکاری تیروئید در نوزادان، کسانی که به رژیم دارویی پاسخ میدهند باید یک دوره دوساله دارو را دریافت کنند.
- درمان کودکان بزرگتر؛ درمان پرکاری تیروئید در کودکان بزرگتر معمولا شبیه به درمان تیروئید پرکار در بزرگسالان است. بتابلاکرها (نوعی قرص تیروئید) برای بهبود فشارخون و کاهش ضربان قلب مورد استفاده قرار می-گیرند. در صورت عدم درمان، روشهای دیگر مانند جراحی مورد استفاده قرار میگیرد.
- ید رادیواکتیو درصورت عدم پاسخ درمانی به داروهای ذکرشده در بالا و در برخی موارد قابل استفاده است. معمولاً در کودکان زیر 10 سال از ید رادیواکتیو استفاده نمیشود.
- جراحی؛ سریعترین روش درمان عوارض پرکاری تیروئید در کودکان است که البته عوارض مخصوص به خود را دارد. درمان انتخابی در ندول تیروئید، جراحی است.
پیشگیری و مراقبت از نوزادان مبتلا به پرکاری تیروئید
پرکاری تیروئید در نوزادان معمولاً به دلیل انتقال آنتیبادیهای تیروئیدی از مادر به جنین یا مشکلات مادرزادی غده تیروئید ایجاد میشود. اگرچه همیشه نمیتوان از بروز این بیماری پیشگیری کرد، اما تشخیص زودهنگام و مراقبت صحیح میتواند از عوارضی مانند اختلال رشد، مشکلات قلبی و آسیب به تکامل عصبی نوزاد جلوگیری کند. به همین دلیل آگاهی والدین و پیگیری منظم وضعیت نوزاد اهمیت زیادی دارد.
مهمترین اقدامات پیشگیرانه و مراقبتی برای نوزادان مبتلا به پرکاری تیروئید شامل موارد زیر است:
- کنترل و درمان بیماری تیروئید مادر قبل و حین بارداری
- انجام آزمایشهای غربالگری تیروئید در دوران بارداری در مادران پرخطر
- بررسی وضعیت تیروئید نوزاد پس از تولد در صورت سابقه بیماری تیروئید در مادر
- مراجعه منظم به متخصص کودکان یا فوق تخصص غدد کودکان
- انجام آزمایشهای دورهای برای کنترل سطح هورمونهای تیروئید
- مصرف منظم داروهای تجویزشده و پرهیز از قطع خودسرانه آنها
- کنترل رشد، وزن و روند تکامل جسمی و ذهنی نوزاد
- توجه به علائمی مانند تپش قلب، بیقراری، تعریق زیاد یا کاهش وزن
- تأمین تغذیه مناسب و مراقبت از وضعیت خواب و آرامش نوزاد
پیگیری دقیق درمان و انجام چکاپهای منظم به پزشک کمک میکند تا بیماری بهتر کنترل شود و نوزاد رشد طبیعی و سالمتری داشته باشد.
نکات مهم و پایانی
پرکاری تیروئید در نوزادان و کودکان یک بیماری قابل کنترل است، اما در صورت تشخیص دیرهنگام میتواند بر رشد جسمی، تکامل عصبی و سلامت قلب کودک تأثیر بگذارد. به همین دلیل توجه والدین به علائم اولیه و مراجعه سریع به پزشک اهمیت زیادی دارد. درمان این بیماری معمولاً با دارو و در برخی موارد خاص با روشهای تخصصی تحت نظر فوق تخصص غدد کودکان انجام میشود. پیگیری منظم، انجام چکاپهای دورهای و عدم قطع خودسرانه داروها نقش مهمی در کنترل بیماری و پیشگیری از عوارض دارد.
منبع :
سوالات متداول
بله، اگر درمان نشود میتواند باعث مشکلاتی مانند اختلال رشد، تپش قلب، بیقراری شدید و در موارد شدید آسیب به قلب و سیستم عصبی شود، اما با تشخیص بهموقع قابل کنترل است.
در برخی موارد بله. بیماریهای خودایمنی مانند گریوز میتوانند زمینه ژنتیکی داشته باشند، اما همیشه ارثی نیست و عوامل محیطی نیز نقش دارند.
بله، بیقراری، افزایش فعالیت، کاهش وزن با وجود اشتهای طبیعی یا زیاد میتواند از علائم پرکاری تیروئید باشد، اما نیاز به بررسی پزشکی برای تشخیص قطعی دارد.
این بیماری باعث افزایش متابولیسم بدن میشود و در نتیجه میتواند منجر به کاهش وزن، اختلال در رشد قدی و تأخیر در رشد طبیعی کودک شود اگر درمان نشود.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.