خارش بدن در بارداری - علت و راه های درمان خارش شکم
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
خارش بدن در بارداری شایع است و در بسیاری از موارد به دلیل خشکی پوست، کشیده شدن پوست شکم و تغییرات هورمونی ایجاد میشود. برای کاهش خارشهای خفیف میتوان از روشهای سادهای مانند استفاده از مرطوبکنندههای بدون عطر، دوش آب ولرم، کمپرس خنک و پوشیدن لباسهای نخی و گشاد کمک گرفت. البته هر نوع خارش در بارداری را نباید صرفا یک مشکل پوستی دانست؛ خارش شدید یا مداوم، به ویژه اگر کف دست و پاها را درگیر کند یا شبها تشدید شود، میتواند نشانه کلستاز بارداری باشد و به بررسی پزشکی نیاز دارد. در ادامه این مطلب از مجله سلامت گهواره با علت خارش بدن و شکم در بارداری، روشهای خانگی کاهش خارش، گزینههای مناسب برای پماد و کرم و علائم هشدار آشنا میشوید.
با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار میگیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه میدهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری میکند و هر روز یک پیام مشاورهای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.
- خارش بدن در بارداری چگونه است؟
- علائم خارش بدن در بارداری
- علت خارش بدن در بارداری چیست؟
- علت خارشهای شدید یا کلستاز حاملگی
- تفاوت خارش طبیعی بارداری و کلستاز چیست؟
- درمان خارش بدن در بارداری
- خارش کف دست و پا و شکم در بارداری نشانه چیست؟
- چراغ هشدار! هوشیار باشید
- درمان خارش بدن در بارداری با طب سنتی؛ چه روشهایی ایمن هستند؟
خارش بدن در بارداری چگونه است؟
خارش در بارداری میتواند از یک خارش خفیف و گذرا تا خارش شدید و مداوم متفاوت باشد. این مشکل ممکن است فقط یک قسمت از بدن، مانند شکم، را درگیر کند یا در بخشهای مختلفی مانند دستها، پاها، سینه و پشت احساس شود. در بسیاری از موارد، خشکی پوست و کشیده شدن پوست شکم با بزرگتر شدن رحم باعث ایجاد یا تشدید خارش میشوند و معمولا با مراقبت مناسب از پوست میتوان آن را کاهش داد.
الگوی خارش نیز در افراد مختلف متفاوت است. بعضی افراد خارش را در طول روز بیشتر احساس میکنند، در حالی که برخی دیگر، بهویژه در ماههای آخر بارداری، از تشدید خارش در شب شکایت دارند. خارش شدید و مداوم، به خصوص اگر بدون ضایعات پوستی واضح باشد یا بیشتر در کف دستها و پاها احساس شود، باید توسط پزشک بررسی شود؛ زیرا میتواند با کلستاز داخل کبدی بارداری مرتبط باشد. بنابراین، شدت، محل و زمان بروز خارش میتواند در تشخیص علت آن اهمیت داشته باشد و صرفا بر اساس وجود خارش نمیتوان علت مشخصی برای آن تعیین کرد.
علائم خارش بدن در بارداری
مهمترین علامت، احساس نیاز به خاراندن پوست است که ممکن است در یک ناحیه یا در قسمتهای مختلف بدن ایجاد شود. بسته به علت خارش، علائم همراه نیز میتوانند متفاوت باشند. از علائم و نشانههایی که ممکن است همراه با خارش در بارداری دیده شوند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- احساس خارش در شکم، دستها، پاها، سینه یا سایر قسمتهای بدن
- خشکی و کشیدگی پوست
- قرمزی یا تحریک پوست در اثر خاراندن
- ایجاد دانهها یا بثورات پوستی در برخی بیماریهای پوستی دوران بارداری
- تشدید خارش در شب
- خارش کف دستها یا کف پاها، بهخصوص در صورت شدید یا مداوم بودن آن
خارش همراه با بثورات پوستی معمولا با برخی مشکلات پوستی مرتبط است، اما در کلستاز داخل کبدی بارداری، خارش ممکن است شدید باشد و بدون ایجاد بثورات پوستی مشخص رخ دهد. به همین دلیل، خارش شدید یا مداوم، به خصوص در کف دست و پا یا خارشهایی که شبها تشدید میشوند، نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.
به نقل از Mayo Clinic
خارش اغلب در شب شدیدتر میشود و ممکن است آنقدر آزاردهنده باشد که خواب شما را مختل کند.
The itching is often worse at night and may bother you so much that you can't sleep.
علت خارش بدن در بارداری چیست؟
خارش خفیف در بارداری میتواند به دلیل افزایش خونرسانی به پوست و تغییرات هورمونی ایجاد شود. با افزایش سن بارداری و نزدیک شدن به تاریخ زایمان، پوست شکم نیز به تدریج کشیدهتر میشود و همین کشیدگی میتواند باعث احساس خارش در این ناحیه شود. خشکی پوست نیز یکی از عوامل شایع خارش در بارداری است و میتواند با کشیده شدن پوست، احساس خارش و تحریک آن را بیشتر کند.
در کنار این تغییرات طبیعی، بعضی مشکلات پوستی نیز میتوانند باعث خارش شوند. اگزما و بیماریهای پوستی ممکن است در دوران بارداری ایجاد شوند یا علائم قبلی آنها تشدید شود. همچنین برخی بثورات پوستی مخصوص بارداری مانند PUPPP میتوانند با خارش و ضایعات پوستی همراه باشند.
البته همه خارشهای دوران بارداری را نباید صرفا به کشیدهشدن یا خشکی پوست نسبت داد. کلستاز بارداری یکی از مهمترین علتهایی است که باید در صورت خارش شدید یا مداوم، به خصوص خارش کف دستها و کف پاها یا خارش بدون بثورات پوستی، بررسی شود. این عارضه با اختلال در جریان صفرا مرتبط است و به ارزیابی و پیگیری پزشکی نیاز دارد.
همچنین بعضی رفتارها میتوانند خارش و تحریک پوست را بیشتر کنند؛ برای مثال دوش آب بسیار داغ، استفاده از شویندههای معطر و خاراندن شدید پوست. بنابراین، علاوه بر شناسایی علت خارش، مراقبت مناسب از پوست نیز میتواند به کاهش علائم کمک کند.
علت خارشهای شدید یا کلستاز حاملگی
شرایط وقتی وخیم و سخت میشود که این خارشها شدید شوند. یک نفر از هر صد زن به این خارشها دچار شده و علاوه بر درمان گیاهی خارش بدن در بارداری به انواعی از مداخلات پزشکی نیز نیاز پیدا میکند. خارش شدید در بارداری به دلیل ابتلا به یکی از بیماریهای کبدی در بارداری به نام کلستاز حاملگی است. کلستاز حاملگی (OC) که به آن کلستاز داخل کبدی بارداری نیز گفته میشود، یک اختلال جدی کبدی است که تعداد کمی از زنان باردار را معمولاً در 3 ماه آخر بارداری تحت تاثیر قرار میدهد. به عنوان مثال اگر خارش بدن در ماه هشتم بارداری بسیار شدید باشد، ممکن است ناشی از این بیماری باشد.
علت OC نامشخص است، اما تصور میشود که افزایش هورمونهای بارداری در اواخر بارداری ممکن است جریان طبیعی صفرا - مایع گوارشی ساخته شده در کبد را که به سیستم گوارش شما در تجزیهی چربیها کمک میکند، را کُند نماید. در OC، نمکهای صفراوی به جای خروج از کبد، در آن تجمع مییابند و در نهایت وارد جریان خون میشوند که میتواند باعث ایجاد احساس خارش در شما شود. به نظر میرسد OC در خانوادهها ارثی است اگرچه میتواند بدون سابقهی خانوادگی نیز رخ دهد. همچنین در بعضی نژادها مانند زنان هندی و پاکستانی بیشتر دیده میشود. اگر در بارداری قبلی OC داشتهاید، احتمال اینکه در بارداری بعدی نیز دوباره به آن مبتلا شوید، زیاد است.
اما خارش شدید تنها مشکل بیماری OC نیست. تولد زودتر از موعد یا تولد نوزاد مرده نیز از دیگر عوراض خطرناک این بیماری است. بنابراین در صورت داشتن علائمی همچون خارش شدید، بثورات، معمولا در کف دست و کف پا، ادرار تیره، یرقان (زردی پوست و سفیدی چشم) و اجابت مزاج کم رنگ حتما باید برای بررسیهای بیشتر به پزشک مراجعه کنید. در کنار آن آشنایی با روشهای جلوگیری از ترک شکم در بارداری نیز میتواند از بسیاری از خارشهای بعد از ترک پوستی پیشگیری کند.
تفاوت خارش طبیعی بارداری و کلستاز چیست؟
خارش طبیعی بارداری معمولا به دلیل خشکی و کشیده شدن پوست ایجاد میشود و بیشتر در نواحی مانند شکم دیده میشود. در مقابل، کلستاز بارداری میتواند باعث خارش شدید و مداوم، به ویژه در کف دستها و پاها، شود و این خارش اغلب بدون بثورات پوستی و با شدت بیشتر در شب احساس میشود. بنابراین، اگر خارش شدید یا مداوم است، به خصوص در ماههای آخر بارداری ایجاد شده یا با علائم پوستی واضح همراه نیست، بهتر است برای بررسی کلستاز و انجام آزمایشهای لازم به پزشک مراجعه شود.
| ویژگی | خارش معمولی در بارداری | کلستاز بارداری |
| شدت خارش | معمولاً خفیف تا متوسط | اغلب شدید و آزاردهنده |
| محل خارش | بیشتر شکم، سینهها و قسمتهای کشیدهشده پوست | میتواند سراسر بدن باشد؛ کف دست و کف پا شایع است. |
| زمان تشدید | زمان مشخصی ندارد. | معمولا شبها شدیدتر میشود. |
| وجود بثورات پوستی | ممکن است خشکی، قرمزی یا بثورات پوستی وجود داشته باشد. | معمولا بثورات اولیه وجود ندارد؛ آثار خاراندن ممکن است دیده شود. |
| علت | خشکی و کشیدگی پوست، تغییرات هورمونی یا مشکلات پوستی | اختلال در جریان صفرا در دوران بارداری |
| علائم همراه احتمالی | معمولا علامت عمومی خاصی ندارد. | گاهی ادرار تیره، مدفوع روشن یا زردی پوست و چشمها |
| اقدام لازم | مراقبتهای خانگی معمولا به کاهش خارش کمک میکنند. | نیاز به بررسی پزشکی و آزمایشهای مربوط به عملکرد کبد و اسیدهای صفراوی دارد. |
| خطر برای جنین | خارش معمولی به خودی خود خطری برای جنین ندارد. | میتواند با عوارض بارداری و خطراتی برای جنین همراه باشد و نیاز به پیگیری دارد. |
درمان خارش بدن در بارداری
درمان خارش بدن در بارداری به علت و شدت خارش بستگی دارد. در موارد خفیف، میتوان با مراقبت از پوست و چند روش ساده خانگی، شدت خارش و تحریک پوست را کاهش داد. استفاده از روتین مناسب مراقبتهای پوستی در بارداری نیز میتواند به حفظ رطوبت پوست و کاهش تحریک آن کمک کند. اما اگر خارش شدید، مداوم یا به خصوص در کف دست و پاها باشد، نباید فقط با روشهای خانگی آن را کنترل کرد و لازم است از نظر علل مهمی مانند کلستاز بارداری بررسی شود.
درمان خانگی خارش بدن در بارداری
برای خارشهای خفیف میتوان از روشهایی استفاده کرد که باعث کاهش خشکی و تحریک پوست میشوند. این اقدامات بیشتر برای تسکین علائم هستند و در صورت وجود یک بیماری زمینهای، جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نمیشوند.
استفاده از مرطوبکننده بدون عطر
استفاده منظم از مرطوب کننده یا نرم کننده پوستی بدون عطر میتواند به حفظ رطوبت پوست و کاهش خشکی و خارش کمک کند. بهتر است محصولی ساده و بدون رایحه انتخاب کنید و آن را به طور منظم، به خصوص بعد از حمام، روی پوست بزنید. در بیشتر موارد استفاده از عطر در بارداری ممکن است سبب تحریک پوست شود.
یکی از سوالات اکثر خانمهای باردار این است که برای خارش بدن در بارداری چه کرمی استفاده کنیم؟ انتخاب کرم یا لوسیون به علت خارش بستگی دارد، اما برای خارش ناشی از خشکی پوست، مرطوب کنندههای بدون عطر و نرم کنندههای پوستی گزینه مناسبی هستند. در صورت نیاز به کرمهای دارویی، بهتر است محصول مناسب دوران بارداری را پزشک یا داروساز معرفی کند.
حمام و دوش با آب خنک یا ولرم
دوش یا حمام با آب خنک یا ولرم میتواند به تسکین پوست کمک کند. بهتر است از آب بسیار داغ استفاده نکنید، زیرا گرمای زیاد میتواند خشکی و تحریک پوست را بیشتر کند. همچنین استفاده از صابونها و شویندههای معطر ممکن است پوست حساس را تحریک کند؛ بنابراین محصولات ملایم و بدون عطر انتخاب مناسبتری هستند.
پوشیدن لباسهای نخی و گشاد
لباسهای تنگ یا الیاف مصنوعی ممکن است با پوست اصطکاک ایجاد کنند و خارش را تشدید کنند. پوشیدن لباسهای گشاد و نخی به گردش هوا در اطراف پوست کمک میکند و میتواند تحریک و احساس خارش را کاهش دهد.
کمپرس سرد برای کاهش خارش
قرار دادن کمپرس خنک روی ناحیهای که خارش دارد میتواند برای مدت کوتاهی احساس خارش را کاهش دهد. بهتر است کمپرس سرد مستقیماً و برای مدت طولانی روی پوست قرار نگیرد و از یک پارچه برای محافظت از پوست استفاده شود.
درمان دارویی خارش بدن در بارداری
اگر خارش با مراقبتهای پوستی برطرف نشود یا شدید و مداوم باشد، پزشک ممکن است بر اساس علت آن درمان دارویی تجویز کند. برخی کرمهای استروئیدی موضعی، مرطوبکنندههای دارویی یا آنتیهیستامینها ممکن است در دوران بارداری و در شرایط خاص قابل استفاده باشند، اما نوع دارو و مقدار مصرف باید با توجه به شرایط مادر و سن بارداری تعیین شود.
اگر خارش ناشی از کلستاز بارداری باشد، درمان فقط به استفاده از کرم برای کاهش خارش محدود نمیشود. در این شرایط، پزشک وضعیت مادر و جنین را پیگیری میکند و ممکن است برای کنترل بیماری و کاهش خارش، داروهایی مانند اورسودئوکسیکولیک اسید تجویز شود. درمان کلستاز باید تحت نظر پزشک انجام شود، زیرا این عارضه با افزایش اسیدهای صفراوی خون مرتبط است و به پیگیری دوران بارداری نیاز دارد.
در صورت خارش شدید، خارش کف دست یا پا، تشدید خارش در شب یا خارش بدون بثورات پوستی، بهتر است مراجعه به پزشک را به درمان خانگی محدود نکنید؛ این الگو میتواند از نشانههای کلستاز بارداری باشد.
خارش کف دست و پا و شکم در بارداری نشانه چیست؟
خارش کف دست و پا و شکم در بارداری علتهای مختلفی دارد و همیشه به معنی بیماری نیست. اگر خارش شکم همراه با خشکی و کشیده شدن پوست باشد، ممکن است ناشی از تغییرات طبیعی پوست در بارداری باشد. اما خارش شدید کف دست و پا، به خصوص اگر بدون بثورات پوستی باشد و شبها تشدید شود، میتواند از نشانههای کلستاز داخلکبدی بارداری باشد. در این حالت باید با پزشک یا ماما تماس گرفت تا در صورت نیاز آزمایش اسیدهای صفراوی و عملکرد کبد انجام شود. خارش ناشی از کلستاز ممکن است به سایر قسمتهای بدن، از جمله شکم، نیز گسترش پیدا کند.
چراغ هشدار! هوشیار باشید
اگر خارش بدن در بارداری با مراقبتهای خانگی بهتر نشود، شدیدتر شود یا به تدریج در قسمتهای بیشتری از بدن گسترش پیدا کند، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود. وجود بثورات پوستی میتواند در برخی موارد به مشکلات پوستی مانند اگزما، کهیر یا بیماریهای پوستی اختصاصی دوران بارداری مربوط باشد و تشخیص علت آن به ظاهر و الگوی ضایعات بستگی دارد. از طرف دیگر، خارش شدید بدون بثورات پوستی، به خصوص در کف دستها و پاها و با تشدید در شب، میتواند از علائم کلستاز بارداری باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید:
- خارش شدید یا مداوم که با روشهای خانگی کاهش پیدا نمیکند.
- خارش شدید کف دستها یا کف پاها، بهخصوص اگر شبها بیشتر شود.
- خارش گسترده بدن بدون وجود بثورات پوستی مشخص.
- ایجاد بثورات پوستی جدید، کهیر، قرمزی یا التهاب گسترده.
- زرد شدن پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا مدفوع کمرنگ همراه با خارش.
- خارش همراه با تب، درد، تورم یا علائم دیگری که بهسرعت تشدید میشوند.
در چنین شرایطی، بهتر است به جای افزایش خودسرانه مصرف کرم، پماد یا دارو برای خارش در بارداری، علت اصلی مشخص شود. بهویژه در صورت شک به کلستاز بارداری، پزشک ممکن است آزمایش خون برای بررسی اسیدهای صفراوی و عملکرد کبد درخواست کند.
به نقل از Mayo Clinic
برای تشخیص کلستاز بارداری، پزشک معمولا آزمایش خون برای اندازهگیری سطح اسیدهای صفراوی و بررسی عملکرد کبد درخواست میکند.
To diagnose cholestasis of pregnancy, your pregnancy care provider usually will order blood tests to measure the level of bile acids in your blood and to check how well your liver is working.
درمان خارش بدن در بارداری با طب سنتی؛ چه روشهایی ایمن هستند؟
طب سنتی هم برای درمان خانگی خارش بدن در بارداری راهحلهایی دارد که به شرح زیراند:
- حذف بادمجان و کدو از رژیم
- مالش روغن بنفشه در محل
- استفاده از صابون ختمی
- مالیدن حنا، نمک و آبلیمو بر محل خارش
- استحمام با سرکه خانگی
- آب هویج با یک قاشق چایخوری خاکشیر
- عدم مصرف کنجد، سبزی شاهی و تره، فست فود در دوران بارداری، نوشابه در بارداری؛ ادویه، خرما، روغن نباتی و ...
- عدم استفاده از زیورآلات طلا
نکات پایانی
خارش بدن در بارداری اغلب به دلیل خشکی و کشیده شدن پوست ایجاد میشود و در موارد خفیف میتوان با مرطوب نگه داشتن پوست، پرهیز از آب داغ، استفاده از لباسهای نخی و کمپرس خنک آن را کاهش داد. بااینحال، خارش شدید یا مداوم، به خصوص در کف دست و پا، خارش بدون بثورات پوستی یا تشدید خارش در شب، نیاز به بررسی پزشکی دارد؛ زیرا میتواند نشانه کلستاز بارداری باشد. در صورت تداوم یا تشدید خارش، از مصرف خودسرانه پماد یا دارو خودداری کنید و علت آن را با پزشک بررسی کنید.
منبع :
سوالات متداول
خارش میتواند در هر مرحلهای از بارداری شروع شود و زمان مشخصی ندارد. خارش ناشی از کشیده شدن پوست شکم معمولا با بزرگتر شدن شکم بیشتر میشود، در حالی که کلستاز بارداری بیشتر در اواخر بارداری دیده میشود؛ هرچند ممکن است زودتر نیز ایجاد شود.
از روی خارش به تنهایی نمیتوان کلستاز را تشخیص داد. خارش شدید، مداوم و به خصوص خارش کف دست و پا، تشدید خارش در شب و نداشتن بثورات پوستی از نشانههای مشکوک هستند. برای تشخیص، پزشک معمولا آزمایش خون برای بررسی اسیدهای صفراوی و عملکرد کبد درخواست میکند.
برخی آنتیهیستامینها ممکن است در بارداری قابل استفاده باشند، اما انتخاب دارو به علت خارش، شرایط مادر و مرحله بارداری بستگی دارد. بنابراین بهتر است قبل از مصرف هر آنتیهیستامینی با پزشک یا داروساز مشورت کنید و در صورت شک به کلستاز، مصرف آنتیهیستامین را جایگزین بررسی و درمان اصلی نکنید.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.