پاره شدن کیسه آب - چه کارهایی باعث سوراخ شدن کیسه آب می‌شود؟

سوراخ شدن یا پاره شدن کیسه آب زمانی اتفاق می‌افتد که پرده‌های کیسه آمنیوتیک باز شوند و مایع آمنیوتیک از واژن خارج شود. این اتفاق معمولا نزدیک یا هم‌زمان با شروع زایمان رخ می‌دهد، اما گاهی ممکن است پیش از شروع دردهای زایمانی یا قبل از هفته ۳۷ بارداری اتفاق بیفتد. عفونت، سابقه پارگی زودرس کیسه آب، برخی مشکلات مربوط به بارداری و عوامل دیگری می‌توانند احتمال پارگی کیسه آب را افزایش دهند؛ در بعضی موارد هم علت مشخصی برای آن پیدا نمی‌شود.

خروج مایع آمنیوتیک ممکن است به‌ صورت یک‌باره و با حجم زیاد اتفاق بیفتد یا به شکل نشت تدریجی و مداوم از واژن باشد. برخلاف تصور رایج، معمولا نمی‌توان با خوردن یک ماده غذایی، انجام یک حرکت خاص یا ورزش مشخص، به‌طور ایمن و قابل‌اعتماد باعث پاره شدن کیسه آب شد. همچنین اگر کیسه آب پیش از موعد پاره شود، نباید برای تشدید یا ادامه خروج مایع اقدامی خودسرانه انجام داد. در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره، بررسی می‌کنیم چه عواملی می‌توانند باعث سوراخ شدن کیسه آب شوند، آیا پیاده‌روی یا ورزش می‌تواند باعث پارگی آن شود و در صورت پاره شدن کیسه آب چه باید کرد.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

پاره شدن کیسه آب چیست؟

پاره شدن کیسه آب به باز شدن پرده‌های کیسه آمنیوتیک اطراف جنین و خروج مایع آمنیوتیک از واژن گفته می‌شود. این اتفاق معمولا در اواخر بارداری و نزدیک به شروع زایمان رخ می‌دهد و یکی از نشانه‌های نزدیک شدن یا آغاز زایمان است. پارگی کیسه آب ممکن است به‌ صورت ناگهانی و با خروج حجم زیادی از مایع اتفاق بیفتد یا به شکل نشت تدریجی و مداوم احساس شود.

اگر پارگی کیسه آب پیش از هفته ۳۷ بارداری اتفاق بیفتد، به آن پارگی زودرس پرده‌ها یا PPROM گفته می‌شود و نیاز به بررسی پزشکی دارد. همچنین اگر احتمال می‌دهید کیسه آب پاره شده باشد، بهتر است برای تشخیص آن با پزشک یا ماما تماس بگیرید و منتظر شروع انقباضات نمانید.

به نقل از Mayo clinic

معمولاً پرده‌های کیسه آمنیوتیک در آغاز یا در طول زایمان پاره می‌شوند که به آن پاره شدن کیسه آب گفته می‌شود.

Typically, at the beginning of or during labor your membranes will rupture — also known as your water breaking.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

پاره شدن کیسه آب چه علائمی دارد؟

از کجا بفهمیم کیسه آب پاره شده است؟ پارگی کیسه آب معمولا با خروج مایعی آبکی از واژن مشخص می‌شود، اما مقدار و نحوه خروج آن در زنان مختلف متفاوت است. ممکن است مایع به‌صورت ناگهانی و زیاد خارج شود یا فقط به شکل نشت مداوم و کم‌حجم باشد. مهم‌ترین علائم پاره شدن کیسه آب عبارتند از:

• خروج ناگهانی مایع از واژن: گاهی پارگی کیسه آب باعث خروج ناگهانی و نسبتا زیاد مایع می‌شود.
• نشت مداوم و آبکی مایع: در برخی موارد، مایع آمنیوتیک به‌جای خروج یک‌باره، به‌صورت قطره‌قطره یا نشت مداوم خارج می‌شود.
• خیس شدن مکرر لباس زیر: اگر لباس زیر بدون دلیل مشخص مرتب خیس یا مرطوب شود، ممکن است نشانه نشت مایع آمنیوتیک باشد.
• مایع شفاف یا زرد خیلی کم‌رنگ: مایع آمنیوتیک معمولا شفاف یا زرد بسیار کم‌رنگ است و ممکن است مقدار کمی ذرات سفید نیز در آن دیده شود.
• ناتوانی در کنترل خروج مایع: برخلاف ادرار، خروج مایع آمنیوتیک معمولا با انقباض عضلات کف لگن متوقف نمی‌شود.
• احساس رطوبت مداوم در واژن: احساس خیس بودن مداوم یا تکرار شونده در ناحیه واژن می‌تواند با نشت مایع آمنیوتیک همراه باشد.
• همراه شدن با انقباضات رحمی یا درد زایمان: پارگی کیسه آب ممکن است پیش از شروع انقباضات رخ دهد یا پس از آن با انقباضات و دردهای زایمانی همراه شود.

توجه داشته باشید که تشخیص پارگی کیسه آب فقط بر اساس ظاهر مایع همیشه امکان‌پذیر نیست؛ زیرا ترشحات واژن و ادرار نیز ممکن است با مایع آمنیوتیک اشتباه گرفته شوند. اگر احتمال می‌دهید کیسه آب پاره شده است، به‌خصوص اگر پیش از هفته ۳۷ بارداری باشد، باید برای بررسی با پزشک یا ماما تماس بگیرید. خروج مایع سبز، قهوه‌ای یا بدبو، خونریزی، تب یا کاهش حرکات جنین نیز نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

تفاوت پارگی کیسه آب با ترشحات واژن و ادرار چیست؟

تشخیص مایع آمنیوتیک از ترشحات واژن یا ادرار همیشه آسان نیست، به‌خصوص زمانی که مقدار مایع کم باشد و به‌ صورت تدریجی نشت کند. به‌طور کلی، مایع آمنیوتیک معمولا رقیق و آبکی است و ممکن است به‌ صورت مداوم یا در چند نوبت از واژن خارج شود. در مقابل، ترشحات طبیعی بارداری معمولا غلیظ‌تر هستند و ادرار نیز معمولاً بوی مشخص‌تری دارد و ممکن است هنگام سرفه، عطسه، خندیدن یا وارد شدن فشار به مثانه نشت کند.

رنگ، بو و مقدار مایع به‌ تنهایی نمی‌تواند پارگی کیسه آب را به‌طور قطعی تأیید یا رد کند. اگر بعد از خالی کردن مثانه همچنان مایع آبکی از واژن خارج می‌شود یا لباس زیر به‌طور مکرر خیس می‌شود، بهتر است احتمال نشت مایع آمنیوتیک بررسی شود. پزشک یا ماما می‌تواند با معاینه و آزمایش‌های مناسب مشخص کند که مایع خارج‌شده، مایع آمنیوتیک است یا ترشحات واژن و ادرار.

در جدول زیر، تفاوت‌های معمول بین مایع آمنیوتیک، ترشحات واژن و ادرار را از نظر رنگ، غلظت، بو و نحوه خروج مقایسه کرده‌ایم.

چه کارهایی باعث سوراخ شدن کیسه آب می‌شود؟

وقتی زن وارد فاز زایمان می‌شود، کیسه‌ی آمنیوتیک پاره می‌شود. مردم غالبا از این موضوع به عنوان پارگی کیسه‌ آب یاد می‌کنند. طبق اعلام انجمن بارداری آمریکا، از هر 10 زن فقط یک زن دچار پارگی شدید کیسه آب می‌شوند.

بعضی اوقات، کیسه آمنیوتیک قبل از شروع زایمان پاره شده یا نشت می‌شود. اگر کیسه‌ی آمنیوتیک قبل از هفته 37 بارداری پاره شود، پزشکان از آن به عنوان PROM زودرس یا زایمان زودرس عنوان می‌کنند. زنانی که کمتر از 6 ماه از آخرین زایمان‌شان گذشته است یا چند قلو دارند، در خطر ابتلای بیشتری به PROM قرار دارند. در این حالت بسته به شرایط سرکلاژ می‌تواند موثر باشد.

سایر عواملی که منجر به PROM می‌شوند عبارتند از:

1. انقباضاتی که به کیسه‌ی آمنیوتیک فشار می‌آورد و باعث پارگی آن می‌شود
2. سوزن آمنیوسنتز سوراخی ایجاد می‌کند که بهبودی آن خیلی طول می‌کشد
3. عفونت ادراری (UTI) یا عفونت مقاربتی (STI)
4. شرایط پزشکی، مانند بیماری ریه و سندرم ایلرز – دانلوس
5. قرار گرفتن در معرض مواد مضر، از جمله تنباکو، مواد مخدر غیرقانونی و الکل
6. مایع آمنیوتیک خیلی زیاد یا خیلی کم 
7. جفت جدا شده از رحم

به نقل از Mayo clinic

پاره شدن کیسه آب معمولاً در آغاز یا حین زایمان اتفاق می‌افتد، اما گاهی ممکن است پیش از شروع دردهای زایمانی رخ دهد.

The rupture of the amniotic sac usually occurs at the beginning of or during labor, but it can sometimes happen before labor contractions begin.

علت پاره شدن زودرس کیسه آب چیست؟

پاره شدن زودرس کیسه آب به پارگی پرده‌های کیسه آمنیوتیک پیش از شروع زایمان گفته می‌شود. همانگونه که پیش‌تر هم گفته شد، اگر این اتفاق قبل از هفته ۳۷ بارداری رخ دهد، به آن پارگی زودرس پرده‌ها پیش از ترم (PPROM) گفته می‌شود. عوامل مختلفی می‌توانند احتمال پاره شدن زودرس کیسه آب را افزایش دهند، اما در برخی موارد حتی پس از بررسی‌های پزشکی نیز علت مشخصی برای آن پیدا نمی‌شود. مهم‌ترین عوامل عبارتند از:

• عفونت‌های واژن، دهانه رحم یا رحم: برخی عفونت‌ها می‌توانند باعث التهاب و ضعیف شدن پرده‌های کیسه آمنیوتیک شوند.
• سابقه پارگی زودرس کیسه آب در بارداری قبلی: داشتن سابقه PPROM می‌تواند احتمال تکرار آن را در بارداری‌های بعدی افزایش دهد.
• زایمان زودرس در بارداری‌های قبلی: سابقه زایمان پیش از موعد نیز با افزایش خطر پارگی زودرس پرده‌ها ارتباط دارد.
• چندقلویی: در بارداری دوقلویی یا چندقلویی، کشیدگی بیشتر رحم می‌تواند احتمال پارگی زودرس پرده‌ها را افزایش دهد.
• زیاد بودن مایع آمنیوتیک: افزایش بیش از حد مایع آمنیوتیک می‌تواند فشار بیشتری به پرده‌های کیسه آب وارد کند.
• خونریزی در دوران بارداری: برخی انواع خونریزی بارداری با افزایش احتمال پارگی زودرس کیسه آب همراه هستند.
• کوتاه بودن دهانه رحم: کوتاهی یا باز شدن زودهنگام دهانه رحم می‌تواند با افزایش خطر زایمان زودرس و پارگی پرده‌های جنینی همراه باشد.
• برخی مشکلات جفت: بعضی اختلالات مربوط به جفت، مانند جداشدگی جفت، می‌توانند با افزایش خطر پارگی زودرس پرده‌ها همراه باشند.
• سیگار کشیدن: مصرف سیگار در دوران بارداری با افزایش خطر پارگی زودرس پرده‌های جنینی و زایمان زودرس ارتباط دارد.
• ضربه شدید به شکم: ضربه شدید می‌تواند در مواردی به پرده‌های کیسه آمنیوتیک آسیب وارد کند.
• انجام برخی اقدامات تهاجمی دوران بارداری: برخی اقدامات پزشکی که با ورود ابزار به رحم یا کیسه آمنیوتیک همراه هستند، می‌توانند خطر پارگی پرده‌ها را افزایش دهند.
• گاهی بدون علت مشخص: با وجود بررسی عوامل خطر، در بعضی زنان علت مشخصی برای پاره شدن زودرس کیسه آب پیدا نمی‌شود.

چه کسانی بیشتر در معرض پارگی زودرس کیسه آب هستند؟

اگرچه پارگی زودرس کیسه آب ممکن است در هر بارداری اتفاق بیفتد، احتمال آن در برخی زنان بیشتر است. مهم‌ترین عوامل افزایش‌دهنده خطر عبارتند از:

• زنانی که در بارداری قبلی دچار پارگی زودرس کیسه آب شده‌اند.
• زنانی که سابقه زایمان زودرس دارند.
• افرادی که در دوران بارداری دچار عفونت واژن، دهانه رحم یا رحم می‌شوند.
• زنان باردار دارای چندقلویی، به‌ویژه دوقلویی.
• افرادی که مایع آمنیوتیک زیادی دارند.
• زنانی که دهانه رحم کوتاه دارند یا دچار تغییرات زودهنگام دهانه رحم شده‌اند.
• افرادی که در دوران بارداری خونریزی داشته‌اند.
• زنان سیگاری یا افرادی که در معرض دود سیگار قرار دارند.
• زنانی که برخی اقدامات تهاجمی تشخیصی یا درمانی روی رحم یا کیسه آمنیوتیک برایشان انجام شده است.

البته وجود یکی از این عوامل به این معنی نیست که حتما کیسه آب زودتر پاره خواهد شد؛ در بسیاری از موارد نیز با وجود نداشتن هیچ عامل خطر مشخصی، پارگی زودرس کیسه آب رخ می‌دهد.

درمان پارگی کیسه‌ی آب

درمان به علت نشت، سن، سلامتی و رشد جنین بستگی دارد. پزشک ممکن است استراحت در تخت‌خواب را توصیه کند، به این معنی که زن باید فعالیت‌های خود را کاهش داده و در بیشتر روز استراحت کند. آنها همچنین ممکن است توصیه کنند که از رابطه‌ی جنسی خودداری کنند. اگر یک زن عفونت داشته باشد، پزشک آنتی بیوتیک‌هایی که در دوران بارداری بی‌خطر هستند را تجویز می‌کند. اگر کودک آماده‌ی به دنیا آمدن باشد، پزشک ممکن است با استفاده از دارویی به نام اکسی توسین، شروع به کار کنند. از طرف دیگر، در صورت بروز زودرس تولد، داروهایی می‌توانند به متوقف كردن زایمان زودرس كمك كنند.

بعد از پاره شدن کیسه آب چقدر وقت داریم؟

بعد از هفته‌ی 23، کودک شما برای زنده ماندن به اندازه‌ی مایعات آمنیوتیک متکی نیست. در عوض، آنها مواد مغذی و اکسیژن را از جفت شما دریافت می‌کنند. کیسه آمنیوتیک بیشتر به عنوان محافظ استفاده می‌شود. اگر کیسه پاره شود، کودک در معرض ابتلا به عفونت و خطرات دیگر مانند برآمدگی بند ناف قرار می‌گیرد. اینکه چه مدت کودک می‌تواند به محض پارگی کیسه‌ی زندگی کند به عوامل مختلفی بستگی دارد، بنابراین واقعاً پاسخی مستقیم با تمام مواردی که در نظر گرفته شده وجود ندارد.

در مواردی که کودک شما نارس باشد، ممکن است با نظارت و معالجه‌ی مناسب، و معمولاً در یک بیمارستان، برای هفته‌ها زنده بماند. در مواردی که کودک شما حداقل 37 هفته داشته باشد، تحقیقات منابع معتبر نشان می‌دهد که ممکن است لازم باشد تا 48 ساعت صبر کنید (و گاهی اوقات طولانی‌تر) تا زایمان به صورت خودبه‌خودی آغاز شود. نکته‌ی مهم نظارت است. اگر کیسه‌ی آب شما پاره شود و شما به مراقبت‌های پزشکی توجه نکنید، کودکتان می‌تواند با خطرات جدی روبرو شود و حتی بمیرد. شما نیز در معرض خطر عفونت و عوارض دیگر قرار دارید.

علائم عفونت پس از پارگی کیسه آب

بعد از آنکه متوجه شدید چه کارهایی باعث سوراخ شدن کیسه‌ی آب می‌شود، لازم است بدانید در صورت وقوع این اتفاق، علائم عفونتی که باید به دنبال آن بگردید کدام‌ها هستند.

خطر عفونت می‌تواند هم برای مادر و هم نوزاد باشد. خوشبختانه پزشکان و پرستاران می‌دانند که به دنبال چه چیزی هستند و شما را به دقت بررسی می‌کنند و مطابق آن عمل می‌نمایند.

اگر تصمیم بگیرید در خانه کار کنید، ممکن است بخواهید علائم عفونت را بشناسید تا بتوانید در صورت لزوم به مراقبت‌های پزشکی سریع برسید. به عنوان مثال کوریوی آمنیونیت یک عفونت رحمی است. در هر حالتی علائم ایجاد نمی‌کند.

علائم احتمالی عفونت عبارتند از:

• تب
• ضربان قلب سریع (در مادر یا نوزاد)
• تعریق
• حساسیت در اطراف رحم
• درد ثابت (انقباضات منتقل نمی‌شود)
• تخلیه‌ی دردناک

در حالی که در بیمارستان هستید، پزشک شما می‌تواند دما، ضربان قلب و سایر علائم حیاتیتان را کنترل کند. همچنین کودک شما در این مدت تحت نظارت (با استفاده از مانیتور جنین خارجی یا داخلی) قرار خواهد گرفت تا از نظر ظهور علائم عفونت بررسی شود، مانند:

• ضربان قلب سریع
• ضربان قلب آهسته
• کاهش سرعت
• حرکات کاهش یافته 

اگر مایع ترشحی که می‌بینید به رنگ سبز، زرد یا با خون / قهوه‌ای رنگ شده است، سریعاً با پزشک تماس بگیرید. اینها ممکن است علائم عفونت باشد یا اینکه کودک شما دارای حرکات روده‌ای (مکونیوم) باشد، که ممکن است در ایجاد تنفس بعد از تولد مشکلاتی ایجاد نماید.

عوارض پاره شدن کیسه آب برای مادر و جنین چیست؟

پاره شدن کیسه آب در نزدیکی شروع زایمان معمولا بخشی از روند طبیعی زایمان است؛ اما اگر کیسه آب پیش از شروع زایمان یا پیش از هفته ۳۷ بارداری پاره شود، می‌تواند خطر برخی عوارض را برای مادر و جنین افزایش دهد. مهم‌ترین عوارض احتمالی عبارتند از:

عوارض پاره شدن کیسه آب برای مادر

• عفونت رحم و پرده‌های جنینی: پس از پارگی کیسه آب، با از بین رفتن سد محافظتی کیسه آمنیوتیک، احتمال ورود میکروب‌ها و ایجاد عفونت افزایش پیدا می‌کند.
• کوریوآمنیونیت: عفونت پرده‌های اطراف جنین و مایع آمنیوتیک یکی از عوارض مهم پارگی طولانی‌مدت کیسه آب است.
• زایمان زودرس: اگر پارگی کیسه آب پیش از هفته ۳۷ رخ دهد، احتمال شروع زایمان زودرس افزایش پیدا می‌کند.
• جداشدگی جفت: در برخی موارد، پارگی زودرس پرده‌ها می‌تواند با افزایش خطر جدا شدن زودهنگام جفت همراه باشد.
• نیاز به زایمان یا مداخلات پزشکی: بسته به سن بارداری و شرایط مادر و جنین، ممکن است پزشک ادامه بارداری یا ختم بارداری را توصیه کند.

عوارض پاره شدن کیسه آب برای جنین

• تولد زودرس: یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در پارگی زودرس کیسه آب، تولد نوزاد پیش از تکامل کامل اندام‌هاست.
• مشکلات تنفسی: نوزادان نارس، به‌ویژه در سنین پایین‌تر بارداری، بیشتر در معرض مشکلات تنفسی قرار دارند.
• عفونت: عفونت داخل رحم می‌تواند به جنین نیز منتقل شود و سلامت او را تحت تأثیر قرار دهد.
• مشکلات مربوط به بند ناف: کاهش مایع آمنیوتیک می‌تواند احتمال فشرده شدن بند ناف را افزایش دهد و در نتیجه بر اکسیژن‌رسانی به جنین تأثیر بگذارد.
• کاهش مایع آمنیوتیک: ادامه نشت مایع می‌تواند باعث کاهش حجم مایع آمنیوتیک شود و در مواردی بر رشد ریه‌ها یا حرکت طبیعی جنین تأثیر بگذارد.
• مشکلات ناشی از نارس بودن: بسته به زمان پارگی کیسه آب و زمان تولد، نوزاد ممکن است به مراقبت‌های ویژه نوزادان و حمایت‌های پزشکی بیشتری نیاز داشته باشد.

البته پاره شدن کیسه آب همیشه به معنی ایجاد این عوارض نیست. سن بارداری، مدت زمان سپری‌شده از پارگی کیسه آب، وجود یا نبود عفونت و وضعیت مادر و جنین در تعیین خطر و روش مدیریت بارداری اهمیت زیادی دارند. به همین دلیل، اگر پیش از هفته ۳۷ بارداری احساس کردید مایع آبکی از واژن خارج می‌شود، باید برای بررسی سریع با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.

چه زمانی پاره شدن کیسه آب خطرناک است؟

پاره شدن کیسه آب همیشه خطرناک نیست و اگر در اواخر بارداری و نزدیک شروع زایمان اتفاق بیفتد، می‌تواند بخشی از روند طبیعی زایمان باشد. بااین‌حال، پاره شدن کیسه آب پیش از هفته ۳۷ بارداری اهمیت بیشتری دارد و باید سریع بررسی شود؛ زیرا می‌تواند خطر زایمان زودرس و عفونت را افزایش دهد.

همچنین در هر سنی از بارداری، اگر پس از پاره شدن کیسه آب یکی از علائم زیر وجود داشته باشد، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی است:

• خونریزی واژینال
• تب یا لرز
• مایع بدبو یا تغییر رنگ مایع به سبز یا قهوه‌ای
• کاهش یا تغییر قابل‌توجه حرکات جنین
• درد شدید شکم یا لگن
• انقباضات منظم و دردناک
• احساس ضعف یا بدحال شدن مادر

اگر احتمال می‌دهید کیسه آب پاره شده است، نباید برای شروع یا تشدید زایمان در خانه اقدامی انجام دهید. بهتر است با پزشک، ماما یا مرکز زایمان تماس بگیرید تا پارگی کیسه آب و وضعیت مادر و جنین بررسی شود.

نکات پایانی

پاره شدن کیسه آب در اواخر بارداری و نزدیک شروع زایمان می‌تواند بخشی از روند طبیعی زایمان باشد؛ اما اگر پیش از هفته ۳۷ اتفاق بیفتد، نیاز به بررسی پزشکی دارد. پارگی کیسه آب ممکن است با خروج ناگهانی مقدار زیادی مایع یا نشت تدریجی و مداوم همراه باشد و همیشه تشخیص آن در خانه آسان نیست. بنابراین، اگر احتمال می‌دهید کیسه آب پاره شده است، به‌خصوص اگر هنوز به هفته ۳۷ نرسیده‌اید، بهتر است با پزشک یا ماما تماس بگیرید. همچنین نباید برای پاره کردن عمدی کیسه آب یا تسریع زایمان از روش‌های خانگی، مواد غذایی یا فعالیت‌های خاص استفاده کنید.

منبع :

Mayo clinic