درد مثانه در بارداری | علت، علائم و راه‌های درمان آن
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
درد مثانه در بارداری میتواند شما را نگران سلامت خودتان و فرزندتان کند. این ناراحتی معمولا در پایین شکم احساس شده و گاهی هنگام ادرار بیشتر می‌شود. فشار رحم و جنین ممکن است باعث احساس سنگینی شود، اما درد مثانه را نباید همیشه طبیعی دانست؛ عفونت ادراری، سنگ و بعضی مشکلات لگنی هم از علل آن محسوب می‌شوند. خبر خوب این است که بسیاری از این علت‌ها با رسیدگی مناسب قابل‌درمان یا کنترل هستند. در این مقاله از مجله سلامت گهواره درباره علل درد مثانه در بارداری، نشانه‌های نیازمند مراجعه به پزشک و روش‌های درمان این درد صحبت می‌کنیم تا بدانید برای کاهش ناراحتی و مراقبت از خودتان چه باید کنید.
با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.
- درد مثانه در بارداری چگونه است؟
- علت درد مثانه در بارداری چیست؟
- از کجا بفهمیم درد مثانه در بارداری از عفونت ادراری است؟
- درد مثانه در اوایل بارداری نشانه چیست؟
- درد مثانه در ماه آخر بارداری چرا ایجاد می‌شود؟
- آیا درد مثانه در بارداری خطرناک است؟
- برای درد مثانه در بارداری چه کنیم؟
- آیا درد مثانه در بارداری به جنسیت جنین ارتباط دارد؟
- چه زمانی برای درد مثانه در بارداری باید به پزشک مراجعه کنیم؟
- با شناخت علت درد، مراقبت مناسب را دریافت کنید
- منابع
درد مثانه در بارداری چگونه است؟
درد مثانه در بارداری معمولا در قسمت میانی و پایینی شکم و بالای استخوان شرمگاهی احساس می‌شود. این ناراحتی ممکن است به شکل فشار، سنگینی یا درد مبهم باشد. گاهی ادامه‌دار است و گاهی با پر شدن مثانه یا هنگام ادرار بیشتر احساس می‌شود. البته هر دردی در این ناحیه لزوما از مثانه نیست و محل درد به‌تنهایی برای تشخیص علت کافی نیست. اما درد واقعی مثانه را نباید صرفا طبیعی فرض کرد. اگر هنگام ادرار یا در ناحیه مثانه درد دارید، بهتر است موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا علت آن بررسی شود. درد و ناراحتی مثانه ممکن است با یک یا چند مورد از علائم زیر همراه باشد:
- درد یا فشار پایین شکم: در بخش مرکزی پایین شکم، درست بالای استخوان شرمگاهی، احساس درد یا فشاری دارید که ممکن است خفیف یا آزاردهنده باشد.
- احساس سنگینی روی مثانه: ممکن است حس کنید مثانه یا ناحیه پایین شکمتان تحت فشار است، حتی زمانی که نیاز شدیدی به ادرار ندارید.
- درد هنگام پر شدن مثانه: در بعضی مشکلات مثانه، با جمع شدن ادرار درد بیشتر می‌شود و ممکن است پس از تخلیه، موقتا کاهش پیدا کند.
- درد یا سوزش هنگام ادرار: اگر هنگام دفع ادرار احساس درد یا سوزش دارید، بهتر است این علامت را جدی بگیرید؛ زیرا یکی از علت‌های سوزش ادرار در بارداری میتواند عفونت مجاری ادراری باشد که نیاز به بررسی و درمان دارد.
- تکرر یا فوریت ادرار همراه با ناراحتی: دفعات مراجعه به دستشویی بیشتر می‌شود یا ناگهان احساس می‌کنید باید فورا ادرار کنید، اما این نیاز با درد یا فشار همراه است و ممکن است هر بار ادرار کمی دفع شود.
علت درد مثانه در بارداری چیست؟
ناراحتی ناحیه مثانه میتواند از فشار ناشی از رشد جنین، عفونت یا مشکلات دیگری در دستگاه ادراری و لگن ناشی شود. این علت‌ها به مراقبت یکسانی نیاز ندارند. بنابراین مشخص‌شدن منشا درد، مسیر درمان را تعیین می‌کند.
فشار رحم و جنین روی مثانه
با بزرگ شدن رحم، فضای مثانه محدودتر می‌شود و در اواخر بارداری، سر جنین هم ممکن است به آن فشار بیاورد. این وضعیت بیشتر باعث احساس پُری و نیاز زودتر به تخلیه ادرار می‌شود. البته درد شدید یا مداوم را نباید فقط به این فشار نسبت داد.
عفونت ادراری و عفونت مثانه
ورود و تکثیر باکتری‌ها در دستگاه ادراری عفونت ایجاد می‌کند. التهاب ناشی از عفونت باعث درد شده و در بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا عفونت درمان‌نشده به کلیه‌ها گسترش پیدا می‌کند.
تغییرات دستگاه ادراری در دوران بارداری
افزایش پروژسترون باعث شل شدن عضلات صاف و گشاد شدن حالب‌ها، یعنی لوله‌های انتقال ادرار از کلیه به مثانه می‌شود. در نتیجه، حرکت ادرار کندتر می‌شود. این تغییرات بیشتر زمینه‌ساز ماندن ادرار و رشد باکتری‌ها هستند و به‌تنهایی توضیح کافی برای درد مثانه محسوب نمی‌شوند.
سنگ کلیه یا مجاری ادراری
سنگ ممکن است هنگام حرکت یا مسدود کردن مسیر ادرار، درد تیز و موج‌داری ایجاد کند که از پهلو به پایین شکم و کشاله ران انتشار می‌یابد. درد زیر شکم در بارداری و همراهی درد با خون در ادرار، تهوع یا استفراغ احتمال وجود سنگ را افزایش می‌دهد، اما تشخیص به بررسی پزشکی نیاز دارد.
سندرم مثانه دردناک
سندرم مثانه دردناک یا سیستیت بینابینی، وضعیتی مزمن است که میتواند بدون عفونت باکتریایی، ناراحتی مکرر مثانه ایجاد کند. علت دقیق آن روشن نیست و تشخیصش پس از کنار گذاشتن عفونت و سایر بیماری‌های مشابه انجام می‌شود. بنابراین منفی بودن یک آزمایش ادرار برای تایید آن کافی نیست.
به نقل از niddk
افراد مبتلا به IC ناراحتی، فشار، حساسیت یا درد در مثانه، پایین شکم و ناحیه لگن دارند. علائم در افراد متفاوت است، ممکن است ظاهر و ناپدید شوند و با گذشت زمان تغییر کنند.
People with IC have discomfort, pressure, tenderness, or pain in the bladder, lower abdomen, and pelvic area. Symptoms vary among people, may come and go, and can change over time.
دردهای لگنی که با درد مثانه اشتباه گرفته می‌شوند
گاهی منشا ناراحتی، مفاصل لگن، رباط‌های نگهدارنده رحم یا مشکلات گوارشی مانند یبوست است. برای مثال، درد کمربند لگنی ممکن است روی استخوان شرمگاهی احساس شود و هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا چرخیدن در تخت بیشتر شود.
از کجا بفهمیم درد مثانه در بارداری از عفونت ادراری است؟
همراه شدن درد مثانه با تغییر در دفع یا ظاهر ادرار، احتمال عفونت ادراری را بیشتر می‌کند. اما از روی علائم به‌تنهایی نمی‌توان عفونت را تایید کرد. پزشک با بررسی نشانه‌ها، آزمایش ادرار و کشت ادرار علت را مشخص می‌کند. کشت همچنین به شناسایی باکتری و انتخاب داروی مناسب کمک می‌کند. لازم نیست همه علائم زیر را داشته باشید. اگر به عفونت مشکوک هستید، همان روز با پزشک تماس بگیرید.
سوزش یا درد هنگام ادرار
سوزشی که هم‌زمان با عبور ادرار احساس می‌شود، به‌ویژه اگر تازه شروع شده باشد، احتمال عفونت را مطرح می‌کند. بااین‌حال، این نشانه اختصاصی نیست؛ اگر خارش یا ترشح غیرمعمول واژن هم دارید، آن را به پزشک بگویید تا علت‌های واژینال یا تحریک ناحیه نیز بررسی شوند.
تکرر و فوریت ادرار
به بیشتر شدن دفعات ادرار یا احساس نیاز ناگهانی به دستشویی نسبت به روزهای قبل توجه کنید. مثلا ناگهان با فاصله‌های کوتاه به دستشویی می‌روید، هر بار مقدار کمی ادرار دفع می‌کنید و نیاز فوری به تخلیه دوباره برمی‌گردد. اضافه‌شدن این وضعیت به درد یا سوزش، شک به عفونت را بیشتر می‌کند.
ادرار کدر یا خونی
کدر شدن ادرار در کنار ناراحتی ادراری از نشانه‌های عفونت است، اما ظاهر ادرار برای تشخیص کافی نیست. رنگ صورتی، قرمز یا قهوه‌ای ممکن است نشان‌دهنده وجود خون باشد و باید سریع بررسی شود. تیره شدن یا بوی تند ادرار به‌تنهایی گاهی با کم نوشیدن آب ارتباط دارد.
درد پایین شکم
وقتی درد بخش مرکزی و پایینی شکم با علائم ادراری همراه می‌شود، پزشک احتمال درگیری مثانه را بررسی می‌کند. البته نبود سوزش هنگام ادرار، عفونت را رد نمی‌کند. درد شدید یا ماندگاری که با استراحت آرام نمی‌شود هم نیازمند ارزیابی فوری است، حتی اگر ادرارتان ظاهری طبیعی داشته باشد.
تب، لرز یا درد پهلو
تب و لرز، به‌خصوص همراه با درد پهلو یا پشت در ناحیه زیر دنده‌ها، میتواند نشانه گسترش عفونت به کلیه باشد. تهوع، استفراغ و احساس ناخوشی هم گاهی اضافه می‌شوند. در بارداری، با بروز این نشانه‌ها فورا به مرکز درمانی مراجعه کنید و منتظر نتیجه کشت یا بهتر شدن خودبه‌خودی نمانید.
درد مثانه در اوایل بارداری نشانه چیست؟
دردی که اوایل بارداری در ناحیه مثانه احساس می‌کنید ممکن است منشا ادراری، گوارشی یا لگنی داشته باشد. به هر یک از دلایل زیر ممکن است در اوایل بارداری به درد مثانه دچار شوید:
- عفونت ادراری یا التهاب مثانه
- سنگ کلیه یا مجاری ادراری
- یبوست و تجمع گاز در روده
- سندرم مثانه دردناک، به‌ویژه با سابقه درد مزمن
- بارداری خارج‌رحمی؛ به‌خصوص با درد یک‌طرفه یا خونریزی
درد مثانه در ماه آخر بارداری چرا ایجاد می‌شود؟
در ماه آخر، بزرگ شدن جنین و تغییر موقعیت او میتواند فشار بیشتری به بخش پایینی لگن وارد کند و ناراحتی اطراف مثانه را افزایش دهد. این تغییرات با یکدیگر ارتباط دارند، اما درد همراه با سوزش ادرار، تب یا خونریزی را نباید به نزدیک شدن زایمان نسبت داد.
فشار سر جنین روی مثانه
اگر جنین در وضعیت سرپایین قرار داشته باشد، سر او به مثانه فشار وارد کرده و فضای باز شدن آن را محدود می‌کند. در این حالت، ممکن است پیش از جمع شدن مقدار زیادی ادرار، احساس پُری کنید.
پایین آمدن جنین در لگن
با قرار گرفتن جنین در قسمت پایین‌تر لگن، ممکن است نفس کشیدن راحت‌تر شود، اما سنگینی بیشتری در پایین شکم احساس کنید. این جابه‌جایی گاهی چند هفته و گاهی تنها چند ساعت پیش از زایمان رخ می‌دهد. بنابراین افزایش فشار لگنی به‌تنهایی به معنای شروع زایمان یا مشخص بودن زمان تولد نیست.
تکرر ادرار و احساس فشار روی مثانه
تکرر ادرار در هفته‌های پایانی معمولا پیامد فشار بر مثانه است، نه علت مستقل درد. ممکن است شب‌ها چند بار بیدار شوید یا کمی پس از رفتن به دستشویی دوباره نیاز به ادرار داشته باشید. برای کاهش دفعات، مصرف آب را در طول روز محدود نکنید و اضافه شدن درد یا دشواری تخلیه را با پزشک مطرح کنید.
آیا درد مثانه در بارداری خطرناک است؟
میزان خطر به علت درد بستگی دارد. فشار خفیف ناشی از رشد جنین معمولا نگران‌کننده نیست، ولی عفونت درمان‌نشده میتواند سلامت مادر و بارداری را تهدید کند. همراهی درد با تب، لرز، درد پهلو یا خون در ادرار، مراجعه فوری می‌خواهد.
برای درد مثانه در بارداری چه کنیم؟
تا زمان مشخص شدن علت درد، تنظیم نوشیدن آب و عادت‌های دفع به کاهش ناراحتی کمک می‌کند.
مصرف مایعات کافی
آب را در فاصله‌های منظم طی روز بنوشید تا ادرار رقیق‌تر شود و تحریک ناشی از غلظت آن کاهش یابد. برای کمتر شدن رفت‌وآمد به دستشویی، خودتان را تشنه نگه ندارید. اگر پزشک محدودیت مایعات تعیین کرده، مطابق دستور عمل کنید. نوشیدن آب به تسکین ناراحتی کمک می‌کند، اما جایگزین درمان عفونت نیست.
تخلیه منظم و کامل مثانه
به‌محض احساس نیاز به ادرار، به دستشویی بروید و تخلیه را عقب نیندازید. روی توالت فرنگی کامل بنشینید، پاها را روی زمین بگذارید و عضلات شکم و لگن را شل کنید. بدون زور زدن، برای تمام شدن جریان ادرار وقت بگذارید. در اواخر بارداری، حرکت آرام بالاتنه به جلو و عقب تخلیه را راحت‌تر می‌کند. اگر نمی‌توانید ادرار کنید یا در صورت احساس تخلیه ناقص مداومحتما به پزشک مراجعه کنید.
چه زمانی به آزمایش ادرار نیاز است؟
پزشک با مشاهده علائم زیر ممکن است برای بررسی عفونت، آزمایش و کشت ادرار درخواست کند:
- سوزش یا درد هنگام دفع ادرار
- تکرر یا فوریت تازه‌شروع‌شده همراه با ناراحتی
- ادرار کدر یا وجود خون در ادرار
- درد مداوم ناحیه مثانه یا پایین شکم
- تب، لرز یا درد پهلو
آزمایش غربالگری اوایل بارداری هم گاهی بدون وجود هیچ‌کدام از این علائم لازم است.
درمان عفونت ادراری در بارداری
برای درمان عفونت ادراری در بارداری، پزشک آنتی‌بیوتیکی متناسب با مرحله بارداری، حساسیت دارویی شما و نتیجه کشت تجویز می‌کند. گاهی درمان پیش از آماده شدن کشت آغاز می‌شود و سپس براساس نتیجه تغییر می‌کند. دارو را دقیق و تا پایان دوره مصرف کنید، حتی اگر درد زودتر برطرف شد. از مصرف آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده یا قطع خودسرانه درمان بپرهیزید. اگر طی ۴۸ ساعت بهتر نشدید یا علائم تشدید شد، آن را به پزشک اطلاع دهید.
برای درد مثانه در بارداری چه دارویی می‌توان مصرف کرد؟
انتخاب دارو به علت درد، هفته بارداری و شرایط پزشکی شما بستگی دارد. داروی مسکن فقط ناراحتی را کاهش می‌دهد و اگر عفونتی وجود داشته باشد، آن را درمان نمی‌کند. پزشک پس از بررسی ممکن است داروهای زیر را تجویز کند. او مقدار، فاصله نوبت‌ها و طول درمان را براساس هفته بارداری، علت درد و شرایط مادر تعیین می‌کند.
| گروه دارویی | اسم دارو | نحوه اثرگذاری دارو | نحوه مصرف دارو |
| مسکن و تب‌بر | استامینوفن | کاهش درد و تب | معمولا خوراکی، با مقدار تجویزشده و برای کوتاه‌ترین مدت لازم؛ مراقب مصرف هم‌زمان داروهای دیگری که استامینوفن دارند باشید. |
| آنتی‌بیوتیک سفالوسپورینی | سفالکسین | مختل کردن ساخت دیواره باکتری و از بین بردن باکتری‌های حساس عامل عفونت | خوراکی، در نوبت‌های منظم طبق نسخه؛ دوره درمان را حتی پس از رفع علائم کامل کنید. |
| آنتی‌بیوتیک ادراری | نیتروفورانتوئین | آسیب به اجزای حیاتی باکتری؛ مناسب برخی عفونت‌های مثانه، نه عفونت کلیه | خوراکی همراه غذا، طبق نسخه؛ نزدیک زایمان یا در کمبود آنزیم G6PD محدودیت مصرف دارد و باید پزشک بررسی کند. |
| آنتی‌بیوتیک | فسفومایسین | جلوگیری از ساخت دیواره باکتری؛ برای برخی عفونت‌های مثانه کاربرد دارد و مناسب عفونت کلیه نیست. | نوع ساشه خوراکی معمولا به‌صورت تک‌دوز تجویز می‌شود؛ پودر را مطابق دستور فرآورده در آب حل کنید و بدون تجویز، دوز را تکرار نکنید. |
از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک، داروهای رفع سوزش ادرار یا مسکن‌هایی مانند ایبوپروفن بپرهیزید. اگر درد با داروی تجویزشده بهتر نشد، به‌جای افزایش مقدار مصرف، پزشک را مطلع کنید.
آیا درد مثانه در بارداری به جنسیت جنین ارتباط دارد؟
درد مثانه در بارداری نشانه دختر یا پسر بودن جنین نیست و شواهد علمی معتبری برای چنین ارتباطی وجود ندارد. این ناراحتی باید براساس علت‌های پزشکی بررسی شود. برای آگاهی از جنسیت جنین، سونوگرافی در زمان مناسب کاربرد دارد.
چه زمانی برای درد مثانه در بارداری باید به پزشک مراجعه کنیم؟
با مشاهده علائم زیر حتما به پزشک مراجعه کنید:
- سوزش یا درد هنگام ادرار
- وجود خون در ادرار
- تب یا لرز
- درد شدید یا مداوم پایین شکم
- درد پهلو یا کمر همراه با علائم ادراری
- تهوع یا استفراغ همراه با نشانه‌های عفونت
- مشکل در دفع ادرار یا ناتوانی در تخلیه مثانه
- درد همراه با خونریزی واژینال
- سرگیجه یا غش همراه با درد
- درد شدید یک‌طرفه در اوایل بارداری
- انقباضات منظم یا خروج مایع از واژن در مراحل بعدی بارداری
با شناخت علت درد، مراقبت مناسب را دریافت کنید
اگر درد مثانه در بارداری نگرانتان کرده است، بدانید که بسیاری از علت‌های آن با بررسی و مراقبت مناسب قابل‌کنترل هستند. لازم نیست علت درد را خودتان تشخیص دهید یا آن را تحمل کنید پزشک میتواند با بررسی علائم راهنمای شما باشد. نوشیدن آب کافی و تخلیه منظم مثانه ممکن است به آرام‌تر شدن ناراحتی کمک کند، اما عفونت به درمان نیاز دارد. داروها را با تجویز پزشک مصرف کنید و اگر تب، درد پهلو، خونریزی یا درد شدید دارید، فوری به پزشک مراجعه کنید.
منابع
سوالات متداول
درد مثانه در بارداری پس از ادرار را نباید طبیعی فرض کرد. ممکن است نشانه عفونت یا تحریک مثانه باشد. حتما با پزشک تماس بگیرید.
ممکن است فشار رحم، سنگ یا سندرم مثانه دردناک باشد. آزمایش منفی همیشه عفونت را رد نمی‌کند. برای بررسی بیشتر، با پزشک خود مشورت کنید.
کم‌نوشیدن آب میتواند ادرار را غلیظ‌تر و ناراحتی مثانه را بیشتر کند. اما درد را به کم‌آبی نسبت ندهید. اگر ادامه داشت، با پزشک مشورت کنید.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.