نحوه استفاده از شیاف پروژسترون در بارداری ، کاربرد و عوارض آن

شیاف پروژسترون در بارداری یکی از داروهایی است که پزشک ممکن است برای حمایت از بارداری در شرایط خاص تجویز کند؛ از جمله در برخی زنان با خونریزی اوایل بارداری و سابقه سقط، زنان تحت درمان‌های کمک‌باروری یا افرادی که در معرض خطر زایمان زودرس هستند. بااین‌حال، مصرف این دارو برای همه مادران باردار ضروری نیست و نمی‌توان آن را راهی قطعی برای جلوگیری از سقط جنین دانست. 

اگر برای شما شیاف پروژسترون تجویز شده است، احتمالا درباره نحوه گذاشتن شیاف، بهترین زمان مصرف، ترشحات بعد از استفاده، عوارض احتمالی و اینکه تا چند هفتگی باید مصرف آن را ادامه دهید، سؤال دارید. در ادامه به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم و بررسی می‌کنیم شیاف پروژسترون چه کاربردهایی دارد، چه زمانی باید قطع شود و کدام علائم پس از مصرف آن نیاز به بررسی پزشک دارند.

پادکست خلاصه مقاله شیاف پروژسترون در بارداری:

در این زمینه به ویدئوی زیر توجه کنید:

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

شیاف پروژسترون در بارداری برای چیست؟

شیاف پروژسترون برای تامین یا حمایت از پروژسترون مورد نیاز بدن در برخی شرایط بارداری تجویز می‌شود. این دارو می‌تواند در شرایط مشخص به حفظ بارداری و کاهش خطر سقط کمک کند و در برخی زنان نیز برای کاهش خطر زایمان زودرس مورد استفاده قرار می‌گیرد. مصرف آن باید طبق نظر و تجویز پزشک انجام شود. در واقع، استفاده از شیاف پروژسترون، به عنوان یکی از راه‌های جلوگیری از سقط جنین در ماه های اول باید به تجویز پزشک انجام شود.

*مقاله عوارض بالا بودن هورمون پروژسترون در بارداری را مطالعه کنید. 

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

شیاف پروژسترون در بارداری چه کاربردهایی دارد؟

شیاف پروژسترون در برخی شرایط خاص بارداری استفاده می‌شود. مهم‌ترین کاربردهای آن را در بخش زیر بررسی می‌کنیم: 

شیاف پروژسترون برای خونریزی و لکه‌بینی در اوایل بارداری

در اوایل بارداری، در صورت بروز خونریزی یا لکه‌بینی، ممکن است پروژسترون واژینال برای برخی زنان تجویز شود. این کاربرد به‌ویژه در شرایطی مطرح است که فرد سابقه سقط قبلی داشته باشد و بارداری داخل رحم تایید شده باشد.

شیاف پروژسترون برای کاهش خطر سقط جنین در شرایط مشخص

شواهد موجود نشان می‌دهند مصرف پروژسترون واژینال در برخی زنان می‌تواند احتمال ادامه موفق بارداری را افزایش دهد. این اثر به‌طور مشخص در زنانی مطرح است که در اوایل بارداری خونریزی داشته‌اند و سابقه سقط قبلی نیز دارند؛ بنابراین مصرف آن برای همه زنان باردار توصیه نمی‌شود.

*مقاله آمپول پروژسترون در بارداری را مطالعه کنید.

شیاف پروژسترون برای پیشگیری از زایمان زودرس در زنان دارای دهانه رحم کوتاه

پروژسترون واژینال در برخی بارداری‌های تک‌قلویی با کوتاهی دهانه رحم برای کاهش خطر زایمان زودرس استفاده می‌شود. این درمان معمولا در بازه مشخصی از بارداری آغاز می‌شود و ادامه آن به شرایط فرد و نظر پزشک بستگی دارد.

شیاف پروژسترون بعد از آی‌وی‌اف و روش‌های کمک‌باروری

پس از IVF یا ICSI، پروژسترون واژینال برای حمایت از فاز لوتئال و فراهم کردن شرایط مناسب رحم برای ادامه بارداری استفاده می‌شود. درمان معمولا از روز برداشت تخمک یا چند روز بعد آغاز می‌شود و تا زمان تست بارداری ادامه پیدا می‌کند.

به نقل از سایت tommys

برخی از افراد نگران‌اند که اگر سقط جنین داشته باشند، پروژسترون مانع از بروز علائم آن شده و باعث شود متوجه سقط جنین نشوند. ما نمی‌دانیم که آیا این موضوع صحت دارد یا خیر. محققین باید به زودی پاسخی به این سوال بدهند. با این حال حتی اگر اینطور باشد، اکثر افراد احتمالاً تصمیم می‌گیرند که همچنان به مصرف پروژسترون ادامه داده و خطر سقط جنین را کاهش دهند.

Some people have told us they are worried that if they did have a miscarriage, the progesterone would stop any miscarriage symptoms and lead to a missed miscarriage. We don’t know if this is the case at the moment. Our researchers should have an answer soon. Even if this is the case, most people would probably decide that they would still rather take progesterone and reduce the risk of having a miscarriage at all

تفاوت شیاف پروژسترون با آمپول و قرص پروژسترون چیست؟

تفاوت شیاف، آمپول و قرص پروژسترون بیشتر به نحوه مصرف، جذب دارو و شرایط فرد مربوط می‌شود. پزشک با توجه به علت تجویز و شرایط بارداری، مناسب‌ترین نوع را انتخاب می‌کند. در جدول زیر می‌توانید تفاوت این سه نوع پروژسترون را مشاهده کنید:

نکته: شیاف، آمپول و قرص پروژسترون لزوما اثر یکسانی ندارند و نمی‌توان آن‌ها را خودسرانه جایگزین یکدیگر کرد. همچنین همه قرص‌های حاوی ترکیبات پروژسترونی، پروژسترون طبیعی نیستند. انتخاب شکل دارو و دوز مناسب به علت تجویز و شرایط بارداری بستگی دارد.

نحوه استفاده از شیاف پروژسترون در بارداری

دوز و تعداد دفعات استفاده از شیاف پروژسترون در بارداری به علت تجویز، سن بارداری و شرایط مادر بستگی دارد و حتماً باید طبق نظر پزشک تعیین شود. با این حال، به‌صورت عمومی در بسیاری از بارداری‌ها دوزهای رایج شامل ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلی‌گرم در روز است که ممکن است یک‌بار در شب یا دو بار در روز (صبح و شب) تجویز شود؛ در مواردی مانند سابقه سقط، کوتاهی سرویکس یا درمان‌های کمک‌باروری، پزشک ممکن است دوز بالاتر یا مصرف منظم‌تری را توصیه کند.

شیاف معمولاً به صورت واژینال استفاده می‌شود تا جذب موضعی بهتری داشته باشد، اما در شرایط خاص ممکن است مصرف مقعدی جایگزین شود. تأکید می‌شود که قطع، افزایش یا کاهش دوز شیاف پروژسترون بدون مشورت پزشک می‌تواند خطرناک باشد و زمان شروع و پایان مصرف نیز باید دقیقاً طبق دستور متخصص زنان انجام شود.

شیاف پروژسترون واژینال بهتر است یا مقعدی؟

برای مصرف پروژسترون در بارداری، شیاف واژینال معمولا گزینه مناسب‌تری است؛ چون دارو مستقیما از راه واژن جذب می‌شود و برای کاربردهای بارداری بیشتر استفاده می‌شود. شیاف مقعدی بیشتر زمانی مطرح می‌شود که مصرف واژینال مناسب یا قابل تحمل نباشد.

* مقاله شیاف پروژسترون مقعدی بهتره یا واژینال را مطالعه کنید.

بعد از گذاشتن شیاف پروژسترون چه کار کنیم؟

بعد از گذاشتن شیاف واژینال، بهتر است حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه دراز بکشید. خارج شدن مقداری ترشح یا باقی‌مانده شیاف طبیعی است و به معنی بی‌اثر شدن دارو نیست.

بهترین زمان استفاده از شیاف پروژسترون در بارداری چه موقع است؟

زمان مصرف به علت تجویز شیاف بستگی دارد. اگر روزی یک‌بار تجویز شده باشد، معمولا مصرف آن در شب مناسب‌تر است؛ چون بعد از گذاشتن شیاف می‌توانید دراز بکشید و دارو فرصت بیشتری برای جذب دارد. مهم‌تر از ساعت مصرف، منظم بودن مصرف و رعایت دستور پزشک است.

دوز شیاف پروژسترون در بارداری چقدر است؟

دوز پروژسترون به دلیل مصرف و شرایط بارداری بستگی دارد. برای مثال، در برخی موارد خونریزی اوایل بارداری، ۴۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز و در برخی موارد پیشگیری از زایمان زودرس، ۲۰۰ میلی‌گرم روزانه استفاده شده است. دوز دقیق باید توسط پزشک تعیین شود.

اشکال مختلف پروژسترون

پروژسترون انواع مختلفی دارد از جمله:

۱) ژل واژینال 

بسته به شرایط فرد، میزان مورد نیاز متفاوت است اما معمولاً یک بار در روز  مصرف می‌شود. در مطالعاتی که ترجیح بیمار را بررسی کرده‌اند، اکثر خانم‌ها، ژل را به خاطر راحتی کاربرد، به سایر فرمولاسیون‌های پروژسترون ترجیح دادند. برخی از افزایش ترشحات در حین استفاده، گزارش داده‌اند.

۲) شیاف پروژسترون واژینال 

مانند شیاف اکتوژست ۴۰۰ در بارداری، اساس آن مومی شکل است. به‌طور گسترده استفاده می شود اما مورد تأیید FDA نیست. معمولاً بسته به شرایط بیمار، دو تا سه بار در روز استفاده می‌شود.

۳) کپسول پروژسترون که به صورت واژینال استفاده می‌شود:

این شکل برای استفاده واژن، فرموله یا تأیید نشده است. عوارض جانبی کمتری، هنگام استفاده از کپسول‌ها به صورت واژینال، به جای مصرف خوراکی آن وجود دارد. معمولاً حداکثر سه بار در روز استفاده می‌شود.

۴) تزریق

یک محلول روغنی است‌ که گاهی به آن «روغن پروژسترون» گفته می‌شود. معمولاً یک بار در روز، به عضله تزریق می‌شود. برای نفوذ به لایه‌های پوستی و چربی، به سوزن بلند و ضخیم نیاز دارید.

فواید و مزایای مصرف پروژسترون

پروژسترون یکی از هورمون‌های کلیدی در سلامت باروری است که با بازگرداندن تعادل هورمونی نقش مهمی در آمادگی رحم برای بارداری دارد و می‌تواند شانس کاشت جنین را افزایش دهد. این هورمون با حفظ یکپارچگی پوشش داخلی رحم و حمایت از مرحله لوتئال چرخه قاعدگی در درمان ناباروری و درمان نقص فاز لوتئال کاربرد دارد.

در دوران بارداری، به‌ویژه در مصرف موضعی واژینال پروژسترون، این هورمون می‌تواند بر طول سرویکس اثر محافظتی داشته باشد، به حفظ طول سرویکس کمک کند و در نتیجه در پیشگیری از کوتاه شدن سرویکس و کاهش ریسک زایمان زودرس مؤثر باشد. همچنین پروژسترون با جلوگیری از انقباضات زودرس رحم نقش حمایتی مهمی در تداوم بارداری سالم ایفا می‌کند.

 عوارض شیاف پروژسترون در بارداری چیست؟

شیاف پروژسترون ممکن است در برخی افراد عوارضی ایجاد کند که بیشتر آن‌ها خفیف و موقتی هستند. شایع‌ترین موارد عبارت‌اند از:

• ترشحات واژینال بعد از شیاف پروژسترون
• سوزش و خارش واژن بعد از مصرف شیاف
• درد و گرفتگی شکم
• خواب‌آلودگی، سرگیجه و سردرد
• حساسیت و درد سینه‌ها

عوارض شیاف پروژسترون 400 در بارداری

در مقابل فواید شیاف پروژسترون در بارداری، باید مراقب عوارض مصرف آن نیز بود. عوارض شیاف پروژسترون 400 در بارداری عبارتند از: بروز علائم آلرژیک، کهیر، تنفس دشوار، تورم صورت، لب‌ها، زبان یا گلو. همچنین موارد زیر نیز از عوارض شیاف پروژسترون به شمار می‌آیند که در صورت مشاهده آن‌ها، باید به پزشک مراجعه کنید: 

• خونریزی غیرمعمول واژن
• درد یا سوزش هنگام ادرار کردن
• علائم افسردگی (مشکلات خواب، ضعف، تغییر خلقی)
• برآمدگی در سینه
• مشکلات بینایی ناگهانی، سردرد شدید یا درد پشت چشم
• علائم حمله قلبی مانند درد قفسه سینه یا احساس فشار، گسترش درد به فک یا شانه، حالت تهوع، تعریق
• مشکلات کبدی مانند حالت تهوع، درد معده، خارش، احساس خستگی، از دست دادن اشتها، ادرار تیره، مدفوع رنگ خاک رس، زردی (زردی پوست یا چشم)
• علائم سكته مغزی مانند بی‌حسی یا ضعف ناگهانی (به خصوص در یك طرف بدن)، سردرد شدید ناگهانی، تكلم سخنرانی، مشكلات گفتار یا تعادل
• علائم لخته شدن خون در ریه مانند درد قفسه سینه، سرفه ناگهانی، خس خس سینه، تنفس سریع یا سرفه کردن خون
• علائم لخته شدن خون در پا مانند درد، تورم، گرما یا قرمزی در یک یا هر دو پا
• عوارض جانبی شایع، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
• سرگیجه، سردرگمی، خواب آلودگی، خستگی
• سردرد، تغییر خلق
• درد معده، تهوع، اسهال، یبوست
• نفخ، تورم در دست یا پاها
• درد سینه، تورم یا حساسیت 
• گرفتگی یا درد لگن
• خارش، سوزش یا ترشحات واژن

تداخلات دارویی و نکات احتیاطی

مصرف شیاف پروژسترون به‌طور کلی ایمن است، اما برخی تداخلات دارویی می‌توانند اثرگذاری آن را کاهش یا تغییر دهند. برای مثال، داروهایی مانند آنتی بیوتیک‌ها خاص، داروهای ضد افسردگی (مثل فلوکستین)، داروهای ضد تشنج (مثل فنی توئین) و داروهای ضد قارچ (مانند کتوکونازول) می‌توانند سطح پروژسترون خون را تحت تأثیر قرار دهند. همچنین مصرف داروهایی که به صورت واژینال یا به شکل ژل واژینال پروژسترون استفاده می‌شوند، باید با دقت انجام شود تا از تداخل با سایر داروهای واژینال یا موضعی جلوگیری شود.

در کنار داروها، برخی مکمل‌های بدون نسخه و مکمل‌های گیاهی نیز ممکن است اثر پروژسترون را تغییر دهند و لازم است قبل از مصرف با پزشک مشورت شود. از نکات احتیاطی مهم دیگر می‌توان به عدم تغییر دوز یا قطع خودسرانه مصرف شیاف پروژسترون، رعایت بهداشت هنگام استفاده از داروهای واژینال و اطلاع‌رسانی به پزشک درباره هر داروی مصرفی اشاره کرد. به‌طور کلی، قبل از شروع هر داروی جدید یا مکمل، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا تداخلات دارویی و کاهش اثر دارو به حداقل برسد.

نحوه قطع مصرف شیاف پروژسترون در بارداری

معمولاً استفاده از شیاف پروژسترون، تا اواخر بارداری ادامه دارد. با این حال، قطع شیاف پروژسترون در بارداری نباید خودسرانه باشد. حتماً باید با پزشکتان مشورت کنید. پزشک با بررسی وضعیت، راهنمایی درست در رابطه با قطع مصرف شیاف پروژسترون را به شما ارائه خواهد داد. عوارض قطع ناگهانی شیاف پروژسترون، می‌تواند بسیار خطرناک باشد.

شیاف پروژسترون در بارداری؛ مهم‌ترین نکات

شیاف پروژسترون در بارداری دارویی است که در شرایط مشخص و با تشخیص پزشک استفاده می‌شود و می‌تواند در برخی زنان به حفظ بارداری یا کاهش خطر سقط و زایمان زودرس کمک کند. نوع مصرف و دوز آن با توجه به علت تجویز متفاوت است و نمی‌توان برای همه افراد یک روش یکسان در نظر گرفت. بنابراین اگر این دارو برای شما تجویز شده است، آن را طبق دستور پزشک و به صورت منظم مصرف کنید و از تغییر دوز یا قطع خودسرانه آن خودداری کنید. همچنین در صورت بروز علائم غیرعادی یا عوارض نگران کننده، موضوع را با پزشک در میان بگذارید.

منابع

tommys.org

NIH