علائم و روش‌های درمان دیابت بارداری

انتشار: آبان ۱۴۰۵ | بروزرسانی: آبان ۱۴۰۵
دیابت بارداری

‌‌‌‌‌‌‌

محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.

باردار هستید و جواب آزمایش قند خونتان آمده و عدد روی برگه بالاست. حالتان مثل همیشه است و این سوال برایتان پیش آمده که با وجود این امر، دیابت بارداری دارید؟ دلیلش چیست؟

دیابت بارداری اغلب علامت مشخصی ندارد و با آزمایش خون شناسایی می‌شود. این نوع دیابت زمانی ایجاد می‌شود که بدن در دوران بارداری نتواند به اندازه‌ای که برای کنترل قند خون نیاز دارد، انسولین تولید کند.

برای اینکه بدانید عدد روی برگه چه معنایی دارد، باید نوع آزمایش و دلیل انجام آن را در نظر بگیرید. اگر آزمایش برای غربالگری انجام شده باشد، نتیجه آن به پزشک کمک می‌کند تصمیم بگیرد که آیا به آزمایش دیگری نیاز دارید. اندازه‌گیری قند خون برای تشخیص دیابت بارداری یا بررسی میزان کنترل قند خون پس از شروع درمان هم کاربرد دارد.

در این مطلب از گهواره توضیح می‌دهیم دیابت بارداری چه علائمی ممکن است داشته باشد، چگونه تشخیص داده می‌شود و چه روش‌هایی برای درمان آن وجود دارد.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

از کجا بفهمیم دیابت بارداری داریم و درمان از کجا شروع می‌شود؟

تشنگی بیش از حد و تکرر ادرار ممکن است در دیابت بارداری دیده شوند، اما تشخیص با آزمایش خون انجام می‌شود. غربالگری معمولا در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود و بعضی افراد زودتر آزمایش می‌دهند. برای آشنایی با بررسی‌های دیگر این دوره، راهنمای آزمایش‌های سه‌ماهه دوم بارداری را ببینید. اگر قند خون در غربالگری بالا باشد، بسته به نوع آزمایش اولیه ممکن است برای تایید تشخیص به آزمایش دیگری نیاز باشد.

بعد از تایید دیابت بارداری، تیم درمان مشخص می‌کند وعده‌های غذایی‌تان را چطور تنظیم کنید، چه فعالیتی با شرایط بارداری‌تان تناسب دارد و چه زمان‌هایی قند خونتان را اندازه بگیرید. اگر قند خون از ابتدا بالا باشد یا با این برنامه به محدوده هدف نرسد، پزشک بررسی می‌کند که آیا دارو لازم است.

اینفوگرافی کنترل دیابت بارداری

برای آگاهی از جزئیات مهم، ادامه مقاله را مطالعه کنید.

علائم دیابت بارداری چیست؟

آزمایش خون می‌تواند بالا بودن قند خون را حتی وقتی حالتان خوب است و علامتی ندارید، نشان دهد. به همین دلیل، غربالگری در تشخیص دیابت بارداری اهمیت دارد.

موسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا NIDDK علائم دیابت بارداری را این‌طور توضیح می‌دهد:

دیابت بارداری معمولا علامتی ندارد. اگر علامتی وجود داشته باشد، ممکن است خفیف باشد، مانند تشنگی بیشتر از معمول یا تکرر ادرار.

علائمی که ممکن است در صورت ابتلا به این نوع از دیابت تجربه کنید، عبارتند از:

  • تشنگی بیشتر از معمول
  • تکرر ادرار
  • خشکی دهان
  • خستگی
  • تاری دید
  • خارش ناحیه تناسلی یا عفونت قارچی واژن

بعضی از این علائم در بارداری هم شایع‌ هستند. برای تشخیص دیابت بارداری، نتیجه آزمایش خون بررسی می‌شود.

تشنگی و تکرر ادرار در بارداری را چه زمانی باید پیگیری کرد؟

تکرر ادرار در بارداری شایع است و به‌تنهایی نشانه قطعی دیابت بارداری نیست. اگر تشنگی یا تکرر ادرار به‌تازگی شروع شده یا به‌وضوح بیشتر از معمول شده است، باید موضوع را با ماما یا دکتر زنان در میان بگذارید. حتی اگر هنوز نوبت آزمایش بعدی نرسیده، می‌توانید برای بررسی این علائم با متخصص تماس بگیرید.

چرا ممکن است قند خون در بارداری بالا برود؟

با پیشرفت بارداری، تغییرات هورمونی می‌توانند اثر انسولین را کمتر کنند. در نتیجه، بدن برای کنترل قند خون به انسولین بیشتری نیاز پیدا می‌کند.

انسولین هورمونی است که در لوزالمعده ساخته می‌شود و به قند کمک می‌کند از خون وارد سلول‌ها شود. سلول‌ها هم از این قند برای تامین انرژی استفاده می‌کنند.

وقتی سلول‌ها کمتر به انسولین پاسخ می‌دهند، قند به‌سختی وارد آن‌ها می‌شود. به این وضعیت مقاومت به انسولین می‌گویند. لوزالمعده با ساختن انسولین بیشتر این تغییر را جبران می‌کند. اگر نتواند به اندازه نیاز بدن انسولین بسازد، قند بیشتری در خون باقی می‌ماند و سطح قند خون بالا می‌رود.

آزمایش دیابت بارداری در چه هفته‌ای انجام می‌شود؟

زمان غربالگری دیابت بارداری به سابقه دیابت، عوامل خطر و نتیجه بررسی‌های ابتدای بارداری بستگی دارد. در جدول زیر، شرح این آزمایش را آورده‌ایم:

وضعیت زمان آزمایش
از قبل دیابت نداشته‌اید یا دیابت برایتان تشخیص داده نشده و بررسی‌های اولیه هم نیاز به پیگیری زودتر را نشان نداده‌اند. غربالگری معمولا در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود.
سابقه دیابت بارداری دارید یا عوامل خطر دیگری در شما وجود دارد. ممکن است آزمایش پیش از هفته ۲۴ انجام شود.
نتیجه آزمایشی که زودتر انجام داده‌اید طبیعی بوده است. ممکن است همچنان به غربالگری در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ نیاز داشته باشید.

آیا جواب بالای آزمایش اول یعنی دیابت بارداری؟

جواب این سوال، به این بستگی دارد که آزمایش اول برای غربالگری انجام شده باشد یا برای تشخیص:

  • در روش دومرحله‌ای، آزمایش اول برای غربالگری است. اگر نتیجه بالاتر از حد تعیین‌شده باشد، معمولا آزمایش دیگری برای تشخیص انجام می‌شود.
  • در روش یک‌مرحله‌ای، همان آزمایش تحمل گلوکز برای تشخیص انجام می‌شود و نتیجه را بر اساس معیارهای همان روش تفسیر می‌کنند.

در آزمایش تحمل گلوکز، محلولی با مقدار مشخصی گلوکز می‌نوشید و در زمان‌های تعیین‌شده از شما نمونه خون می‌گیرند. مقدار گلوکز محلول و زمان نمونه‌گیری در روش‌های مختلف فرق دارد. برای همین، معنی عدد قند خون روی برگه به نام آزمایش و زمان نمونه‌گیری بستگی دارد. برای جزئیات آمادگی و نمونه‌گیری، راهنمای آزمایش غربالگری دیابت بارداری را بخوانید.

اندازه‌گیری قند خون با دستگاه خانگی بعد از یک وعده غذایی معمولی برای پیگیری قند خون کاربرد دارد. جزئیات بیشتر را در مطلب قند بارداری گهواره بخوانید.

نمونه‌های خون برای بررسی و تشخیص دیابت بارداری

درمان دیابت بارداری چگونه شروع می‌شود؟

پس از تأیید دیابت بارداری، تیم درمان محدوده هدف قند خون را مشخص می‌کند. نگه داشتن قند خون در این محدوده به کاهش خطر عوارض بارداری و زایمان کمک می‌کند.

درمان معمولا با تنظیم وعده‌های غذایی، فعالیت بدنی متناسب با شرایط بارداری و اندازه‌گیری قند خون در خانه شروع می‌شود.

عددهایی که در خانه ثبت می‌کنید به پزشک کمک می‌کنند تصمیم بگیرد آیا این برنامه کافی است یا باید دارو هم به آن اضافه شود.

تنظیم وعده‌های غذایی

مقدار، نوع و زمان مصرف خوراکی‌های حاوی کربوهیدرات، مثل نان و برنج، روی قند خون بعد از غذا اثر می‌گذارد. کارشناس تغذیه می‌تواند کمک کند این خوراکی‌ها را بین وعده‌های روز تقسیم کنید و مقدار هر وعده را متناسب با نیازهای بارداری‌تان تنظیم کنید.

انتخاب نان سبوس‌دار و جایگزین کردن نوشیدنی‌های شیرین با آب، دو نمونه از تغییراتی هستند که می‌توان در برنامه غذایی در نظر گرفت.

فعالیت بدنی متناسب با بارداری

فعالیت بدنی منظم می‌تواند به کنترل قند خون کمک کند. اگر پزشک یا ماما با توجه به شرایط بارداری‌تان فعالیت را مناسب بداند، پیاده‌روی بعد از غذا یکی از گزینه‌هاست. نوع و مدت فعالیت را با تیم مراقبت بارداری هماهنگ کنید.

اندازه‌گیری و ثبت قند خون در خانه

تیم درمان روش استفاده از دستگاه و زمان اندازه‌گیری را مشخص می‌کند. قند خون معمولا در حالت ناشتا و یک یا دو ساعت بعد از غذا اندازه‌گیری می‌شود. هر بار عدد و زمان اندازه‌گیری را ثبت کنید تا در ویزیت بعدی بتوانید روند قند خون را با تیم درمان مرور کنید.

جدول زیر هدف‌های قند خون برای پایش درمان را در راهنمای ۲۰۲۶ انجمن دیابت آمریکا نشان می‌دهد. تیم درمان مشخص می‌کند کدام زمان اندازه‌گیری بعد از غذا و چه محدوده‌ای برای شما مناسب است.

زمان اندازه‌گیری قند خون هدف
ناشتا کمتر از ۹۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر
یک ساعت بعد از غذا کمتر از ۱۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر
دو ساعت بعد از غذا کمتر از ۱۲۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر

چه زمانی انسولین یا داروی خوراکی لازم می‌شود؟

اگر قند خون با تنظیم غذا و فعالیت به محدوده هدف نرسد، پزشک نیاز به دارو را بررسی می‌کند. اگر قند خون در زمان تشخیص به‌طور قابل توجهی بالا باشد، ممکن است درمان دارویی هم‌زمان با تغییرات غذایی و فعالیت شروع شود.

انسولین تزریقی گزینه دارویی ترجیحی در راهنمای انجمن دیابت آمریکاست. اگر پزشک انسولین تجویز کند، تیم درمان روش تزریق را آموزش می‌دهد. مقدار انسولین ممکن است بر اساس عددهای ثبت‌شده و با پیشرفت بارداری تغییر کند.

متفورمین داروی خوراکی است. راهنمای NICE در برخی شرایط، وقتی تغییر غذا و فعالیت برای رسیدن به قند هدف کافی نباشد، متفورمین را پیشنهاد می‌کند. انتخاب دارو به وضعیت بارداری و الگوی قند خون بستگی دارد.

برای دیابت بارداری چی بخوریم و چی نخوریم؟

نان، برنج، سیب‌زمینی و میوه می‌توانند در برنامه غذایی دیابت بارداری جا داشته باشند. این خوراکی‌ها کربوهیدرات دارند و بدن هنگام هضم، بخشی از آن را به گلوکز تبدیل می‌کند. مقدار کربوهیدرات هر وعده و نحوه تقسیم آن بین وعده‌های روز روی قند خون بعد از غذا اثر می‌گذارد. برای مثال، می‌توانید مقدار متناسبی برنج را همراه با مرغ و سبزیجات در یک وعده بخورید.

چه چیزی را کمتر مصرف کنیم؟ چه چیزی را بیشتر انتخاب کنیم؟
نان سفید نان سبوس‌دار، در مقدار متناسب با وعده
آب‌میوه میوه کامل که فیبر بیشتری دارد
نوشابه و نوشیدنی‌های شیرین آب
کیک، شیرینی و بیسکویت شیرین میان‌وعده‌ای مثل ماست ساده بدون شکر افزوده

متخصص تغذیه می‌تواند با توجه به هفته بارداری، غذاهایی که معمولا در خانه می‌خورید و عددهای قند خونتان، مقدار مناسب هر وعده را مشخص کند. برای نمونه‌های بیشتر، مطلب رژیم غذایی دیابت بارداری را بخوانید.

مرغ و سبزیجات در برنامه غذایی دیابت بارداری

آیا پیاده‌روی بعد از غذا به کنترل قند کمک می‌کند؟

بله. اگر تیم مراقبت بارداری محدودیتی برای فعالیت بدنی تعیین نکرده باشد، پیاده‌روی بعد از غذا می‌تواند به کنترل قند خون پس از همان وعده کمک کند. مدت و سرعت پیاده‌روی را با توجه به شرایط بارداری‌تان و نظر پزشک یا ماما انتخاب کنید.

اگر پزشک فعالیت بدنی‌تان را محدود کرده است، با تیم درمان هماهنگ کنید تا برنامه کنترل قند خون با توجه به همان محدودیت تنظیم شود.

پیاده‌روی و فعالیت بدنی ملایم برای کنترل قند در بارداری

قند خون ناشتا و بعد از غذا در بارداری باید چند باشد؟

اگر دیابت بارداری دارید و قند خونتان را در خانه اندازه می‌گیرید، هر عدد را با هدف همان زمان مقایسه کنید. جدول زیر هدف‌های رایج برای پیگیری درمان را بر اساس استاندارد ۲۰۲۶ انجمن دیابت آمریکا نشان می‌دهد:

زمان اندازه‌گیری در خانه قند خون هدف
ناشتا، پیش از صبحانه کمتر از ۹۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر
یک ساعت بعد از شروع غذا کمتر از ۱۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر
دو ساعت بعد از شروع غذا کمتر از ۱۲۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر

زمان اندازه‌گیری بعد از غذا را از شروع وعده حساب کنید. تیم درمان مشخص می‌کند قند خونتان را یک ساعت یا دو ساعت بعد از غذا اندازه بگیرید و آیا با توجه به شرایطتان به هدف متفاوتی نیاز دارید.

اگر قند ناشتا چند بار بالاتر از هدف باشد، اما قند بعد از غذا در محدوده هدف بماند، این الگو به پزشک کمک می‌کند مشخص کند آیا بخشی از برنامه درمان نیاز به تغییر دارد.

هر بار عدد قند و ساعت اندازه‌گیری را یادداشت کنید. برای قند بعد از غذا، بنویسید مربوط به کدام وعده بوده و چه خورده‌اید. با این اطلاعات، مرور نتیجه‌ها در ویزیت بعدی آسان‌تر می‌شود.

دستگاه اندازه‌گیری قند خون برای پایش دیابت بارداری در خانه

قند بارداری چند باشد، انسولین لازم است؟

زمان شروع انسولین برای هر فرد فرق می‌کند. پزشک عددهای ثبت‌شده را با هدف‌های درمان مقایسه می‌کند تا ببیند قند خون چقدر بالاتر از هدف بوده، چند بار بالا رفته و این افزایش در حالت ناشتا بوده یا بعد از غذا.

اگر قند ناشتا یا بعد از غذا با وجود رعایت برنامه غذایی و فعالیت بدنی، بارها بالاتر از هدف بماند، ممکن است انسولین لازم شود. اگر قند خون از همان زمان تشخیص به‌طور قابل توجهی بالا باشد، پزشک ممکن است دارو را هم‌زمان با تغییر برنامه غذایی و فعالیت شروع کند.

انسولین چه کمکی می‌کند و چه کسی مقدار آن را تعیین می‌کند؟

انسولین تزریقی به کنترل قند خون کمک می‌کند. متخصص زنان و زایمان، در صورت نیاز با همکاری متخصص غدد و متابولیسم، مقدار و زمان تزریق را بر اساس قندهای ثبت‌شده تعیین می‌کند. با پیشرفت بارداری، نیاز بدن به انسولین ممکن است تغییر کند و پزشک برنامه تزریق را دوباره تنظیم کند.

هنگام شروع درمان، تیم درمان روش تزریق و اقدام لازم در صورت افت قند خون را توضیح می‌دهد. لرزش، تعریق و احساس گرسنگی ناگهانی از نشانه‌های احتمالی افت قند خون‌ هستند.

مشورت زن باردار با پزشک درباره درمان دیابت بارداری

آیا متفورمین هم برای دیابت بارداری تجویز می‌شود؟

بله، در بعضی شرایط این دارو تجویز می‌سشود. متفورمین دارویی خوراکی برای کاهش قند خون است و جایگاه آن در راهنماها فرق دارد. راهنمای انجمن دیابت آمریکا در صورت نیاز به دارو، انسولین را ترجیح می‌دهد.

راهنمای پزشکی این دارو را در برخی شرایط و در زمانی که وقتی تغییر برنامه غذایی و فعالیت بدنی برای رسیدن به قند هدف کافی نباشد، متفورمین را پیشنهاد می‌کند.

آیا بامیه یا درمان خانگی قند بارداری را پایین می‌آورد؟

بامیه می‌تواند به‌عنوان سبزی در برنامه غذایی جا داشته باشد. یک مطالعه کوچک، اثر پودر بامیه را در کنار برنامه غذایی دیابت بارداری بررسی کرده است. شواهد موجود برای توصیه آب بامیه، دمنوش یا مکمل‌های گیاهی به‌عنوان درمان دیابت بارداری کافی نیست.

اگر قند خونتان چند بار بالاتر از محدوده هدف بوده، عدد و زمان هر اندازه‌گیری را به تیم درمان اطلاع دهید تا برنامه‌تان را بررسی کند. اگر دارو مصرف می‌کنید، هر تغییری در مقدار یا زمان مصرف آن را با پزشک هماهنگ کنید.

تجربه کاربران از پیگیری جواب آزمایش و شروع درمان

به نقل از Diabetes UK، سازمان خیریه بریتانیایی فعال در زمینه دیابت، سیان در بارداری اول در هفته ۲۴ و در بارداری دوم در هفته ۱۴ تشخیص دیابت بارداری گرفت. او از غافلگیری پس از تشخیص اول و دشواری کنترل قند در کنار مراقبت از فرزندانش گفته است.

زمان بررسی ممکن است در دو بارداری یکسان نباشد. مطرح کردن سابقه دیابت بارداری در اولین ویزیت به تعیین زمان آزمایش کمک می‌کند.

آیا لازم است بعد از زایمان، قند مادر بررسی شود؟

بله. قند خون بسیاری از افراد پس از زایمان به محدوده طبیعی برمی‌گردد، اما سابقه دیابت بارداری احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ را در سال‌های بعد افزایش می‌دهد.

  • ۴ تا ۱۲ هفته پس از زایمان: انجمن دیابت آمریکا توصیه می‌کند برای بررسی دیابت یا پیش‌دیابت، آزمایش تحمل گلوکز خوراکی با محلول حاوی ۷۵ گرم گلوکز انجام شود. این آزمایش در حالت ناشتا شروع می‌شود.
  • هر یک تا سه سال پس از آن: حتی اگر نتیجه آزمایش اول طبیعی باشد، انجمن دیابت آمریکا توصیه می‌کند بررسی قند خون در سال‌های بعد هم ادامه پیدا کند.

پیش از ترخیص، زمان آزمایش را با تیم درمان مشخص کنید. اگر در بارداری برای کنترل قند خون دارو مصرف می‌کردید، بپرسید بعد از زایمان لازم است آن را ادامه دهید، مقدارش را تغییر دهید یا مصرفش را قطع کنید.

بعد از دریافت جواب آزمایش دیابت بارداری چه کار کنیم؟

اگر هنوز تشخیص قطعی نشده، از پزشک یا ماما بپرسید آزمایشتان برای غربالگری بوده یا برای تشخیص و آیا به آزمایش دیگری نیاز دارید.

اگر دیابت بارداری تأیید شده، بهتر است تا پایان ویزیت پاسخ این سه سوال را بدانید.

  • قند خونم را چه زمانی اندازه بگیرم؟
  • قند ناشتا و قند بعد از غذا باید در چه محدوده‌ای باشد؟
  • اگر قند خونم چند بار بالاتر از هدف بود، با چه کسی تماس بگیرم؟

برای خواندن مطالب متناسب با هفته بارداری‌تان، می‌توانید اپلیکیشن گهواره را نصب کنید.

اگر دیابت بارداری را تجربه کرده‌اید، از فهمیدن جواب آزمایش تا تنظیم وعده‌ها و اندازه‌گیری قند در خانه، کدام بخش برایتان دشوارتر بود؟ تجربه یا سوالتان را در دیدگاه‌های همین مطلب بنویسید.

منابع: doi.org | diabetesjournals.org | niddk.nih.gov | niddk.nih.gov | nice.org.uk

سوالات متداول

بله. دیابت بارداری اغلب علامت مشخصی ندارد. حتی اگر حال مادر خوب باشد، غربالگری در زمان تعیین‌شده اهمیت دارد.

معمولا تصمیم با بررسی چند عدد، زمان اندازه‌گیری و میزان افزایش قند گرفته می‌شود. اگر عدد خیلی بالاست، علائم غیر عادی وجود دارد یا تیم درمان حد مشخصی برای تماس تعیین کرده است، باید طبق همان برنامه پیگیری شود.

معمولا حذف کامل لازم نیست. مقدار و توزیع نان، برنج و دیگر خوراکی‌های دارای کربوهیدرات در طول روز اهمیت دارد. متخصص تغذیه می‌تواند با توجه به قند بعد از غذا و نیازهای بارداری، مقدار مناسب را تعیین کند.

قند خون بسیاری از افراد به محدوده طبیعی برمی‌گردد. آزمایش پس از زایمان مشخص می‌کند که قند طبیعی شده یا هنوز به پیگیری نیاز دارد.