آزمایش غربالگری دیابت بارداری و تفسیر آن

خرداد ۹۹ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
آزمایش غربالگری دیابت بارداری

آزمایش غربالگری دیابت بارداری با عنوان تست تحمل گلوکز در بارداری، برای بررسی قند خون مادر بکار گرفته می‌شود. پزشکان به طور معمول با استفاده از سنجش سطح قند خون به صورت ناشتا و سطح هموگلوبین A1c به تشخیص دیابت نوع ۱ و ۲ و پیش دیابت می‌پردازند. در تست تحمل گلوکز یا همان آزمایش GTT، به بررسی سطح جذب قند توسط سلول‌های بدن شما، پس از مصرف مقدار مشخصی از گلوکز پرداخته می‌شود. در طول دوران بارداری آزمایشات غربالگری برای بررسی سلامت مادر و جنین ازجمله غربالگری سه ماهه اول و غربالگری دوم انجام می‌شود. 

 

زمان انجام آزمایش غربالگری دیابت بارداری

پزشکان، تمامی خانم‌های باردار را از نظر دیابت بارداری بررسی می‌نمایند. زیرا دیابت دوران بارداری می‌تواند مسبب مشکلات در روند حاملگی شود. به همین علت تشخیص و درمان به موقع اهمیت بسیاری دارد.

زمان آزمایش غربالگری دیابت بارداری، بین هفته  بارداری۲۴ تا ۲۸ و از تست‌های سه ماهه دوم بارداری می‌باشد. انجام این تست توسط پزشک برای شما تجویز خواهد شد. اما اگر شما علائم دیابت را داشته باشید، یا در ریسک بالای ابتلا به دیابت باشید، لازم است که زودتر از هفته ۲۴ آزمایش قند خون بارداری را انجام دهید.

افرادی که در بستگان درجه یک خود نظیر پدر و مادر، سابقه دیابت دارند، افرادی که در بارداری قبلی خود دیابت حاملگی داشته‌اند و افراد چاق، ریسک ابتلا به دیابت بارداری را دارند. بنابراین مراقبت‌های لازم و تست‌های مربوطه را باید در زمان مناسب انجام دهند تا از عوارض دیابت بارداری بر روی جنین جلوگیری شود.

آزمایش قند بارداری

نکات مهم جهت آمادگی برای تست تحمل گلوکز

برای اینکه نتیجه آزمایش غربالگری دیابت بارداری شما صحیح و دقیق باشد، لازم است نکاتی را رعایت نمایید. در زیر به این نکات اشاره خواهیم کرد.

  1. در روزهای پیش از انجام تست رژیم غذایی عادی و نرمال داشته باشید. لطفا از حذف قند و دیگر مواد غذایی از سبد غذایی روزانه خود بپرهیزید.
  2. پزشک خود را در رابطه با داروهای مصرفی خود در جریان بگذارید. برخی از داروها مانند داروهای ضدافسردگی، داروهای کنترل کننده فشار خون و انواع کورتون ‌ها می‌توانند بر نتیجه آزمایش مؤثر باشند.
  3. قبل از انجام آزمایش باید حداقل ۸ ساعت از اخرین وعده غذایی که میل کرده‌اید، گذشته باشد. شما می‌توانید در این بازه ۸ ساعته، از آب آشامیدنی استفاده نمایید. اما نوشیدن انواع نوشیدنی‌های دیگر نظیر قهوه و چای ممنوع می‌باشد. زیرا در نتایج آزمایش اختلال ایجاد خواهد کرد.
  4. لطفا قبل از انجام تست، ادرار خود را به طور کامل تخلیه ننمایید. زیرا ممکن است مجبور به تهیه نمونه ادرار شوید.
  5. به دلیل طولانی بودن فواصل کنترل قند خون، لازم است سرگرمی مناسب خود را همراه داشته باشید. خواندن کتاب پیشنهاد مناسب و جذابی است.

تست تحمل گلوکز یا آزمایش دیابت بارداری چگونه انجام می‌شود؟

محل انجام آزمایش غربالگری دیابت بارداری معمولا آزمایشگاه است. اما در مواردی ممکن است پزشک در مطب خود این آزمایش را برای شما انجام دهد. در ابتدا از شما نمونه خون تهیه خواهد شد. بر روی این نمونه بررسی‌های لازم جهت کنترل سطح قند خون نرمال در بدن شما انجام می‌شود. به این بخش از آزمایش، تست قند خون ناشتا گفته می‌شود. که به اختصار به آن در اصطلاحات آزمایشگاهی fbs گفته می‌شود.

اگر شما مبتلا یا مشکوک به دیابت بارداری باشید، دو نوع تست برای سنجش قند خون و بررسی دیابت وجود دارد.

  • در روش اول پس از سنجش قند خون ناشتای شما، مقداری نوشیدنی حاوی ۷۵ گرم گلوکز به شما داده می‌شود. شما تمامی این نوشیدنی را می‌نوشید. سپس یک ساعت بعد مجددا از شما نمونه خون جهت سنجش قند خون گرفته می‌شود. این عمل در دو ساعت پس از نوشیدن نوشیدنی حاوی گلوکز نیز تکرار می‌شود. به این تست، آزمایشش gct در بارداری گفته می‌شود.
  • روش دوم، همان تست gtt است که دو مرحله دارد. در مرحله اول ابتدا فقط سطح قند خون شما در یک ساعت بعد سنجیده می‌شود. اگر این مقدار غیرطبیعی باشد، برای دو ساعت و سه ساعت بعد نیز لازم است قند خون شما سنجیده شود.

در این روش پس از سنجش سطح قند خون ناشتای شما، نوشیدنی حاوی ۵۰ گرم گلوکز را باید بنوشید. سپس یک ساعت بعد نمونه خون از شما جهت سنجش سطح قند خون گرفته می‌شود.

اگر سطح قند خون شما از حد طبیعی بالاتر بود، انجام مرحله دوم این تست ضروری خواهد بود. 

در مرحله دوم قند خون شما مجددا بصورت ناشتا بررسی می‌شود. سپس تا سه ساعت پس از نوشیدن نوشیدنی حاوی ۱۰۰ گرم گلوکز، به بررسی سطح قند خون شما می‌پردازند. یک ساعت، ۲ و ۳ ساعت پس از نوشیدن محلول گلوکزی.

به واسطه این تست و نتایج آن، پزشک شما متوجه خواهد شد که بدن شما چگونه قند خون را کنترل می‌نماید.

عوارض غربالگری دیابت برای مادر و جنین

آزمایش غربالگری دیابت بارداری عوارض جدی به دنبال ندارد. این تست برای شما و جنین شما خطرناک نخواهد بود. 

اما به دلیل تهیه نمونه خون به صورت مکرر، احتمال التهاب و عفونت محل نمونه‌گیری وجود دارد. البته با رعایت بهداشت و اصول صحیح نمونه‌گیری خون این ریسک به حداقل ممکن خواهد رسید. در هر صورت مشاهده هرگونه سوزش، خارش و قرمزی در محل نمونه‌گیری، یا تب کردن، سریعا مراتب را به پزشک خود اطلاع دهید. 

به دلیل گرسنه ماندن طولانی مدت، احتمال ایجاد ضعف و سرگیجه در شما وجود دارد. بهترین روش برای کنترل این عوارض، خوردن صبحانه بلافاصله پس از اتمام انجام تست است.

بعضی از افراد توانایی تحمل نوشیدن نوشیدنی حاوی گلوکز را ندارند. این حالت در افرادی که قند خون بالایی دارند بیشتر مشاهده می‌شود. به همین علت ممکن است عوارض زیر را بروز دهند.

  • تهوع و استفراغ
  • احساس درد و ناراحتی در ناحیه شکم
  • اسهال
  • یبوست

تفسیر آزمایش قند خون در بارداری (gtt)

جهت تشخیص دیابت نوع دو لازم است شما این تست را در دو روز متفاوت تکرار نمایید. اما برای تشخیص دیابت بارداری نیازی به تکرار تست نیست.

در جدول زیر سطوح نرمال و سطوح غیرطبیعی قند خون بر مبنای میلی‌گرم بر دسی‌لیتر ذکر شده است. این نتایج مرتبط با آزمایش برای تشخیص دیابت نوع ۱ و ۲ و در دوران بارداری است. 

به این ترتیب می‌توانید به تفسیر رزمایش قند خون بارداری بپردازید.

زمان نمونه‌گیری خون برای پیش دیابتی ها افراد دیابتیک افراد مبتلا به دیابت بارداری
قند خون ناشتا ۱۰۰ تا ۱۲۵  میلی‌گرم بر دسی‌لیتر  ۱۲۶ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر یا بیشتر بالاتر از ۹۲ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر  
یک ساعت بعد - - بیشتر از ۱۸۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر
دو ساعت بعد ۱۴۰ تا ۱۹۹  میلی‌گرم بر دسی‌لیتر ۲۰۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر بیشتر از ۱۵۳ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر

اگر نتیجه آزمایش شما در یک ساعت بعد از نوشیدن نوشیدنی گلوکزی، بیشتر از ۱۳۵ تا ۱۴۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر باشد، لازم است تست مرحله دوم را انجام دهید. همان‌طور که پیش‌تر توضیح داده شد در مرحله دوم ۱۰۰ گرم گلوکز برای شما تجویز می‌شود و طی سه ساعت پس از آن قند خون شما هر یک ساعت یک بار چک می‌شود.

در جدول زیر به نحوه تفسیر آزمایش gtt در بارداری پرداخته ایم. اگر دو سطح از سطوح جدول زیر، در نتیجه آزمایش شما بالاتر از میزان قند خون نرمال در بارداری باشد، شما مبتلا به دیابت حاملگی هستید. به این علت نیازی به انجام مرحله دوم تست نیست.

زمان نمونه‌گیری خون سطوح قند خون جهت تشخیص
ناشتا بالاتر از ۹۵ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر
بعد از یک ساعت بالاتر از ۱۸۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر
بعد از دو ساعت بالاتر از ۱۵۵ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر
بعد از سه ساعت بالاتر از ۱۴۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر
   
تفسیر جواب آزمایش دیابت بارداری

پس از انجام تست تحمل گلوکز چه باید کرد؟

جهت تشخیص دیابت، لازم است که تست‌ها و بررسی‌های دیگری انجام شود. اما برای تشخیص دیابت بارداری همین تست کفایت می‌کند و نیاز به بررسی‌های بیشتر نیست.

برای افراد دیابتی یا افرادی که پره دیابت دارند، توصیه به ورزش منظم، رژیم غذایی سالم و تجویز داروهای مخصوص دیابت در صورت نیاز انجام می‌شود.

جهت درمان دیابت حاملگی نیز رژیم مخصوص دیابت بارداری برای شما تجویز می‌شود. ضمنا افزایش فعالیت و ورزش کردن بسیار کمک‌کننده خواهد بود. پزشک در صورت لزوم برای کنترل میزان قند خون در دیابت بارداری برای شما داروی مخصوص نیز تجویز خواهد کرد. مانند انسولین. استفاده از انسولین در بارداری اسیری برای جنین شما ندارد. ضمن اینکه کنترل قند خون شما در بارداری از بروز عوارض دیابت در جنین جلوگیری می‌نماید.

ممکن است پزشک کنترل هر روزه سطح قندخون را برای شما در نظر بگیرد. این عملکرد به درمانگر شما کمک می‌کند تا بهتر در پروسه روند درمان شما دخیل گردد و نتایج را دقیق‌تر بررسی نماید.

اگر مبتلا به دیابت بارداری باشید لازم است بلافاصله پس از محرز شدن وجود دیابت، درمان را آغاز کنید. زیرا عوارض دیابت کنترل نشده در بارداری می‌تواند جبران ناپذیر باشد. با درمان به موقع از این عوارض جلوگیری می‌نمایید. 

عوارضی مانند تولد نوزاد ماکروزوم (نوزادی که وزنش بیشتر از ۴ کیلوگرم باشد که می‌تواند سبب مشکلات جدی در زمان زایمان شود)، زایمان زودرس و پره‌اکلامپسی.

هزینه آزمایش غربالگری دیابت چقدر است؟

هزینه آزمایش غربالگری دیابت بارداری و تست gtt به آزمایشگاهی که نمونه‌گیری و تفسیر آزمایش در این انجام می‌پذیرد وابسته است. اگر در مراکز دولتی وابسته به درمانگاه‌های بهداشت انجام شود رایگان یا با پرداخت مبلغی ناچیز خواهد بود. ضمنا به طور معمول بیمه هزینه‌های این تست را متقبل می‌شود. در هر صورت جهت اطلاع از هزینه‌ها به آزمایشگاه مورد نظر مراجعه بفرمایید.