مدفوع نکردن نوزاد | علت و راه درمان کار نکردن شکم نوزاد

اسفند ۱۴۰۲ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
مدفوع نکردن نوزاد

در مقابل مدفوع زیاد کودکان، مشکل عدم دفع قرار دارد. آیا دو هفته مدفوع نکردن برای یک نوزاد سه ‌ماهه طبیعی است؟ پزشکان پاسخ می‌دهند: بله! شاید برای شما عجیب باشد اما گاهی نوزادان چند هفته دفع مدفوع نکرده و همچنان همه چیز طبیعی ست. تا چه ‌مدت زمان مدفوع نکردن نوزاد طبیعی است؟ جواب این سوال بستگی به عوامل مختلف دارد. اینکه چه زمانی مدفوع نکردن نوزادم و یبوست آن‌ها مهم است و علامت خطر محسوب می‌شود را در ادامه خواهیم خواند.

علائم طبیعی و غیرطبیعی دفع مدفوع نوزادان

مدفوع نکردن نوزاد تا چند روز طبیعی ست؟ به‌ دلایل زیادی ممکن است دفعات مدفوع نوزادان کم باشد یا برای روزهای متوالی دفع نداشته باشند. نوزادان بزرگ‌تر از هشت‌ هفته گاهی 4-3 روز دفع مدفوع ندارند، این‌موضوع طبیعی بوده و این به‌معنی یبوست آن‌ها نیست. انواع شکل مدفوع نوزادان و عادات روده‌ای و اجابت مزاج از نوزادی به نوزاد دیگر متفاوت است. اما می‌توان مرزی نسبی برای تشخیص طبیعی‌بودن یا طبیعی‌نبودن مدفوع نکردن نوزاد بیان کرد. گاهی اختلالات عملکردی دستگاه گوارش (مانند یبوست) و بیماری‌ها و اختلالات بدو تولد علت عدم دفع نوزادان است. درادامه راجع‌به هریک توضیحاتی داده خواهد شد.

*در مورد روشهای درمان خانگی عفونت بعد از ختنه در این مقاله بیشتر بخوانید

عادات روده‌ای طبیعی

مدفوع نکردن نوزاد تازه متولد شده بخشی از فرایند طبیعی ست و به زودی با شروع تغذیه، این روند آغاز می‌شود:

  • درطول یک هفته‌ی اول زندگی، نوزادان اغلب تا روزی چهار بار دفع انجام می‌دهند. این‌میزان دفع بیش‌تر در نوزادان تغذیه‌شونده با شیر مادر دیده می‌شود. اگر این میزان کم بود یا حتی شاهد مدفوع نکردن نوزاد در روزهای اول بودید نگران نشوید این می‌تواند طبیعی باشد و به روند روزهای بعدی بستگی دارد. با این حال با طولانی شدن روند برای بررسی علت مدفوع نکردن نوزاد بعد از تولد باید به پزشک مراجعه کرد.
  • علت مدفوع نکردن نوزاد بیست روزه چیست؟ کار نکردن شکم نوزاد ۲۰ روزه به این دلیل است که بدن آنها می‌تواند تقریباً از تمام اجزای شیر مادر برای تغذیه استفاده کند و مقدار بسیار کمی باقی مانده است که باید دفع شود. بعد از 3 تا 6 هفته اول یا بیشتر، آنها می‌توانند حتی یک هفته کامل را بدون مدفوع بگذرانند. اگر کودک شما از شیر خشک تغذیه می‌کند، باید حداقل هر دو روز یک بار مدفوع کند.
  • علت مدفوع نکردن نوزاد دو ماهه چیست؟ نوزادان بزر‌گتر از هشت هفته معمولاً 4 یا 5 روز بدون پوشک کثیف می‌مانند و این بدان معنا نیست که یبوست دارند. نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌کنند، به خصوص اگر غذاهای جامد را شروع نکرده باشند، پس از 2 تا 3 ماهگی می‌توانند به راحتی دو هفته بدون دفع بمانند. بنابراین مثلاً کار نکردن شکم نوزاد 40 روزه تا این مدت طبیعی ست. در مورد درمان مدفوع نکردن نوزاد دو ماهه در ادامه بیشتر توضیح داده‌ایم.
  • درطول سه‌ماهه‌ی اول زندگی، نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، روزی سه بار و برخی بعد از هر بار تغذیه دفع مدفوع دارند. گروهی دیگر ممکن است تا یک هفته دفع نداشته باشند. دلیل این مسئله این است که شیرمادر تنها منبع غذایی است که نوزاد مصرف می‌کند. بنابراین مقدار ماده‌ای که باید دفع شود بسیار اندک است. نوزادان تغذیه‌شونده با شیر مادر به‌ندرت یبوست می‌گیرند.
  • نوزادان تغذیه‌شونده با شیر خشک روزی 3-2 بار دفع مدفوع دارند. این تعداد به ترکیب شیرخشک مصرفی بستگی دارد. به‌طور کلی مدفوع ‌نکردن نوزاد شیرخشکی بیش‌تر دیده می‌شود. زیرا گروهی از نوزادان به مواد موجود در ترکیبات شیرخشک حساسیت دارند. برخی از شیرخشک‌هایی که به‌نام "شیرخشک کم‌آلرژی" شناخته می‌شوند باعث دفع مدفوع شل‌تر و بیش‌تر می‌شوند. 
  • تا دوسالگی کودک اغلب روزانه یک یا دو دفع "مدفوع شکل‌گرفته" دارد. 
  • مدفوع نکردن کودک چهار ساله تا چند روز طبیعی است؟ تا چهارسالگی کودک اغلب روزانه یک یا دو دفع "مدفوع شکل‌گرفته" دارد.

عادات روده‌ای غیرطبیعی

  • نوزادانی مبتلا به یبوست اغلب مدفوع سفت و آجرمانند دارند. هنگام دفع به علت درد بی‌قراری می‌کنند. نسبت به قبل هم تعداد و حجم مدفوع کم شده است. نوزادی که دفع کمی دارد، تا زمانی که دردناک نبوده و مدفوع شل است، یبوست ندارد.
  • به‌دلیل ضعف عضلات شکمی، دفع مدفوع برای نوزادان مشکل است. به همین دلیل نوزادان هنگام دفع حالت زور زدن به‌خود می‌گیرند و صورتشان قرمز می‌شود. اگر نوزاد شما چند دقیقه پس از این‌حالت دفع مدفوع شل داشت، طبیعی است و درغیر این‌صورت شاید مبتلا به یبوست یا کولیک نوزاد باشد.
  • نوزادانی یا کودکانی که یبوست دارند عادت‌های عجیبی موقع دفع دارند. آن‌ها پشت خود را خم می‌کنند و گریه می‌کنند.

*درمان فوری یبوست نوزاد چگونه است

غیرطبیعی دفع مدفوع نوزادان

علت‌های مدفوع‌ نکردن نوزاد

مدفوع نکردن نوزاد نشانه چیست؟ در بررسی علل مدفوع‌ نکردن، کودکان را در دو گروه سنی بدو تولد تا یک‌ماهگی و بزرگ‌تر از یک‌ماه تقسیم می‌کنیم. علت‌های مدفوع ‌نکردن در کودکان زیر یک ماه، اغلب بیماری‌های جدی‌تر و البته نادرتری هستند.  

*علت مدفوع خلطی نوزاد چیست + روشهای درمان

1. یبوست عملکردی

در کودکان بزرگتر از یک ماه، علت مدفوع نکردن نوزاد معمولاً اختلالات عملکری دستگاه گوارش است. به این معنا که یبوست به ‌دنبال بیماری زمینه‌ای مانند نقص‌های مادرزادی و بیماری‌های ابتدای تولد به‌وجود نیامده است. بلکه دستگاه گوارش عملکرد خود را به‌خوبی انجام نمی‌دهد. مدفوع نکردن نوزاد بعد از شروع غذای کمکی طبیعی ست. کودکان اغلب در سه‌ دوره‌ی آغاز غذاهای کمکی و جامد، گرفتن از پوشک و شروع مدرسه دچار یبوست می‌شوند. دلایل یبوست عملکردی عبارتند از؛

درد هنگام دفع؛ در کودکانی که دفع مدفوعشان با مشکل روبه‌رو است، التهاب و زخمی اطراف مقعد ایجاد می-شود که دفع را به‌شدت سخت و می‌تواند یک دلیل مدفوع نکردن نوزاد باشد. این‌زخم که به‌اصطلاح فیشر آنال گفته می‌شود موجب می-شود کودک تمایل به نگه‌داشتن بیش‌تر مدفوع داشته باشد و یبوست بدتر ‌شود.

  • احساس ناامنی
  • تغذیه‌ی ناصحیح
  • تغذیه‌ی کم؛ یبوست کودکان و به خصوص مدفوع نکردن در نوزاد شیرخوار می‌تواند نشانه‌ای از تغذیه‌ی کم آن‌ها باشد.
  • کم‌آبی کودک یا نوزاد
  • ورود به مدرسه
  • آموزش ناصحیح کنترل مدفوع 
  • ژنتیک
  • بیماری‌های مادرزادی و مدفوع نکردن نوزاد در بدو تولد

برخی از بیماری‌های مادرزادی با یبوست یا مدفوع نکردن نوزاد در روزهای اول تولد بروز می‎کنند. اگر چه این بیماری‌ها بسیار نادر هستند اما درصورت وقوع نیاز به تشخیص و مداخله‌ی فوری دارند. این بیماری‌ها اغلب در یک‌ماهه‌ی اول زندگی تشخیص داده می‌شوند. 

2. بیماری هیرشپرونگ

بیماری هیرشپرونگ یکی از علل دستشویی نکردن نوزاد است. در بیماری نادر هیرشپرونگ به‌دلیل عدم وجود سلول‌های عصبی در قسمت انتهایی روده بزرگ، حرکت و انقباض‌های طبیعی روده وجود ندارد. این نوزادان در 24 ساعت اول زندگی دفع مکونیوم ندارند. مکونیوم اولین مدفوع نوزاد است که چسبناک، بدون بو و تیره رنگ است. اتساع شکم و استفراغ سبزرنگ از دیگر علائم بیماری هستند. نزدیک به 90% این‌نوزادان پس از جراحی، دفع طبیعی خواهند داشت. 

*انواع رنگ مدفوع نوزاد نشانه چیست

3. مقعد سوراخ نشده (اختلالات آناتومیکی مقعد)

دو نوع اختلال در مقعد سوراخ ‌نشده وجود دارد که منجر به کار نکردن شکم نوزاد می‌شود. در نوع ناهنجاری تحتانی سوراخ مقعد بسته است و به‌جای آن یک مجرای اشتباهی بین مقعد و سطح پوست اطراف واژن یا آلت تناسلی ایجاد می‌شود. در این نوزادان مکونیوم را در سطح پوست اطراف آلت تناسلی نوزاد می‌بینیم. در نوزادان با ضایعات بالاتر سوراخ مقعد شکل نگرفته و به‌جای آن یک مجرای اشتباهی بین مقعد و مثانه یا واژن ایجاد می‌شود. گاهی مقعد سوراخ ‌شده یکی از علائم سندروم‌های دیگر است. بنابراین به بررسی‌های تصویربرداری نیاز دارد.

4. سندروم روده‌ی بزرگ چپ کوچک

این‌سندروم یک اختلال عملکردی است. یعنی انسدادی وجود ندارد اما قسمتی از سمت چپ روده‌ی بزرگ باریک شده است. همه مبتلایان در 24 ساعت اول زندگی دفع مکونیوم ندارند. چهل تا پنجاه درصد این‌نوزادان دارای مادران دیابتی هستند.

5. آترزی روده

در این دسته از نوزادان روده به‌طور کامل تشکیل نمی‌شود. در نتیجه اغلب ارتباط روده با مقعد برقرار نمی-شود.

مدفوع نکردن نوزاد بعد از انجام کارهای درمانی

انجام بعضی از کارهای درمانی می‌تواند علت کار نکردن شکم نوزاد باشد. به عنوان مثال یکی از اتفاقات شایع، مدفوع نکردن نوزاد بعد از ختنه است که جای نگرانی وجود ندارد و بعد از چند روز به خودی خود درمان می‌شود و نوزاد مدفوع می‌کند. علت مدفوع نکردن نوزاد بعد از ختنه چیست؟ این موضوع معمولاً به خاطر مصرف داروهای مسکن یا بیهوشی ست. مدفوع نکردن نوزاد بعد از واکسن چطور؟ آیا طبیعی ست؟ واکسن‌ها می‌توانند عوارض مختلفی داشته باشند. یکی از شایع‌ترین آنها اسهال است. بنابراین مدفوع نکردن نوزاد در این شرایط می‌تواند علت دیگری داشته باشد که باید مورد بررسی قرار بگیرد.

*رگه های قهوه ای در مدفوع نوزاد نشانه چیست + روشهای درمان

علت‌های مدفوع‌ نکردن نوزاد

زنگ خطر در یبوست

آیا مدفوع نکردن نوزاد خطرناک است؟ خطرات مدفوع نکردن نوزاد را باید جدی گرفت. اگر علائم زیر را در نوزاد خود مشاهده کردید، هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید. (زیرا این علائم اغلب نشان‌دهنده‌ی دلایل مادرزادی مدفوع‌نکردن هستند).

اگر علائم زیر را در نوزاد خود مشاهده کردید، هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید. (زیرا این علائم اغلب نشان‌دهنده‌ی دلایل مادرزادی مدفوع‌نکردن هستند).

  • دفع مکونیوم با تاخیر (پس از 48ساعت از تولد)
  • تب، استفراغ یا اسهال
  • اتساع شکم
  • خون‌ریزی از مقعد
  • یبوستی که از بدو تولد همراه نوزاد باشد
  • مدفوع نازک (به مدفوع روبان شکل مانند معروف است)
  • بی‌اختیاری ادرار 
  • از دست‌دادن وزن یا خوب وزن‌نگرفتن
  • ابتلا به سندرم‌های دیگر مانند بیماری کودکان سندرم داون
  • سابقه‌ی خانوادگی بیماری هیرشپرونگ

*آیا دانه های سفید در مدفوع نوزاد خطرناک است

درمان مدفوع نکردن نوزاد

برای مدفوع نکردن نوزاد چه باید کرد؟ برای درمان یبوست باز هم گروه سنی نوزاد برای ما اهمیت دارد. در نوزادان کوچک‌تر از یک‌ماه چون علل مادرزادی بیش‌تر مطرح هستند، درمان بسیار تخصصی است. در این نوزادان باید هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه شود و از درمان خانگی مدفوع نکردن نوزاد بدون مشورت با پزشک اجتناب گردد. اگر علت مدفوع نکردن نوزاد، یبوست عملکردی باشد، می‌توان با مشورت پزشک از درمان‌های خانگی بهره برد. درمان‌های توصیه شده به عنوان درمان خانگی مدفوع نکردن نوزاد یک ماهه و بزرگتر عبارتند از؛

  • فعالیت بدنی؛ مانند بزرگسالان فعالیت بدنی در نوزادان هم می‌تواند باعث بهبود یبوست شود. برای این کار نوزاد را به کمر خوابانیده و پاهایش را به‌آرامی به شکل حرکت دوچرخه در هوا تکان دهید.
  • دوش آب گرم؛ دوش آب گرم می‌تواند انقباض عضلات شکم و لگن نوزاد را برطرف کرده و یک راه حل مدفوع نکردن نوزاد باشد. ( در مورد دلایل و روشهای درمان در رفتگی لگن نوزاد در این مقاله بیشتر بخوانید)
  • تغییراتی در رژیم غذایی؛ اگر نوزاد شما از شیرخشک استفاده می‌کند، از شیرخشکی با فرمول متفاوت استفاده کنید. اگر نوزاد از شیرمادر استفاده می‌کند، تغییراتی در رژیم غذایی مادر می‌تواند کمک‌کننده باشد. این‌تغییرات شامل حذف لبنیات از رژیم غذایی مادر است. اگر نوزاد غذای کمکی جامد را شروع کرده است باید از مواد غذایی استفاده کند که منبع غنی فیبر هستند. از مواد عبارتند از؛ گلابی، هلو، آلو، بروکلی و ... .
  • مصرف آب؛ یکی از مهم‌ترین دلایل یبوست در کودکان و بزرگسالان کم‌مصرف‌کردن آب است. استفاده از آب-میوه‌ی طبیعی برای کودکان بالای شش ماه مفید است. توجه این نکته مهم است که مصرف آب‌ میوه برای نخستین بار بدون مشورت با پزشک توصیه نمی‌شود.
  • ماساژ؛ یکی از راه‌کارهای موثر در بهبود کیفیت دستگاه گوارش ماساژ است. ماساژ همچنین تکنیکی است که برای درمان مدفوع نکردن نوزاد کولیکی و رفع دردهای آن استفاده می‌شود. برای ماساژ‌دادن نوزاد او را به کمر خوابانیده و دو انگشت را درجهت عقربه‌های ساعت روی شکم نوزاد می‌چرخانیم. اطراف ناف بیمار را هم ماساژ می‌دهیم. پاها و زانوهای نوزاد را گرفته و به‌آرامی به‌سمت داخل شکم حرکت می‌دهیم. ماساژ با روغن زیتون برای مدفوع نکردن نوزاد موثر است.
  • شیاف گلیسرین برای رفع يبوست نوزاد؛ یکی از داروهای موثر جهت بهبود مدفوع نکردن نوزاد و یبوست عملکردی است و در مدت 15 تا 60 دقیقه پس از استفاده اثر می‌گذارد. مصرف این شیاف طولانی مدت توصیه نمی‌شود. زیرا حرکات طبیعی دستگاه گوارش را مختل می‌کند. با وجود اثربخشی بالای این شیاف بدون تجویز پزشک توصیه نمی‌شود.

*در مورد درمان سریع یبوست در منزل در این مقاله بیشتر بخوانید.

درمان مدفوع نکردن نوزاد در طب سنتی

برای درمان مدفوع نکردن نوزاد یک ماهه و بزرگتر گیاهان دارویی زیادی در طب سنتی معرفی شده است. با این حال به دلیل عوارض جانبی درمان گیاهی مدفوع نکردن نوزاد بهتر است قبل از مصرفشان با پزشک مشورت کنید.

  • مصرف آب انجیر خشک یا آلو
  • قرص آنغوزه که اندازه یک عدس روزانه صبح و شب میل شود.
  • اسفرزه که باید شب خیسانده شده و به صورت ناشتا مصرف شود.
  • بارهنگ که به خصوص برای درمان مدفوع نکردن نوزاد چهل روزه و شیرخوار استفاده می‌شود که باید در کمی آب بجوشد و با شکر شیرین شود.
  • بنفشه معطر
  • ترنجبین