مدفوع زیاد کودکان نشانه چیست | علل و درمان مدفوع زیاد نوزاد

مدفوع زیاد کودکان و نوزادان همیشه نشانه بیماری نیست و در بسیاری از موارد، به‌ویژه در نوزادان، می‌تواند بخشی طبیعی از روند رشد باشد. تعداد دفعات دفع به عواملی مانند سن کودک، نوع تغذیه (شیر مادر، شیر خشک یا غذای کمکی) و عملکرد دستگاه گوارش او بستگی دارد. با این حال، اگر تعداد دفعات مدفوع به‌طور ناگهانی افزایش پیدا کند یا با علائمی مانند اسهال، تب، استفراغ، بی‌حالی، کاهش وزن، وجود خون در مدفوع یا نشانه‌های کم‌آبی بدن همراه باشد، ممکن است نشان‌دهنده یک مشکل پزشکی باشد و به بررسی توسط پزشک نیاز داشته باشد.

اگر نمی‌دانید مدفوع زیاد کودکان تا چه حد طبیعی است یا چه زمانی باید نگران شوید، در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره، تعداد طبیعی دفعات مدفوع در سنین مختلف، مهم‌ترین علت‌های افزایش دفعات دفع، علائم هشداردهنده، روش‌های درمان و زمان مراجعه به پزشک را به‌طور کامل بررسی می‌کنیم.

پادکست خلاصه مقاله مدفوع زیاد کودکان نشانه چیست:

با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیام‌های مشاوره‌ تخصصی دریافت کنید و با توصیه‌های تغذیه‌ای و دستور پخت‌های مناسب، تغذیه سالم‌تری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازی‌های مناسب و آزمون‌های دوره‌ای به تقویت هوش و مهارت‌های فرزندتان کمک کنید.

مقدار طبیعی مدفوع‌کردن در کودکان چقدر است؟

تعداد طبیعی دفعات مدفوع در نوزادان و کودکان یک عدد ثابت نیست و به سن، نوع تغذیه (شیر مادر، شیر خشک یا غذای کمکی)، رژیم غذایی، عملکرد دستگاه گوارش و حتی تفاوت‌های فردی بستگی دارد. به همین دلیل، ممکن است یک نوزاد تازه متولدشده بعد از هر وعده شیر مدفوع کند، در حالی که برای یک کودک بزرگ‌تر، یک بار مدفوع در روز یا حتی یک روز در میان کاملاً طبیعی باشد. بنابراین، برای تشخیص مدفوع زیاد در نوزادان یا کودکان، ابتدا باید تعداد طبیعی دفعات دفع در هر سن را بدانید.

تعداد طبیعی دفعات مدفوع بر اساس سن کودک

تعداد مدفوع نوزاد ۴۰ روزه

نوزاد ۴۰ روزه معمولاً در گروه سنی ۰ تا ۶ هفته قرار می‌گیرد. اگر با شیر مادر تغذیه می‌شود، دفع ۳ تا ۱۲ بار در روز و حتی مدفوع کردن بعد از هر وعده شیر طبیعی است. در نوزادانی که شیر خشک مصرف می‌کنند، معمولاً ۱ تا ۴ بار مدفوع در روز طبیعی محسوب می‌شود.

تعداد دفعات مدفوع نوزاد ۷ ماهه

در ۷ ماهگی، با شروع غذای کمکی، تعداد و شکل مدفوع تغییر می‌کند. بیشتر نوزادان در این سن ۱ تا ۳ بار در روز مدفوع می‌کنند، اما نوع غذا، مصرف مایعات و واکنش دستگاه گوارش می‌تواند این الگو را کمی تغییر دهد.

تعداد دفعات مدفوع کودک یک ساله

در کودک یک ساله، معمولاً ۱ تا ۳ بار مدفوع در روز طبیعی است. البته برخی کودکان ممکن است یک بار در روز و برخی دو یا سه بار دفع داشته باشند، بدون اینکه نشانه بیماری باشد.

تعداد دفعات مدفوع کودک ۴ ساله

از حدود ۴ سالگی به بعد، بیشتر کودکان روزانه یک بار یا یک روز در میان مدفوع می‌کنند. تا زمانی که مدفوع قوام طبیعی داشته باشد و کودک دچار درد، یبوست یا اسهال نباشد، این الگو طبیعی محسوب می‌شود.

در نهایت، والدین باید بدانند که طبیعی بودن دفع فقط به تعداد دفعات آن محدود نمی‌شود. قوام، رنگ، بوی مدفوع و وضعیت عمومی کودک نیز اهمیت زیادی دارند. برای مثال، مدفوع نوزادان شیرخوار معمولاً زرد، نرم و گاهی دانه‌دانه است و در برخی موارد می‌تواند سبز یا قهوه‌ای نیز باشد که اغلب طبیعی است. اما وجود خون در مدفوع، مدفوع سیاه (به‌جز در روزهای اول پس از تولد)، مدفوع کاملاً سفید یا خاکستری، اسهال شدید یا علائم کم‌آبی بدن طبیعی نیست و نیاز به بررسی پزشکی دارد.

به نقل از Healthy Children

به‌طور کلی، نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، بیشتر از نوزادان شیرخشک‌خوار مدفوع می‌کنند و نوزادان کم‌سن نیز نسبت به نوزادان بزرگ‌تر دفعات دفع بیشتری دارند.

In general, breastfed babies poop more than formula-fed ones, and younger babies poop more than older ones.

در ارتباط با انواع شکل مدفوع نوزادان می‌توان قواعدی را به‌طور کلی بیان نمود و از این طریق، مدفوع زیاد کودکان را تشخیص داد.

• نوزادان در هفته اول زندگی، به‌طور میانگین روزی چهار بار دفع انجام می‌دهند. دفع نوزادان شل و آبکی است. برای عده‌ای از نوزادان، این مقدار تا ده بار دفع در روز می‌رسد. حتی بعضی از نوزادان، در حین شیر خوردن، دفع می‌کنند. بنابراین تا حدودی حجم مدفوع زیاد در کودکان تازه متولد شده طبیعی است.
• مدفوع نوزاد دو هفته‌ای، می‌تواند متفاوت باشد. در سه‌ ماهه اول زندگی، کودکان تا روزی دو بار یا بیش‌تر دفع انجام می‌دهند. مدفوع آن‌ها هنوز شکل جامد نگرفته است. اما گروهی از کودکان هم فقط یک‌بار در هفته دفع دارند. البته این کودکان، باید از نظر ابتلا به بیماری‌های گوارشی بررسی شوند.
• تا دو سالگی، کودکان حداقل روزی یک بار دفع می‌کنند. مدفوع آن‌ها نرم اما فرم گرفته است.
• تعداد دفعات مدفوع کودک ۴ ساله چقدر است؟ از 3 تا 4 سالگی نیز انتظار می‌رود که کودک حداقل یک بار در روز دفع داشته باشد.
• حال با توجه به تعداد دفعات طبیعی اجابت مزاج، می‌توانید میزان مدفوع زیاد را تشخیص داده و بررسی کنید که این امر نشانه چیست. والدین باید آگاه باشند که اجابت مزاج در کودکان متفاوت است. برخی از کودکان پس از هر وعده غذایی دفع دارند، در حالی که برخی دیگر ممکن است هر دو روز یک‌بار دفع کنند.

رنگ مدفوع نوزاد در سنین مختلف و در رژیم‌های غذایی گوناگون متفاوت است و می‌تواند به رنگ زرد، سبز یا به شکل رگه های قهوه‌ ای در مدفوع نوزاد یا حتی وجود دانه های سفید در مدفوع نوزاد باشد. در مدفوع نوزادان حتی گاهی ذراتی شبیه دانه و بذر دیده می‌شود. اما دیدن خون در مدفوع یا مدفوع سیاه درکودکان هیچ‌گاه طبیعی نیست.

*مقاله علت مدفوع سبز نوزاد را مطالعه کنید.

با اپلیکیشن گهواره، هر هفته در جریان تغییرات و نیازهای کودکت قرار بگیر.هر روز یک پیام مشاور متناسب با سن کودکت دریافت کن. قد و وزن کودکت رو هر ماه وارد کن تا بهت بگیم رشد کودکت مناسب هست یا نه.

نصب اپلیکیشن گهواره

علت تکرر مدفوع کودکان و نوزادان چیست؟

تکرر مدفوع در نوزادان و کودکان همیشه به معنای ابتلا به بیماری نیست و علت آن تا حد زیادی به سن کودک، نوع تغذیه و وضعیت سلامت دستگاه گوارش بستگی دارد. برای مثال، دفع مکرر در نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند معمولاً طبیعی است، در حالی که افزایش ناگهانی دفعات مدفوع در یک کودک بزرگ‌تر ممکن است به عفونت، آلرژی غذایی یا سایر مشکلات گوارشی مربوط باشد. در ادامه، شایع‌ترین علت‌های تکرر مدفوع را در نوزادان و کودکان بررسی می‌کنیم.

علت تکرر مدفوع در نوزادان

• تغذیه با شیر مادر : نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، معمولاً دفعات مدفوع بیشتری نسبت به نوزادان شیرخشک‌خوار دارند. شیر مادر به‌راحتی هضم می‌شود و حتی مدفوع کردن بعد از هر وعده شیر در هفته‌های اول زندگی می‌تواند طبیعی باشد.
• تغذیه با شیر خشک : نوزادان شیرخشک‌خوار معمولاً دفعات دفع کمتری دارند، اما تغییر نوع شیر خشک یا حساسیت به ترکیبات آن ممکن است باعث افزایش دفعات مدفوع یا تغییر قوام آن شود.
• شروع غذای کمکی : با شروع غذای کمکی، دستگاه گوارش نوزاد با مواد غذایی جدید سازگار می‌شود. در این دوره ممکن است تعداد دفعات مدفوع، رنگ یا قوام آن برای مدتی تغییر کند.
• حساسیت به پروتئین شیر گاو : برخی نوزادان به پروتئین موجود در شیر گاو حساسیت دارند که می‌تواند باعث تکرر مدفوع، اسهال، وجود مخاط یا حتی خون در مدفوع شود.
• عدم تحمل لاکتوز : اگرچه عدم تحمل لاکتوز در نوزادان سالم شایع نیست، اما در برخی موارد می‌تواند باعث اسهال، نفخ، دل‌درد و افزایش دفعات مدفوع شود.
• عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی : عفونت‌های گوارشی از شایع‌ترین علل افزایش ناگهانی دفعات مدفوع در نوزادان هستند و معمولاً با علائمی مانند تب، استفراغ یا بی‌حالی همراه می‌شوند.
• رفلاکس یا اختلالات گوارشی : برخی اختلالات گوارشی، از جمله رفلاکس یا مشکلات جذب مواد غذایی، ممکن است باعث تغییر الگوی دفع و افزایش دفعات مدفوع شوند.
• مصرف آنتی‌بیوتیک : آنتی‌بیوتیک‌ها با تغییر تعادل باکتری‌های مفید روده می‌توانند باعث شل شدن مدفوع و افزایش دفعات دفع شوند.
• آلرژی غذایی : آلرژی به برخی مواد غذایی، به‌ویژه پس از شروع غذای کمکی، ممکن است با اسهال، تکرر مدفوع، دل‌درد یا بثورات پوستی همراه باشد.

علت تکرر مدفوع در کودکان

• عفونت‌های ویروسی، باکتریایی یا انگلی : شایع‌ترین علت تکرر مدفوع در کودکان، عفونت‌های دستگاه گوارش هستند که معمولاً با اسهال، تب، استفراغ، دل‌درد یا کاهش اشتها همراه می‌شوند.
• مصرف بیش از حد آبمیوه یا نوشیدنی‌های شیرین : مصرف زیاد آبمیوه‌های صنعتی یا نوشیدنی‌های حاوی قند و فروکتوز می‌تواند باعث افزایش حرکات روده و تکرر مدفوع شود.
• تغییر رژیم غذایی : اضافه شدن غذاهای جدید یا تغییر ناگهانی رژیم غذایی ممکن است به‌طور موقت باعث افزایش دفعات مدفوع شود.
• مصرف غذاهای پرفیبر یا ملین : مصرف زیاد میوه، سبزیجات، آلو، کیوی یا سایر مواد غذایی ملین می‌تواند تعداد دفعات دفع را افزایش دهد.
• عدم تحمل لاکتوز : کودکانی که به لاکتوز حساسیت دارند، پس از مصرف شیر یا لبنیات ممکن است دچار اسهال، نفخ، دل‌درد و تکرر مدفوع شوند.
• آلرژی‌های غذایی : حساسیت به برخی مواد غذایی مانند شیر، تخم‌مرغ، سویا یا گندم می‌تواند باعث افزایش دفعات مدفوع و علائم گوارشی شود.
• مصرف آنتی‌بیوتیک یا برخی داروها : برخی داروها، به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها، تعادل طبیعی میکروب‌های روده را بر هم می‌زنند و ممکن است باعث اسهال یا تکرر مدفوع شوند.
• سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) : در برخی کودکان، سندرم روده تحریک‌پذیر باعث تغییر الگوی دفع، درد شکم و دوره‌های متناوب اسهال یا یبوست می‌شود.
• بیماری سلیاک : سلیاک یک بیماری خودایمنی است که در اثر حساسیت به گلوتن ایجاد می‌شود و می‌تواند با اسهال مزمن، مدفوع حجیم، کاهش وزن و اختلال رشد همراه باشد. این بیماری نیاز به تشخیص و درمان توسط پزشک دارد.

* مقاله قطره پدی لاکت برای چیست را مطالعه کنید.

اسهال در کودکان و نوزادان (تفاوت مدفوع زیاد با اسهال چیست؟)

اسهال به دفع مکرر، مدفوع شل و آبکی گفته می‌شود و اصلی‌ترین دلیل مدفوع زیاد کودکان است. اگرچه اسهال به‌ندرت خطرناک می‌شود اما شیوع بسیار بالایی دارد. 

* مقاله چگونه باد شکم نوزاد را بگیریم را مطالعه کنید.

اسهال در کودکان و نوزادان تعاریف متفاوتی دارد. در نوزادان، به دفع مدفوعی شل‌تر و آبکی‌تر از معمول یا دفع مدفوع دو برابر حالت عادی گفته می‌شود. در کودکان، اسهال به حالتی اطلاق می‌شود که کودک سه نوبت یا بیش‌تر دفع مدفوع شل و آبکی داشته باشد. البته گاهی سرریز شدن مدفوع با اسهال اشتباه گرفته می‌شود. در کودکانی که از یبوست مزمن رنج می‌برند، ممکن است حجم کمی از مدفوع شل خارج شود و لباس کودک را لکه‌دار کند. این‌ حالت نباید با بی‌اختیاری مدفوع یا اسهال اشتباه گرفته شود. درمان یبوست باید در سریع‌ترین زمان ممکن انجام شود.

انواع اسهال کودکان و علل آن

علت افزایش دفعات دفع مدفوع را می‌توان به دو نوع اسهال حاد و اسهال مزمن دسته‌بندی کرد.

اسهال حاد کودکان

علائم اسهال حاد، کم‌تر از دو هفته طول می‌کشد. شایع‌ترین دلایل اسهال حاد کودکان عبارتند از: 

• گاستروانتریت ویروسی و باکتریایی (التهاب معده و روده)؛
• عوارض جانبی آنتی‌بیوتیک‌ها (اغلب اسهال شدید ایجاد نمی‌کنند و پس از اتمام آنتی‌بیوتیک، بهبودی حاصل می‌شود. اگر اسهال کودک شدید یا اسهال خونی بود یا تا دو روز پس از اتمام آنتی بیوتیک بهتر نشد، به پزشک مراجعه کنید)؛
• مسمومیت غذایی؛
• حساسیت به غذا، که به‌طور ویژه علت مدفوع زیاد کودک در روز در کودکانی است که به تازگی خوردن غذای کمکی را شروع کرده‌اند.

* مقاله تکرر ادرار در کودکان را مطالعه کنید.

اسهال مزمن کودکان

علائم اسهال مزمن، بیش از دو هفته به‌طول می‌انجامد. دلایل آن عبارتند از:

• عفونت‌ها که می‌تواند با مشاهده مدفوع سبز در کودکان یا رنگ‌های دیگر همراه باشد؛
• رژیم غذایی؛
• بیماری سلیاک (علائم گوارشی مانند اسهال و لاغری بعد از شروع غذای کمکی دیده می‌شود. لاغری به‌ علت افت اشتها و کاهش جذب مواد غذایی همراه است، زیرا مدفوع زیاد نوزاد باعث لاغری می‌شود)؛
• بیماری سیستیک فایبروزیس یا سی اف (بیماری ژنتیکی با درگیری گسترده‌ی ارگان‌های مختلف به‌خصوص ریه‌ها و دستگاه گوارش که می‌تواند اسهال ایجاد کند اما اشتها را کاهش نمی‌دهد)؛
• حساسیت کودک به پروتئین گاوی و عدم تحمل پروتئین شیرگاو و سویا
• عدم تحمل لاکتوز
• بیماری روده‌ی تحریک‌پذیر یا IBS : این بیماری به‌ندرت در کودکان ایجاد می‌شود. در صورت وقوع می‌تواند دوره‌های متناوب اسهال و یبوست یا شقاق مقعدی با برتری یکی از این دو باشد. نفخ شکم کودک یکی از علائم شایع این بیماری است.

انواع اسهال عفونی

عفونت‌هایی که منجر به اسهال می‌گردند؛ توسط باکتری‌ها، ویروس‌ها و انگل‌ها ایجاد می‌شود و می‌توانند منجر به تعداد دفعات زیاد مدفوع در کودکان شوند. اسهال ناشی از عوامل عفونی مختلف، علائم متفاوتی ایجاد می‌کند. تشخیص انواع اسهال برعهده پزشک است. ممکن است برای تشخیص قطعی و بررسی شدت آن، نیاز به آزمایش خون و مدفوع وجود داشته باشد. 

اسهال ویروسی

روتاویروس‌ها از شایع‌ترین علل اسهال‌های ویروسی هستند و اغلب در پاییز و زمستان،‌ کودکان را مبتلا می‌کنند. علائم شامل تب (کمتر از 38درجه)، اسهال آبکی، استفراغ، درد شکمی، کاهش اشتها، درد عضلانی و سردرد است. علائم، 12 ساعت تا پنج روز بعد از مواجهه با ویروس آغاز می‌شوند و در طی سه تا هفت روز بهبود می‌یابند. هیچ درمان به‌خصوصی برای اسهال ویروسی وجود ندارد. جلوگیری از کم‌آبی بدن کودک مهم‌ترین اقدام است.

اسهال باکتریایی

گاهی افتراق اسهال باکتریایی از ویروسی بسیار دشوار است. اسهال باکتریایی تب بالا (بیش‌تر از 40 درجه) دارد و ممکن است با دفع مدفوع خونی یا مدفوع خلطی نوزاد یا موکوس (خلط) در مدفوع همراه باشد. این اسهال در مناطقی که بهداشت آب و مواد غذایی مناسب نیست، بیش‌تر دیده می‌شود. اسهال باکتریایی نیز اغلب درمان خاصی نیاز ندارد. در طی زمان و با رفع کم‌آبی بدن، بهبود می‌یابد اما در مواردی نیاز به درمان آنتی‌بیوتیک است.

اسهال انگلی

اسهال انگلی در مناطقی شایع است که آب و فاضلاب تفکیک مناسب و بهداشتی ندارند. اسهال ناشی از انگل، به‌ندرت در کشور‌های توسعه‌یافته رخ می‌دهد. این اسهال در کودکانی یافت می‌شود که آب آلوه مصرف کرده‌اند یا به کشور‌های درحال توسعه سفر کرده‌اند. اگر اسهال بیش از 10روز طول بکشد، به انگل شک می‌کنیم. اسهال ناشی از انگل، به مداخله‌ی درمانی نیاز دارد و ممکن است هفته‌ها به‌طول بینجامد..

دلایل اسهال نوزادان و کودکان زیر یک سال

یکی از شایع‌ترین دلایل مدفوع زیاد کودکان زیر یک سال، اسهال نوپایان است. این اسهال به دنبال مصرف بیش ‌از حد آبمیوه‌های شیرین رخ می‌دهد. همان‌طور که مصرف آبمیوه یکی از راه‌های رفع یبوست کودکان است، می‌تواند باعث ایجاد اسهال نیز بشود. هرگز بدون مشورت با پزشک، به کودکان زیر یک سال آبمیوه ندهید.

همان‌طور که گفته شد، آلرژی‌ به ما‌ده‌ی غذایی خاص می‌تواند سبب ایجاد اسهال شود. گاهی این آلرژی می‌تواند به دلیل فرمول شیر خشک یا ماده‌ی غذایی خاصی در رژیم مادر باشد. یکی دیگر از شایع‌ترین دلایل مدفوع زیاد نوزادان، استفاده از آب زیاد در شیر خشک است. شیر خشک رقیق می‌تواند سبب اسهال شود. مسمومیت غذایی یکی از علل اسهال در نوزادان محسوب می‌شود. مشابه کودکان بالای یک سال، عوامل دیگری مانند انگل، باکتری و ویروس نیز می‌توانند موجب اسهال شوند

علائم خطر در اسهال کودکان و نوزادان

با مشاهده برخی علائم خطر همراه با اسهال باید هر چه سریع‌تر کودک را به پزشک برد. این علائم خطر عبارتند از؛

• خون در مدفوع
• استفراغ صفراوی (استفراغی که در آن ترشحات زردرنگ صفرا به‌جای مواد غذایی بالا آورده شود).
• وجود کبودی‌ در سطح پوست یا رنگ‌پریدگی
• درد شدید شکمی
• عدم وزن‌گیری طبیعی
• علائم کاهش آب بدن 
• فرورفتگی ملاج نوزاد
• گودافتادن چشم‌ها
• مشاهده‌ی دهان و زبان خشک کودک یا نوزاد
• کاهش اشک
• ادرار نکردن نوزاد و کاهش ادرار کودک یا کاهش دفعات تعویض پوشک نوزاد 
• بی‌حالی و خواب‌آلودگی
• کاهش قابلیت ارتجاعی پوست

درمان اسهال کودکان و نوزادان

درمان اسهال کودکان، باتوجه به علت آن متفاوت است. اغلب موارد درمان حمایتی و جلوگیری از کم‌آبی بدن کافی است. کاهش آب بدن، علائمی دارد که بالاتر ذکر شد. شاید سوال شما این باشد که: زیاد آب خوردن کودکان نشانه چیست؟ گروهی از این علائم مانند شکایت از تشنگی در کودکان یا ناآرامی در نوزادان؛ از اولین علائم کم‌آبی خفیف هستند اما علائم کم‌آبی شدید مانند کاهش خاصیت ارتجاعی پوست یا بی‌حالی، از نشانه‌های خطرناک اسهال است.

برای موارد خفیف و متوسط کم‌آبی، پزشکان از تغذیه‌ی دهانی برای بازگرداندن آب بدن استفاده می‌کنند. این اقدامات شامل استفاده از محلول او آر اس (ORS) است که طرز تهیه آن در ادامه آورده خواهد شد. در کم‌آبی شدید یا زمانی که به علت استفراغ، کودک تحمل مصرف خوراکی مایعات را ندارد، به مایع‌درمانی وریدی با سرم در مرکز درمانی نیاز است. 

پزشک با معاینه بالینی کودک، بهترین روش را انتخاب می‌کند. پس والدین باید همکاری لازم را داشته باشند. برای اسهال‌های باکتریایی، گاهی استفاده از آنتی‌بیوتیک ضروری است. برای درمان‌ اسهال انگلی، حتماً به کشت مدفوع و درمان اختصاصی نیاز است. استفاده از داروهای ضد اسهال، بدون تجویز پزشک برای نوزادان و کودک توصیه نمی‌شود زیرا ممکن است عامل اسهال عفونی باشد و با جلوگیری از دفع اسهال، سموم ناشی از عامل عفونی، در بدن تجمع پیدا کند.

* مقاله مدفوع نکردن نوزاد را مطالعه کنید.

نحوه‌ی مصرف پودر او آر اس

تجویز پودر او آر اس و تعیین دوز آن، با توجه به شدت کم‌آبی و با نظر پزشک انجام می‌شود. محاسبه مقدار او آر اس کمی دشوار است. به‌ همین دلیل، این ‌کار را باید به پزشک کودک بسپارید. از آن‌جایی که بسیاری از مادران، به‌صورت خودسرانه این محلول را تهیه کرده و عوارض ناگواری را رقم می‌زنند، برای آشنایی شما، روش تجویز آن را ذکر می‌کنیم:

محلول او آر اس برای جبران دو نوع مایع از دست‌رفته استفاده می‌شود: ابتدا آبی که تاکنون از دست رفته و سپس آبی که در ادامه از دست خواهد رفت.

مرحله اول: جبران آب از دست‌رفته

• در کم‌آبی خفیف: 50 میلی‌لیتر محلول به ازای هر کیلوگرم وزن در طی چهار ساعت. برای مثال کودک 9 کیلویی به 450سی‌سی محلول نیاز دارد. 
• در  کم‌آبی شدید: 100 میلی‌لیتر محلول به ازای هر کیلوگرم وزن در طی چهار ساعت

مرحله دوم: جبران استفراغ و اسهال

 در این‌ مرحله، به ازای هر بار اسهال یا استفراغ، آب از دست رفته جایگزین می‌شود. یعنی به ازای هر نوبت، 10 میلی‌لیتر محلول به ازای هر کیلوگرم وزن به کودک داده می‌شود.

نکات مهم:

• در  کودکان زیر دو سال، بیش از روزانه 500 سی‌سی محلول مجاز نیست. در مورد زياد كار كردن شكم كودك 2 ساله تا ده ساله، روزانه حداکثر 1000سی‌سی مایع می‌توان تجویز کرد.
• اگر هنگام مصرف او آر اس، کودک دچار ادم اطراف چشم شد، میزان مایع را کمتر کنید.
• پس از جبران کمبود مایع، باید تغذیه با شیر مادر یا شیر خشک شروع شود و نباید بیشتر از 24 ساعت به تاخیر انداخته شود.

طرز تهیه پودر او آر اس آماده

هر یک بسته پودر ORS را در چهار لیوان آب جوشانده خنک (1000سی‌سی) حل کنید. محلول آماده ‌شده را در یخچال نگه دارید. این محلول تا 24 ساعت قابل استفاده است. می‌توانید مقدار بسیار کمی از آبمیوه به محلول اضافه کنید تا طعم آن بهتر شود. اما حل کردن پودر در هر محلولی غیر از آب، ممنوع است. هرگز محلول او آر اس را بیش از اندازه استفاده نکنید. این پودر حاوی املاح مورد نیاز بدن مانند سدیم و کلر است که در صورت زیاد استفاده‌ شدن، می‌تواند عوارض خطرناکی مانند مسمومیت با سدیم و از کار‌افتادن اندام‌های حیاتی، تشنج، کما و حتی مرگ داشته باشد.

چه زمانی مدفوع زیاد کودک و نوزاد خطرناک است؟

مدفوع زیاد در نوزادان و کودکان همیشه نشانه بیماری نیست، اما اگر افزایش دفعات دفع به‌طور ناگهانی رخ دهد یا با علائم هشداردهنده همراه باشد، باید هرچه سریع‌تر توسط پزشک بررسی شود. در بسیاری از موارد، به‌ویژه در نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، دفع مکرر طبیعی است؛ اما وجود علائم زیر می‌تواند نشان‌دهنده یک بیماری یا اختلال گوارشی باشد.

• اسهال شدید یا آبکی که بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه پیدا کند.
• وجود خون، چرک یا مخاط زیاد در مدفوع.
• تب، استفراغ یا بی‌حالی همراه با افزایش دفعات مدفوع.
• علائم کم‌آبی بدن مانند خشکی دهان، گریه بدون اشک، کاهش دفعات ادرار، فرورفتگی ملاج (در نوزادان) یا خواب‌آلودگی غیرطبیعی.
• کاهش وزن یا اختلال در وزن‌گیری، به‌ویژه در نوزادان.
• درد شدید شکم، نفخ قابل‌توجه یا استفراغ مکرر.
• مدفوع سیاه (به‌جز در روزهای اول پس از تولد) یا مدفوع سفید و خاکستری.
• ادامه داشتن تکرر مدفوع برای چند روز بدون بهبود یا بدتر شدن علائم.

اگر نوزاد کمتر از ۳ ماه سن دارد و همراه با تکرر مدفوع دچار تب، استفراغ، بی‌حالی یا علائم کم‌آبی شده است، باید در اولین فرصت توسط پزشک ارزیابی شود. همچنین در کودکان بزرگ‌تر نیز اگر افزایش دفعات مدفوع با علائم هشداردهنده یا کاهش سطح هوشیاری و ضعف عمومی همراه باشد، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.

به خاطر داشته باشید که تعداد دفعات مدفوع به‌تنهایی معیار خطرناک بودن این وضعیت نیست. پزشک علاوه بر تعداد دفعات دفع، به قوام، رنگ و بوی مدفوع، وضعیت تغذیه، رشد کودک و علائم همراه نیز توجه می‌کند تا علت اصلی مشکل را تشخیص دهد.

به نقل از Healthy Children

به‌طور کلی، نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، بیشتر از نوزادان شیرخشک‌خوار مدفوع می‌کنند و نوزادان کم‌سن نیز نسبت به نوزادان بزرگ‌تر دفعات دفع بیشتری دارند.

In general, breastfed babies poop more than formula-fed ones, and younger babies poop more than older ones.

درمان تکرر مدفوع در کودکان و نوزادان

درمان تکرر مدفوع به علت اصلی آن بستگی دارد. اگر افزایش دفعات مدفوع به دلیل تغییر رژیم غذایی یا تغذیه با شیر مادر باشد، معمولاً به درمان خاصی نیاز ندارد. اما در صورتی که علت آن عفونت، آلرژی، عدم تحمل غذایی یا سایر بیماری‌ها باشد، درمان باید تحت نظر پزشک انجام شود. مهم‌ترین اقدام در تمام سنین، پیشگیری از کم‌آبی بدن و حفظ تغذیه مناسب کودک است.

درمان خانگی دفع زیاد مدفوع در نوزادان

در بسیاری از نوزادان، به‌ویژه نوزادان شیرخوار، تکرر مدفوع طبیعی است و تنها به مراقبت‌های حمایتی نیاز دارد.

• ادامه شیردهی با شیر مادر یا شیر خشک طبق روال

در صورت تکرر مدفوع، شیردهی را قطع نکنید. شیر مادر علاوه بر تأمین آب و مواد مغذی، به بهبود عملکرد دستگاه گوارش و تقویت سیستم ایمنی نوزاد کمک می‌کند. نوزادان شیرخشک‌خوار نیز باید طبق برنامه همیشگی تغذیه شوند، مگر اینکه پزشک تغییر نوع شیر را توصیه کند.

• جلوگیری از کم‌آبی بدن

مطمئن شوید نوزاد به اندازه کافی شیر دریافت می‌کند. اگر پزشک تشخیص دهد که نوزاد در معرض کم‌آبی قرار دارد، ممکن است مصرف محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) را توصیه کند.

• تعویض مرتب پوشک و حفظ بهداشت

تکرر مدفوع می‌تواند باعث تحریک و سوختگی پوست شود. پوشک را به‌محض آلوده شدن تعویض کنید و ناحیه پوشک را با آب ولرم و شوینده‌های ملایم تمیز نگه دارید.

• استفاده از کرم محافظ پوست

استفاده از کرم‌های حاوی زینک اکساید یا سایر کرم‌های محافظ، به کاهش التهاب و پیشگیری از سوختگی ناشی از تماس مکرر پوست با مدفوع کمک می‌کند.

• رعایت اصول بهداشتی در تهیه شیر خشک

شیشه شیر، سرشیشه و آب مورد استفاده برای تهیه شیر خشک باید کاملاً بهداشتی باشند تا احتمال عفونت‌های گوارشی کاهش یابد.

• از مصرف خودسرانه داروهای ضداسهال خودداری کنید

داروهای ضداسهال برای نوزادان مناسب نیستند و ممکن است عوارض جدی ایجاد کنند. هرگونه درمان دارویی باید فقط با تجویز پزشک انجام شود.

• در صورت مشاهده علائم هشدار به پزشک مراجعه کنید

اگر تکرر مدفوع با تب، بی‌حالی، استفراغ، وجود خون در مدفوع یا علائم کم‌آبی بدن همراه باشد، نوزاد باید هرچه سریع‌تر توسط پزشک بررسی شود.

در بسیاری از موارد، تکرر مدفوع در کودکان با مراقبت‌های حمایتی، تأمین آب بدن و اصلاح رژیم غذایی بهبود پیدا می‌کند. البته اگر علت افزایش دفعات مدفوع یک بیماری زمینه‌ای مانند عفونت، آلرژی یا عدم تحمل غذایی باشد، درمان باید بر اساس نظر پزشک انجام شود.

• مصرف مایعات

مهم‌ترین اقدام در درمان تکرر مدفوع، پیشگیری از کم‌آبی بدن است. کودک باید متناسب با سن خود آب و سایر مایعات مناسب مصرف کند. اگر اسهال باعث از دست رفتن آب و املاح بدن شده باشد، پزشک ممکن است محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) را تجویز کند. استفاده از ORS آماده داروخانه نسبت به محلول‌های خانگی ارجح است، زیرا میزان املاح آن به‌طور دقیق تنظیم شده است.

• مصرف غذاهای سبک و زودهضم

در زمان تکرر مدفوع، بهتر است غذاهای ساده و زودهضم مانند برنج، مرغ پخته، سیب‌زمینی، موز، نان تست، سوپ ساده، ماکارونی ساده و تخم‌مرغ آب‌پز در برنامه غذایی کودک قرار بگیرد. این غذاها ضمن تأمین انرژی، فشار کمتری به دستگاه گوارش وارد می‌کنند.

• ادامه رژیم غذایی متناسب با سن کودک

برخلاف تصور رایج، در بیشتر موارد نیازی به قطع غذا نیست. اگر کودک استفراغ شدید یا بیماری خاصی ندارد، بهتر است رژیم غذایی متناسب با سن خود را ادامه دهد تا انرژی و مواد مغذی مورد نیاز بدن تأمین شود.

• کاهش مصرف آبمیوه‌های صنعتی و نوشیدنی‌های شیرین

آبمیوه‌های صنعتی، نوشابه‌ها و سایر نوشیدنی‌های شیرین به دلیل داشتن قند و فروکتوز بالا، می‌توانند اسهال و تکرر مدفوع را تشدید کنند. بنابراین بهتر است تا زمان بهبودی، مصرف این نوشیدنی‌ها محدود شود.

• پرهیز از غذاهای چرب، سرخ‌کردنی و پرادویه

غذاهای چرب، سرخ‌کردنی و پرادویه ممکن است دستگاه گوارش را تحریک کرده و باعث طولانی‌تر شدن علائم شوند. بهتر است تا زمان بهبودی کودک، از مصرف این غذاها خودداری شود.

• مصرف غذاهای حاوی پروبیوتیک مانند ماست

در صورت نداشتن منع پزشکی، مصرف مواد غذایی حاوی پروبیوتیک مانند ماست پروبیوتیک می‌تواند به بازگشت تعادل باکتری‌های مفید روده کمک کند و در برخی کودکان مدت اسهال را کاهش دهد. مصرف مکمل‌های پروبیوتیک نیز بهتر است با نظر پزشک انجام شود.

• شست‌وشوی مرتب دست‌ها برای جلوگیری از انتقال عفونت

اگر تکرر مدفوع ناشی از عفونت باشد، احتمال انتقال بیماری به سایر اعضای خانواده وجود دارد. پس از تعویض پوشک یا کمک به کودک برای استفاده از سرویس بهداشتی، دست‌ها را حداقل ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید و به کودک نیز آموزش دهید پس از هر بار اجابت مزاج دست‌های خود را به‌خوبی بشوید.

• استراحت کافی

استراحت کافی به بدن کمک می‌کند تا سریع‌تر با عفونت یا التهاب مقابله کند و روند بهبودی را تسریع می‌کند.

• پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا داروهای ضداسهال

از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا داروهای ضداسهال برای کودکان خودداری کنید. این داروها در بسیاری از موارد نه‌تنها کمکی به درمان نمی‌کنند، بلکه ممکن است عوارض جدی ایجاد کنند یا تشخیص علت اصلی بیماری را به تأخیر بیندازند. همچنین حذف لبنیات نیز برای همه کودکان ضروری نیست و فقط در کودکانی که عدم تحمل لاکتوز دارند یا پزشک توصیه کرده است، باید مصرف آن محدود شود.

• مراجعه به پزشک در صورت تداوم علائم، تب، خون در مدفوع، درد شدید شکم یا علائم کم‌آبی بدن

اگر تکرر مدفوع بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه پیدا کند یا کودک دچار تب، استفراغ، وجود خون یا مخاط در مدفوع، درد شدید شکم، بی‌حالی، کاهش ادرار یا سایر علائم کم‌آبی بدن شود، لازم است هرچه سریع‌تر توسط پزشک معاینه شود تا علت اصلی مشکل تشخیص داده و درمان مناسب آغاز شود.

درمان دارویی دفع زیاد مدفوع در کودکان و نوزادان

درمان دارویی تکرر مدفوع در کودکان و نوزادان به علت اصلی بیماری بستگی دارد و نباید بدون تشخیص پزشک انجام شود. در بسیاری از موارد، به‌ویژه زمانی که تکرر مدفوع ناشی از عفونت‌های ویروسی یا تغییر رژیم غذایی باشد، درمان اصلی شامل جبران آب و املاح بدن و مراقبت‌های حمایتی است و نیازی به مصرف دارو وجود ندارد.

• محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS)

در صورت اسهال یا تکرر مدفوع همراه با از دست رفتن مایعات، پزشک ممکن است محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) را برای پیشگیری یا درمان کم‌آبی بدن توصیه کند. این محلول جایگزین آب و الکترولیت‌های از دست رفته می‌شود و یکی از مهم‌ترین اقدامات درمانی در کودکان مبتلا به اسهال است.

• مکمل زینک

در برخی کودکان مبتلا به اسهال حاد، پزشک ممکن است مصرف مکمل زینک (روی) را برای کاهش مدت و شدت اسهال تجویز کند. زینک به ترمیم مخاط روده و بهبود عملکرد سیستم ایمنی کمک می‌کند، اما باید با دوز مناسب و طبق نظر پزشک مصرف شود.

• آنتی‌بیوتیک‌ها

آنتی‌بیوتیک‌ها فقط زمانی تجویز می‌شوند که علت تکرر مدفوع، عفونت باکتریایی باشد. از آنجا که بیشتر موارد اسهال و تکرر مدفوع در کودکان منشأ ویروسی دارند، مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک نه‌تنها کمکی به درمان نمی‌کند، بلکه می‌تواند باعث مقاومت آنتی‌بیوتیکی و برهم خوردن تعادل باکتری‌های مفید روده شود.

• داروهای ضدانگل

اگر پزشک پس از معاینه یا انجام آزمایش، عفونت انگلی را تشخیص دهد، داروهای ضدانگل متناسب با نوع انگل و سن کودک تجویز خواهند شد. این داروها باید دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف شوند.

نکته مهم : مصرف داروهای ضداسهال مانند لوپرامید در نوزادان و بسیاری از کودکان بدون تجویز پزشک توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند. به‌طور کلی، درمان دارویی باید بر اساس علت اصلی تکرر مدفوع، سن کودک و وضعیت عمومی او توسط پزشک تعیین شود.

راه‌های پیشگیری از تکرر مدفوع در کودکان

اگرچه نمی‌توان از همه موارد تکرر مدفوع در کودکان پیشگیری کرد، اما رعایت برخی نکات بهداشتی و تغذیه‌ای می‌تواند خطر ابتلا به عفونت‌های گوارشی و سایر علل شایع افزایش دفعات مدفوع را کاهش دهد.

• رعایت بهداشت دست‌ها

شستن دست‌های کودک و سایر اعضای خانواده با آب و صابون، به‌ویژه قبل از غذا خوردن، بعد از استفاده از سرویس بهداشتی و پس از تعویض پوشک، یکی از مؤثرترین راه‌ها برای پیشگیری از انتقال عفونت‌های گوارشی است.

• رعایت بهداشت مواد غذایی

میوه‌ها و سبزیجات را به‌خوبی بشویید، غذاها را کاملاً بپزید و از مصرف آب و مواد غذایی آلوده یا فاسد خودداری کنید. همچنین در تهیه شیر خشک، وسایل تغذیه نوزاد باید کاملاً تمیز و استریل باشند.

• تغذیه متناسب با سن کودک

رژیم غذایی متعادل و متناسب با سن کودک، به حفظ سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کند. هنگام شروع غذای کمکی نیز بهتر است غذاهای جدید را به‌تدریج و یکی‌یکی به برنامه غذایی کودک اضافه کنید تا در صورت بروز حساسیت یا مشکلات گوارشی، علت آن راحت‌تر مشخص شود.

• مصرف آب آشامیدنی سالم

استفاده از آب سالم و بهداشتی، به‌ویژه برای تهیه شیر خشک و غذای کودک، خطر ابتلا به عفونت‌های روده‌ای را کاهش می‌دهد.

• پرهیز از مصرف بی‌رویه آبمیوه‌ها و نوشیدنی‌های شیرین

مصرف زیاد نوشیدنی‌های حاوی قند و فروکتوز می‌تواند باعث افزایش حرکات روده و تکرر مدفوع شود. بهتر است این نوشیدنی‌ها محدود شوند و آب، بهترین نوشیدنی برای کودک باشد.

• مصرف آنتی‌بیوتیک فقط با تجویز پزشک

مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند تعادل باکتری‌های مفید روده را بر هم بزند و احتمال اسهال و تکرر مدفوع را افزایش دهد. بنابراین این داروها باید فقط با تجویز پزشک مصرف شوند.

• تکمیل واکسیناسیون کودک

دریافت به‌موقع واکسن‌ها، به‌ویژه واکسن روتاویروس در نوزادان، می‌تواند از یکی از شایع‌ترین علل اسهال شدید و تکرر مدفوع در سال‌های ابتدایی زندگی پیشگیری کند.

• مراجعه به پزشک در صورت تداوم علائم

اگر کودک به‌طور مکرر دچار افزایش دفعات مدفوع می‌شود یا این مشکل با کاهش وزن، اختلال رشد، درد شکم، خون در مدفوع یا سایر علائم هشداردهنده همراه است، لازم است برای بررسی علت زمینه‌ای به پزشک مراجعه کنید. تشخیص و درمان به‌موقع می‌تواند از بروز عوارض بعدی جلوگیری کند.

نکات پایانی

تکرر یا مدفوع زیاد در نوزادان و کودکان همیشه نشانه بیماری نیست و در بسیاری از موارد، به‌ویژه در نوزادان شیرخوار، بخشی از روند طبیعی رشد و تکامل دستگاه گوارش محسوب می‌شود. برای تشخیص طبیعی یا غیرطبیعی بودن این وضعیت، نباید فقط به تعداد دفعات دفع توجه کرد؛ بلکه قوام، رنگ، وجود خون یا مخاط، وضعیت تغذیه، رشد کودک و علائم همراه نیز اهمیت زیادی دارند.

اگر افزایش دفعات مدفوع با علائمی مانند تب، استفراغ، بی‌حالی، کاهش وزن، وجود خون در مدفوع یا علائم کم‌آبی بدن همراه باشد یا بیش از چند روز ادامه پیدا کند، لازم است کودک توسط پزشک معاینه شود. تشخیص و درمان به‌موقع، از بروز عوارض احتمالی جلوگیری می‌کند.

منبع :

Healthy Children