علت کش و قوس و زور زدن نوزاد | آیا طبیعی است؟
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
زور زدن نوزاد، حتی اگر با قرمز شدن صورت یا گریه همراه باشد، در بسیاری از موارد طبیعی است و بخشی از روند تکامل سیستم گوارشی او در ماههای ابتدایی زندگی محسوب میشود. نوزادان هنوز هماهنگی کامل بین عضلات شکم و عضلات کف لگن را یاد نگرفتهاند و همین موضوع میتواند باعث شود هنگام دفع، فشار زیادی وارد کنند یا برای چند دقیقه بیقرار شوند.
با این حال، زور زدن نوزاد همیشه به معنی یبوست یا وجود مشکل گوارشی نیست؛ بهخصوص اگر مدفوع نوزاد نرم باشد و بدون دردسر دفع شود. اما در برخی شرایط، عواملی مانند یبوست، نفخ و تجمع گاز، کولیک، رفلاکس یا بعضی مشکلات گوارشی میتوانند از علتهای زور زدن نوزاد باشند و نیاز به بررسی بیشتری داشته باشند. در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره بررسی میکنیم علت زور زدن نوزاد چیست، چه زمانی این رفتار طبیعی محسوب میشود، چه تفاوتی بین زور زدن معمولی و علائم هشدار وجود دارد و برای کاهش ناراحتی نوزاد چه اقداماتی میتوان انجام داد.
با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیامهای مشاوره تخصصی دریافت کنید و با توصیههای تغذیهای و دستور پختهای مناسب، تغذیه سالمتری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازیهای مناسب و آزمونهای دورهای به تقویت هوش و مهارتهای فرزندتان کمک کنید.
علت زور زدن نوزاد هنگام مدفوع
زور زدن نوزاد هنگام مدفوع یکی از رفتارهای رایج در ماههای ابتدایی زندگی است. بسیاری از نوزادان هنگام دفع، صورتشان را قرمز میکنند، پاهایشان را جمع میکنند یا حتی گریه میکنند. در بیشتر موارد، این حالت به دلیل کامل نبودن هماهنگی عضلات بدن برای دفع ایجاد میشود و نشانه بیماری نیست. با این حال، گاهی عواملی مانند یبوست، نفخ یا مشکلات گوارشی میتوانند باعث افزایش زور زدن نوزاد شوند.
کامل نبودن هماهنگی عضلات شکم و کف لگن (دیسکزی نوزاد)
یکی از شایعترین علتهای زور زدن نوزاد هنگام مدفوع، دیسکزی نوزاد (Infant Dyschezia) است. در این حالت، نوزاد هنوز یاد نگرفته است همزمان با انقباض عضلات شکم، عضلات کف لگن و دریچه مقعد را شل کند. به همین دلیل برای دفع فشار زیادی وارد میکند، ممکن است قرمز شود یا چند دقیقه گریه کند. اگر مدفوع نوزاد نرم باشد و پس از زور زدن بتواند آن را دفع کند، این وضعیت معمولاً طبیعی است و با رشد سیستم عصبی و گوارشی بهبود پیدا میکند.
یبوست
یبوست یکی دیگر از علتهای رایج زور زدن نوزاد هنگام دفع است. برخلاف تصور بسیاری از والدین، یبوست فقط به معنی کم شدن تعداد دفعات مدفوع نیست؛ بلکه سفت بودن مدفوع و دشوار بودن دفع، نشانههای مهمتری هستند. نوزادی که دچار یبوست شده ممکن است هنگام دفع زور زیادی بزند، بیقرار شود، شکمش سفتتر به نظر برسد یا مدفوع خشک و سفت دفع کند.
سفت شدن مدفوع
وقتی مدفوع نوزاد قوام سفتی پیدا کند، عبور آن از روده و مقعد سختتر میشود. در نتیجه نوزاد برای خارج کردن مدفوع فشار بیشتری وارد میکند و ممکن است هنگام دفع درد یا ناراحتی داشته باشد. تغییرات تغذیهای، مصرف ناکافی شیر، شروع غذای کمکی یا برخی شرایط گوارشی میتوانند باعث تغییر قوام مدفوع شوند.
نفخ و تجمع گاز در روده
نفخ و تجمع گاز در شکم از دیگر دلایل زور زدن نوزاد است. دستگاه گوارش نوزاد هنوز در حال تکامل است و بسیاری از نوزادان در ماههای اول زندگی برای خارج کردن گاز روده مشکل دارند. در این شرایط ممکن است نوزاد پاهای خود را به سمت شکم جمع کند، زور بزند، بیقرار شود یا هنگام تلاش برای دفع گاز گریه کند.
کولیک نوزادی
کولیک یا قولنج نوزادی میتواند باعث بیقراری، گریههای طولانی و زور زدن شود. اگرچه علت دقیق کولیک نوزاد همیشه مشخص نیست، اما عواملی مانند حساسیت سیستم گوارشی، تجمع گاز و تکامل تدریجی روده میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. علائمی مثل آروغ زدن مکرر یا دفع گاز زیاد به دلیل بلعیدن هوا هنگام گریه در کولیک نوزاد رخ میدهد.
در حالت کلی وجود گاز در رودهها منجر به درد و فشار میشود و ممکن است کودک برای تخلیهی آنها زور بزند و صورتش قرمز شود. ماساژ دادن شکم در زمان دفع و ... از کارهایی ست که شما میتوانید برای دفع راحت کودکتان انجام دهید.
به نقل از Mayo Clinic
زور زدن یا ناله کردن نوزاد هنگام دفع مدفوع، در بسیاری از نوزادان یک رفتار طبیعی است. اما اگر نوزاد هر بار هنگام دفع زور بزند یا گریه کند و به نظر برسد درد دارد، ممکن است این موضوع نشانه یبوست باشد.
Straining or grunting while passing stool is typical for babies. But if an infant is straining each time or cries and seems to be in pain, that may be a symptom of constipation.
تغییر نوع تغذیه (تغییر شیر خشک یا شروع غذای کمکی)
تغییر در رژیم غذایی نوزاد ممکن است باعث تغییر عملکرد دستگاه گوارش شود. برای مثال، عوض کردن نوع شیر خشک یا شروع غذای کمکی میتواند باعث تغییر رنگ و قوام مدفوع، افزایش نفخ یا ایجاد زور زدن بیشتر هنگام دفع شود.
کمآبی بدن
کمبود دریافت مایعات میتواند باعث کاهش آب موجود در مدفوع و سفت شدن آن شود. در نتیجه دفع برای نوزاد دشوارتر شده و ممکن است هنگام مدفوع زور بیشتری بزند. البته میزان مایعات مورد نیاز نوزاد به سن و نوع تغذیه او بستگی دارد و نباید بدون توصیه پزشک به نوزاد شیرخوار آب یا مایعات اضافی داده شود.
شقاق مقعد (ترک کوچک اطراف مقعد)
شقاق مقعد به ایجاد یک ترک کوچک در پوست اطراف مقعد گفته میشود که معمولاً در اثر عبور مدفوع سفت ایجاد میشود. این مشکل میتواند هنگام دفع باعث درد شود و نوزاد را به زور زدن بیشتر یا مقاومت در برابر دفع وادار کند. وجود رگههای خون روشن روی مدفوع یا پوشک، بهخصوص همراه با درد هنگام دفع، میتواند از نشانههای شقاق باشد و نیاز به بررسی دارد.
بیماریهای گوارشی یا انسداد روده
در موارد نادر، زور زدن شدید و مداوم نوزاد ممکن است با مشکلات گوارشی جدیتر مرتبط باشد. بیماریهایی مانند اختلالات حرکتی روده یا انسداد روده معمولاً با علائم دیگری مانند استفراغ، نفخ شدید شکم، بیاشتهایی، کاهش وزن یا نداشتن دفع همراه هستند. در صورت مشاهده این علائم، مراجعه به پزشک ضروری است.
علت زور زدن نوزاد دختر هنگام دفع ادرار
نوزادان ممکن است در حین ادرار گریه کنند زیرا سطحی از ناراحتی را تجربه میکنند. متخصصان اطفال عموماً معتقدند که این موضوع طبیعی است زیرا مثانه در حین پر شدن کشیده شده و به مثانه فشار وارد میکند.
زور زدن نوزاد دختر هنگام ادرار کردن ممکن است گاهی به دلیل تلاش برای هماهنگ کردن عضلات لگن و کنترل فرآیند دفع باشد. با این حال، اگر این حالت همراه با گریه هنگام ادرار، تب، بوی غیرطبیعی ادرار، بیقراری شدید یا کاهش تعداد پوشک خیس باشد، باید احتمال عفونت ادراری یا مشکلات دیگر بررسی شود.
علت زور زدن نوزاد در خواب
زور زدن نوزاد در خواب معمولاً به دلیل فعال بودن خواب نوزاد، حرکات طبیعی بدن، دفع گاز یا تلاش برای دفع مدفوع اتفاق میافتد. نوزادان در ماههای اول خواب سبکتر و فعالتری دارند و ممکن است هنگام خواب صدا تولید کنند، صورتشان را جمع کنند یا برای چند لحظه زور بزنند. رفلاکس معده به مری (GER) نیز میتواند در خواب رخ داده و دیگر علت زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورت باشد. اگر نوزاد پس از بیدار شدن حال عمومی خوبی دارد، بهخوبی شیر میخورد و رشد مناسبی دارد، این رفتار معمولاً طبیعی است.
علت زور زدن نوزاد هنگام شیر خوردن
زور زدن نوزاد هنگام شیر خوردن میتواند به دلایلی مانند بلعیدن هوا، نفخ، رفلاکس یا تلاش برای هماهنگ کردن مکیدن، بلع و تنفس ایجاد شود. برخی نوزادان هنگام شیر خوردن بدن خود را سفت میکنند، پاهایشان را جمع میکنند یا حالت زور زدن دارند. اگر این رفتار همراه با بیقراری شدید، خفگی هنگام شیر خوردن، استفراغ مکرر یا وزنگیری نامناسب باشد، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
* مقاله مدفوع نکردن نوزاد تا چند روز طبیعی است؟ را نیز از مجله سلامت گهواره مطالعه کنید.
آیا زور زدن نوزاد در هنگام دفع طبیعی است؟
طبیعی است که نوزادان هنگام اجابت مزاج به خود فشار بیاورند. مدفوع کردن برای آنها چالش برانگیزتر از بزرگسالان است، زیرا آنها صاف دراز میکشند، بنابراین نیروی جاذبه برای کمک به حرکت رودهها نمیتواند به آنها کمکی کند. در ابتدا، نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، بیشتر از نوزادانی که با شیر خشک تغذیه میشوند زور خواهند زد زیرا شیر مادر راحتتر هضم میشود.
دلیل و دیگر علت زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورت در زمان دفع این است که نوزاد هنوز نمیتواند عضلات کف لگنش را شل کند و از فشار شکمی برای اجابت مزاج استفاده میکند. درگیر شدن عضلات شکم و دیافراگم به نوزاد فشار اورده و منجر به قرمز شدن صورتش میشود.
*علت تکرر ادرار در کودکان چیست + روشهای درمان
به طور کلی هرگاه علت زور زدن نوزاد و قرمز شدن صورت، دفع انواع مدفوع نوزاد باشد، موضوع مهمی نیست و همه چیز طبیعی ست. به زودی با تغییر در رژیم غذایی و اضافه شدن فیبرها، ایستادن و حرکت نوزاد و تکامل بیشتر دستگاه دفع، این مشکلات برطرف خواهد شد و او با راحتی بیشتری دفع خواهد داشت.
* برای ثبت نام در کاملترین دوره مراقبت از نوزاد و کسب اطلاعات بیشتر کلیک نمایید:👈 دوره جامع مراقبت از نوزاد
چه زمانی زور زدن نوزاد خطرناک است؟
در بیشتر موارد، زور زدن نوزاد هنگام دفع یا در زمانهای مختلف روز، بخشی از روند طبیعی رشد و تکامل او است و بهتنهایی نشانه مشکل جدی محسوب نمیشود. با این حال، اگر زور زدن همراه با علائم غیرمعمول یا تغییر در وضعیت عمومی نوزاد باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
در شرایط زیر بهتر است برای ارزیابی دقیقتر با پزشک مشورت کنید:
- تب بالا: تب در نوزادان، بهخصوص در سنین پایین، اهمیت زیادی دارد و اگر همراه با زور زدن، بیقراری یا تغییر حال عمومی باشد، باید بررسی شود.
- بیحالی شدید یا کاهش واکنشپذیری: اگر نوزاد برخلاف حالت معمول کمتر حرکت میکند، به سختی بیدار میشود یا واکنش طبیعی به صدا و تماس ندارد، مراجعه پزشکی ضروری است.
- شیر نخوردن یا کاهش واضح اشتها: اگر نوزاد تمایلی به شیر خوردن ندارد یا مقدار شیر خوردن او به شکل محسوسی کاهش پیدا کرده است، بهتر است علت آن بررسی شود.
- تغییر سطح هوشیاری: هرگونه تغییر غیرعادی در هوشیاری، خوابآلودگی بیش از حد یا رفتار متفاوت از حالت معمول نیاز به توجه فوری دارد.
- همراه شدن زور زدن با علائم گوارشی شدید: مواردی مانند استفراغ مکرر، ورم شدید شکم، نداشتن دفع یا وجود خون در مدفوع نیز باید توسط پزشک بررسی شوند.
در صورتی که نوزاد فقط هنگام دفع زور میزند، صورتش قرمز میشود، اما در فاصله بین این زمانها حال عمومی خوبی دارد، بهخوبی شیر میخورد و رشد مناسبی دارد، معمولاً جای نگرانی نیست. توجه به وضعیت کلی نوزاد و علائم همراه مهمتر از خودِ زور زدن است.
راه های درمان زور زدن نوزاد هنگام دفع
درمان زور زدن نوزاد به علت ایجاد آن بستگی دارد. اگر نوزاد فقط هنگام دفع زور میزند، اما مدفوع نرم دارد، بهخوبی شیر میخورد و رشد طبیعی دارد، معمولاً نیاز به درمان خاصی ندارد و این وضعیت با گذشت زمان و کاملتر شدن هماهنگی عضلات بدن برطرف میشود. اما اگر زور زدن به دلیل یبوست، نفخ، شقاق مقعد یا مشکلات گوارشی ایجاد شده باشد، پزشک ممکن است روشهای مناسب برای کاهش ناراحتی نوزاد را پیشنهاد کند.
درمان خانگی زور زدن نوزاد هنگام دفع
برخی اقدامات ساده میتوانند به کاهش نفخ، آرام شدن نوزاد و راحتتر شدن دفع کمک کنند:
- ادامه شیردهی با شیر مادر یا شیر خشک طبق روال: در نوزادان شیرخوار، تغذیه منظم و کافی نقش مهمی در جلوگیری از سفت شدن مدفوع دارد. نوع و مقدار شیر خشک نیز باید طبق دستور آماده شود.
- ماساژ ملایم شکم با حرکات دایرهای: ماساژ آرام شکم در جهت عقربههای ساعت میتواند به حرکت گازهای روده و کاهش احساس ناراحتی کمک کند.
- انجام حرکت دوچرخه با پاهای نوزاد: حرکت دادن آرام پاهای نوزاد مانند رکاب زدن ممکن است به خروج گاز و کاهش نفخ کمک کند.
- حمام آب ولرم برای آرام شدن عضلات: آب ولرم میتواند باعث آرامش نوزاد و کاهش گرفتگی عضلات شود.
- آروغ گرفتن مناسب بعد از شیر خوردن: خارج کردن هوای بلعیدهشده هنگام شیر خوردن میتواند احتمال نفخ و زور زدن ناشی از تجمع گاز را کاهش دهد.
- اطمینان از دریافت مایعات کافی متناسب با سن نوزاد: میزان نیاز نوزاد به مایعات به سن و نوع تغذیه او بستگی دارد. در نوزادان کوچک، نباید بدون نظر پزشک آب یا مایعات اضافی داده شود.
- بررسی روش صحیح آماده کردن شیر خشک: غلظت نامناسب شیر خشک (مانند اضافه کردن پودر بیشتر از مقدار توصیهشده) میتواند باعث تغییر قوام مدفوع و ایجاد یبوست شود.
- افزایش تدریجی فیبر در نوزادانی که غذای کمکی دریافت میکنند: اضافه کردن مواد غذایی جدید باید متناسب با سن نوزاد و ترجیحاً با نظر پزشک انجام شود تا از مشکلات گوارشی جلوگیری شود.
درمان دارویی زور زدن نوزاد هنگام دفع
در صورتی که زور زدن نوزاد به دلیل یک مشکل مشخص مانند یبوست یا بیماری زمینهای باشد، پزشک ممکن است درمان دارویی مناسب را توصیه کند. برخی گزینههایی که ممکن است در شرایط خاص استفاده شوند عبارتاند از:
- قطره یا ساشه پروبیوتیک: در برخی نوزادان ممکن است برای کمک به تعادل فلور روده استفاده شود، اما مصرف آن باید با نظر پزشک انجام شود.
- ملینهای مناسب نوزاد مانند لاکتولوز: اگر زور زدن ناشی از یبوست باشد، پزشک ممکن است داروی مناسب را با توجه به سن و شرایط نوزاد تجویز کند.
- شیاف گلیسیرین مخصوص نوزادان: این روش فقط در شرایط خاص و با توصیه پزشک استفاده میشود و نباید بهصورت خودسرانه برای هر بار زور زدن نوزاد به کار رود.
- درمان اختصاصی کولیک: اگر علت اصلی بیقراری و زور زدن، کولیک تشخیص داده شود، پزشک ممکن است راهکارهای مناسب برای مدیریت آن را پیشنهاد کند.
- درمان مشکلات زمینهای: در صورت وجود مشکلاتی مانند شقاق مقعد یا اختلالات گوارشی، درمان اصلی باید برطرف کردن علت زمینهای باشد.
چه زمانی برای زور زدن نوزاد به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر زور زدن نوزاد همراه با علائم هشدار باشد، بهتر است برای بررسی دقیقتر به پزشک مراجعه شود. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- تب بالا
- بیحالی شدید یا کاهش واکنشپذیری نوزاد
- شیر نخوردن یا کاهش واضح میل به شیر
- تغییر سطح هوشیاری
- استفراغ مکرر
- شکم متورم یا سفت
- وجود خون در مدفوع
- نداشتن دفع مدفوع یا تغییر واضح در الگوی دفع
نکته: اگر زور زدن نوزاد با استفراغ، شکم متورم، خون در مدفوع، تب، بیحالی یا عدم دفع مدفوع همراه باشد، باید هرچه سریعتر توسط پزشک بررسی شود.
* مقاله زمان مناسب برای مصرف قطره پدی لاکت را مطالعه کنید.
نکات پایانی
زور زدن نوزاد در بیشتر موارد بخشی از روند طبیعی رشد سیستم گوارشی و یادگیری فرآیند دفع است و بهتنهایی نشانه بیماری محسوب نمیشود. بسیاری از نوزادان در ماههای اول زندگی به دلیل کامل نبودن هماهنگی عضلات شکم و کف لگن، هنگام دفع فشار میآورند، صورتشان قرمز میشود یا کمی بیقرار هستند.
مهمترین نکته این است که فقط به زور زدن توجه نکنید و وضعیت کلی نوزاد را در نظر بگیرید. اگر نوزاد بهخوبی شیر میخورد، رشد مناسبی دارد، مدفوع نرم دارد و علائم غیرطبیعی دیگری مشاهده نمیشود، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد. با این حال، اگر زور زدن همراه با علائمی مانند تب، بیحالی شدید، شیر نخوردن، تغییر سطح هوشیاری، استفراغ مکرر، شکم متورم یا خون در مدفوع باشد، باید برای بررسی علت و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه شود. همچنین از مصرف خودسرانه داروهای ملین یا روشهای تحریک دفع بدون توصیه پزشک خودداری کنید.
منبع :
سوالات متداول
خیر، زور زدن نوزاد معمولاً باعث ایجاد فتق ناف نمیشود. فتق ناف بیشتر به دلیل کامل بسته نشدن حلقه عضلانی اطراف ناف پس از تولد ایجاد میشود. با این حال، زور زدن، گریه شدید یا فشار داخل شکم ممکن است باعث شود برجستگی فتق موجود بیشتر دیده شود. در بیشتر موارد، فتق ناف نوزادان با رشد کودک بهمرور بهتر میشود و نیاز به اقدام خاصی ندارد، اما بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
بله، ماساژ ملایم شکم میتواند در برخی نوزادان به کاهش نفخ، حرکت بهتر گازهای روده و آرام شدن ناراحتی شکمی کمک کند. برای این کار میتوان شکم نوزاد را با حرکات آرام و دایرهای در جهت عقربههای ساعت ماساژ داد. ماساژ نباید با فشار زیاد انجام شود و اگر نوزاد هنگام ماساژ بیقرار یا ناراحت شد، باید متوقف شود.
در برخی نوزادان، اگر زور زدن به دلیل ناسازگاری با نوع خاصی از شیر خشک، تغییر قوام مدفوع یا افزایش نفخ باشد، تغییر شیر خشک با نظر پزشک ممکن است به بهبود علائم کمک کند. با این حال، تغییر مکرر شیر خشک بدون توصیه پزشک میتواند باعث بینظمی بیشتر در عملکرد دستگاه گوارش شود. بهتر است ابتدا علت اصلی زور زدن نوزاد مشخص شود و سپس درباره تغییر شیر خشک تصمیم گرفته شود.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.