کم کاری تیروئید در بارداری | علائم و راه‌های درمان آن

کم کاری تیروئید در بارداری یعنی غده تیروئید به‌اندازه نیاز بدن هورمون تولید نمی‌کند. وضعیتی که ممکن است با خستگی غیرمعمول، یبوست، احساس سرما یا خشکی پوست همراه باشد. چون بعضی از این نشانه‌ها در بارداری طبیعی هم دیده می‌شوند، پزشک برای تشخیص از آزمایش خون و بررسی TSH و هورمون تیروئید کمک می‌گیرد. اگر نگران سلامت خودتان و فرزندتان هستید، بدانید که این بیماری در صورت درمان نشدن می‌تواند خطرساز باشد، اما با درمان مناسب و پیگیری منظم معمولا می‌توان بارداری سالمی داشت. در این مقاله از مجله سلامت گهواره، علائم کم‌کاری تیروئید، نحوه تشخیص و درمان آن را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم چه زمانی برای جنین خطرناک است و چگونه می‌توان احتمال عوارض را کاهش داد.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

کم کاری تیروئید در بارداری چیست؟

کم کاری تیروئید در بارداری زمانی رخ می‌دهد که غده تیروئید نتواند هورمون کافی برای نیاز بدن تولید کند. این هورمون‌ها در تنظیم سوخت‌وساز بدن مادر و رشد مغز و سیستم عصبی جنین نقش دارند. این وضعیت ممکن است از قبل وجود داشته باشد یا در بارداری تشخیص داده شود.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

علائم کم کاری تیروئید در بارداری چیست؟

نشانه‌های کم‌کاری تیروئید ممکن است به‌آرامی ظاهر شوند و با تغییرات معمول بارداری همپوشانی داشته باشند. داشتن یک یا چند مورد از علائم زیر، به‌تنهایی به معنی ابتلا نیست و تشخیص آن به آزمایش خون نیاز دارد. حتی بعضی مادران، به‌ویژه در نوع خفیف بیماری، علامت مشخصی ندارند.

• خستگی و ضعف بیشتر از حد معمول: کارهای روزمره زودتر از گذشته شما را خسته می‌کنند و انرژی کمتری دارید. اگر این حالت پس از تولد نوزاد هم ادامه پیدا کند، باید علت ضعف و خستگی بعد از زایمان را بررسی کنید.
• خواب‌آلودگی: ممکن است در طول روز، حتی پس از خواب شبانه، بیشتر احساس نیاز به خواب داشته باشید.
• احساس سرما و عدم تحمل سرما: در محیطی که برای دیگران دمای مناسبی دارد، احساس سرما می‌کنید.
• افزایش وزن بیش از حد انتظار: وزن‌گیری ممکن است از روند مورد انتظار بارداری بیشتر باشد. البته وزن به‌تنهایی معیار تشخیص نیست.
• یبوست: کند شدن حرکات روده می‌تواند دفع را سخت‌تر یا فاصله بین دفعات آن را بیشتر کند.
• خشکی پوست: پوست ممکن است زبر، پوسته‌پوسته یا دچار احساس کشیدگی شود.
• خشکی و ریزش مو: موها گاهی شکننده‌تر و کم‌پشت‌تر می‌شوند یا بیش از قبل می‌ریزند.
• گرفتگی و ضعف عضلات: درد، سفتی یا گرفتگی عضلات ممکن است حرکت و فعالیت را دشوارتر کند.
• تورم صورت و اطراف چشم‌ها: صورت یا پلک‌ها ممکن است پف‌آلود به نظر برسند، به‌ویژه در بیماری پیشرفته‌تر.
• کاهش تمرکز و کندی ذهن: دنبال‌کردن صحبت‌ها، به‌یادآوردن جزئیات یا فکر کردن به کارها سخت‌تر می‌شود.
• احساس افسردگی یا تغییرات خلقی: افت خلق یا کم شدن علاقه به فعالیت‌های موردعلاقه ممکن است همراه بیماری دیده شود.
• کاهش ضربان قلب: گاهی قلب آهسته‌تر از معمول می‌تپد. این تغییر ممکن است هنگام معاینه مشخص شود.
• گرفتگی یا خشونت صدا: صدا ممکن است بم‌تر یا خشن‌تر شود و حالت گرفته پیدا کند.
• ورم دست‌ها و پاها: در موارد پیشرفته ممکن است دیده شود. اما ورم در بارداری علت‌های دیگری هم دارد.
• کاهش تعریق: ممکن است هنگام گرما یا فعالیت، کمتر از گذشته عرق کنید.
• احساس سنگینی و بی‌حالی: نوعی کندی و کاهش توان برای شروع فعالیت‌هاست و با خستگی همپوشانی دارد. 

ورم ناگهانی صورت، دست‌ها یا پاها را به تیروئید نسبت ندهید. این علامت در بارداری نیاز به بررسی فوری دارد، به‌خصوص اگر با سردرد یا تاری دید همراه باشد.

کدام علائم کم کاری تیروئید با علائم طبیعی بارداری اشتباه می‌شوند؟

برخی نشانه‌های کم‌کاری تیروئید در بارداری معمول هم دیده می‌شوند. به همین دلیل، تشخیص علت آن‌ها فقط از روی احساستان ممکن نیست. اگر این تغییرات شدید، مداوم یا مختل‌کننده زندگی روزمره هستند، با پزشکتان مطرح کنید تا نیاز به آزمایش تیروئید بررسی شود.

• خستگی و کمبود انرژی
• خواب‌آلودگی
• یبوست
• افزایش وزن
• کاهش تمرکز و فراموشی
• تغییرات خلقی
• ورم دست‌ها و پاها

علت کم کاری تیروئید در بارداری چیست؟

شایع‌ترین علت کم‌کاری تیروئید در بارداری، بیماری خودایمنی هاشیموتو است.

به نقل از nhs

اگر به بیماری هاشیموتو مبتلا باشید، سیستم ایمنی بدن شما به غده تیروئید حمله می‌کند، به این معنی که نمی‌تواند به اندازه کافی هورمون تیروئید تولید کند.

If you have Hashimoto's disease, your immune system attacks your thyroid gland meaning it cannot make enough thyroid hormone.

کمبود ید، که ماده اولیه ساخت هورمون‌های تیروئید است، هم در ابتلای به این بیماری نقش دارد. برداشتن بخشی از تیروئید یا تمام آن، سابقه درمان با ید رادیواکتیو و مصرف بعضی داروها از علت‌های دیگر ابتلا به کم کاری تیروئید در بارداری هستند. در بارداری، نیاز بدن به هورمون تیروئید بیشتر می‌شود. اگر این غده نتواند پاسخگوی نیاز جدید باشد، کم‌کاری خفیف قبلی آشکارتر می‌شود. همچنین، در مادرانی که از قبل لووتیروکسین مصرف می‌کنند، ممکن است مقدار قبلی دارو دیگر کافی نباشد و به تنظیم توسط پزشک نیاز داشته باشد.

کم کاری تیروئید در بارداری چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک با آزمایش خون و تفسیر نتایج متناسب با هفته بارداری، عملکرد تیروئید و در صورت نیاز، علت اختلال آن را بررسی می‌کند.

• آزمایش TSH در بارداری: اندازه‌گیری هورمونی که به تیروئید فرمان تولید هورمون می‌دهد. بالا بودن آن، نشانه احتمالی کم‌کاری تیروئید است.
• آزمایش T4 و Free T4 در بارداری: سنجش مقدار هورمون اصلی تیروئید در خون، به‌صورت کل یا آزاد؛ کمک به بررسی میزان کمبود هورمون در کنار نتیجه TSH
• آزمایش آنتی‌بادی TPO در بارداری: بررسی نشانه‌های حمله سیستم ایمنی به تیروئید؛ کمک به شناسایی هاشیموتو، بدون اثبات کم‌کاری تیروئید با این آزمایش به‌تنهایی

رنج TSH در بارداری چقدر است؟ 

محدوده طبیعی TSH در بارداری باید براساس محدوده مرجع مخصوص بارداری در همان آزمایشگاه تفسیر شود. اگر چنین محدوده‌ای مشخص نشده باشد، طبق راهنمای ۲۰۲۶ انجمن تیروئید آمریکا، می‌توان در سه‌ماهه اول و دوم از بازه ۰٫۱ تا ۴ میلی‌واحد در لیتر استفاده کرد. در سه‌ماهه سوم، معمولا محدوده مرجع افراد غیرباردار در همان آزمایشگاه قابل‌استفاده است. این اعداد به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیستند و پزشک نتیجه را در کنار سطح هورمون T4 و شرایط شما بررسی می‌کند. همچنین، محدوده طبیعی آزمایش با عدد هدف برای تنظیم داروی تیروئید لزوما یکسان نیست.

بالا بودن TSH در بارداری نشانه چیست؟

بالا بودن TSH در بارداری نشان می‌دهد که تیروئید برای تولید هورمون کافی به تحریک بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل، احتمال کم‌کاری تیروئید مطرح می‌شود. برای تفسیر نتیجه، باید عدد TSH با محدوده مناسب بارداری مقایسه شده و مقدار Free T4 هم بررسی شود. TSH بالا همراه با Free T4 پایین معمولاً نشانه کم‌کاری آشکار است. اگر Free T4 طبیعی باشد، احتمال کم‌کاری تحت‌بالینی مطرح می‌شود. افزایش خفیف TSH گاهی گذراست و پزشک ممکن است پیش از تصمیم‌گیری، تکرار آزمایش را توصیه کند.

آیا کم کاری تیروئید در بارداری خطرناک است؟

کم کاری تیروئید در بارداری، به‌ویژه اگر شدید و درمان‌نشده باشد، احتمال برخی عوارض بارداری را افزایش می‌دهد. اما ابتلا به آن به معنی آسیب حتمی نیست. با درمان مناسب و پیگیری منظم، معمولا می‌توانید بارداری سالمی داشته باشید و خطر عوارض را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهید.

عوارض کم کاری تیروئید برای مادر

کنترل نشدن بیماری ممکن است سلامت مادر و روند بارداری را با مشکلات زیر روبه‌رو کند:

•  افزایش احتمال فشارخون بارداری و پره‌اکلامپسی
•  کم‌خونی
•  افزایش احتمال خونریزی پس از زایمان
•  نارسایی قلبی در موارد شدید و نادر

هم‌چنین کم کاری تیروئید درمان‌نشده یا کنترل‌نشده می‌تواند علت کم شدن شیر مادر هم باشد. چون مقدار کافی هورمون تیروئید برای شیردهی طبیعی لازم است.

عوارض کم کاری تیروئید برای جنین

کمبود شدید و درمان نشده هورمون تیروئید مادر بر ادامه بارداری و رشد جنین اثر می‌گذارد و احتمال وقوع موارد زیر را بیشتر می‌کند:

•  سقط جنین
•  تولد زودرس
•  وزن کم هنگام تولد
•  اختلال در رشد مغز و توانایی‌های شناختی کودک
•  مرده‌زایی، به‌ویژه در بیماری شدید و کنترل‌نشده

آیا کم کاری تیروئید باعث سقط جنین می‌شود؟

کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده، به‌ویژه زمانی که کمبود هورمون آشکار و شدید باشد، می‌تواند احتمال سقط جنین را افزایش دهد. جنین در هفته‌های ابتدایی بارداری به هورمون تیروئید مادر وابسته است و کافی بودن این هورمون برای رشد او اهمیت دارد. البته ابتلا به کم کاری تیروئید در بارداری به معنی سقط حتمی نیست. مادرانی که با مصرف دارو و پیگیری آزمایش‌ها بیماری‌شان به‌خوبی کنترل می‌شود، احتمال سقط در آن‌ها معمولا بیشتر از مادرانی نیست که کم‌کاری تیروئید ندارند. از طرف دیگر، افزایش خفیف TSH با طبیعی بودن Free T4 با کم‌کاری شدید یکسان نیست و تصمیم درباره درمان آن به مقدار آزمایش، زمان تشخیص در بارداری و گاهی تکرار آزمایش بستگی دارد. همچنین، اگر سقط اتفاق افتاده باشد، نمی‌توان بدون بررسی سایر علت‌ها، آن را فقط به تیروئید نسبت داد.

آیا کم کاری تیروئید در بارداری با جنسیت جنین ارتباط دارد؟

کم کاری تیروئید در بارداری نشانه قابل‌اعتمادی برای دختر یا پسر بودن جنین نیست. برخی پژوهش‌ها تفاوت‌هایی در سطح هورمون‌های تیروئید مادران برحسب جنسیت جنین یافته‌اند. اما این یافته‌ها به معنی تعیین جنسیت توسط بیماری نیستند. بنابراین، از روی علائم کم‌کاری یا عدد TSH نمی‌توان جنسیت را پیش‌بینی کرد.

درمان کم کاری تیروئید در بارداری چگونه است؟

درمان بر جبران کمبود هورمون تیروئید و حفظ سطح مناسب آن در طول بارداری تمرکز دارد. پزشک براساس نتیجه آزمایش‌ها، شدت کم‌کاری و هفته بارداری، درباره شروع یا تنظیم دارو تصمیم می‌گیرد. آزمایش‌های دوره‌ای هم کمک می‌کنند مقدار دارو با نیاز بدن شما هماهنگ بماند. در نوع تحت‌بالینی، ضرورت درمان برای هر مادر جداگانه بررسی می‌شود.

قرص کم کاری تیروئید در بارداری چیست؟

لووتیروکسین، داروی اصلی درمان کم‌کاری تیروئید در بارداری است. این قرص، شکل ساخته‌شده هورمون T4 است و کمبود تولید تیروئید را جبران می‌کند. مقدار مصرف برای همه یکسان نیست و ممکن است با پیشرفت بارداری تغییر کند. داروهای حاوی T3 و فرآورده‌های تیروئید حیوانی، جایگزین مناسبی برای لووتیروکسین در بارداری نیستند. 

مصرف لووتیروکسین در بارداری چگونه است؟

برای جذب مناسب دارو و حفظ اثر آن، نکات زیر را رعایت کنید:

•  قرص را با آب و معده خالی، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از صبحانه، چای یا قهوه مصرف کنید.
•  دارو را هر روز در ساعت مشخص و طبق برنامه تجویزشده بخورید.
•  بین لووتیروکسین و مکمل‌های آهن، کلسیم یا مولتی‌ویتامین بارداری حاوی این مواد، حداقل ۴ ساعت فاصله بگذارید.
•  اگر از قبل دارو مصرف می‌کنید، به‌محض اطلاع از بارداری برای بررسی مقدار مصرف با پزشک تماس بگیرید. نیاز به دارو ممکن است افزایش پیدا کند.
•  دارو را خودسرانه قطع نکنید و تغییر مقدار مصرف را براساس دستور پزشک انجام دهید.

آیا قرص لووتیروکسین برای جنین ضرر دارد؟

لووتیروکسین در دوز مناسب و با تجویز پزشک برای جنین ایمن است. این دارو شکل ساخته‌شده هورمون تیروئید است و کمبود آن را در بدن مادر جبران می‌کند. تامین کافی این هورمون، به‌ویژه در اوایل بارداری، برای رشد مغز جنین اهمیت دارد. قطع خودسرانه دارو می‌تواند بیماری را از کنترل خارج کند. البته مصرف بیش از نیاز هم مناسب نیست؛ بنابراین تنظیم دوز با آزمایش‌های منظم ضروری است.

هر چند وقت یک بار باید آزمایش تیروئید در بارداری انجام شود؟

اگر برای کم‌کاری تیروئید دارو مصرف می‌کنید، معمولا آزمایش تیروئید به‌محض تایید بارداری و سپس هر چهار هفته تا نیمه بارداری انجام می‌شود. پس از تغییر مقدار دارو هم معمولا حدود چهار هفته بعد آزمایش تکرار می‌شود. در نیمه دوم، فاصله بررسی‌ها براساس نتایج قبلی و میزان کنترل بیماری توسط پزشک تعیین می‌شود.

برای کم کاری تیروئید در بارداری چه بخوریم؟

تغذیه متنوع به تامین مواد مورد نیاز تیروئید کمک می‌کند، اما هیچ غذای مشخصی جایگزین لووتیروکسین نیست. هدف، دریافت کافی مواد مغذی است. مصرف بیشتر ید لزوما بهتر نیست و گاهی کم‌کاری تیروئید را تشدید می‌کند.

نقش این خوراکی‌ها، تامین نیازهای تغذیه‌ای بدن است. خوردن بیشتر آن‌ها در صورت دریافت کافی مواد مغذی، به معنی بهبود بیشتر بیماری نیست. مکمل ید یا سلنیوم را برای درمان تیروئید خودسرانه مصرف نکنید. جلبک‌های دریایی و مکمل‌های حاوی آن‌ها هم ممکن است ید بسیار زیادی داشته باشند و به‌ویژه در هاشیموتو مشکل‌ساز شوند. انتخاب مکمل بارداری را با نظر پزشک انجام دهید.

کم کاری تیروئید بعد از زایمان چه می‌شود؟

ادامه مصرف قرص تیروئید پس از زایمان به سابقه بیماری شما و نتیجه آزمایش‌ها بستگی دارد. اگر پیش از بارداری کم‌کاری داشته‌اید، معمولا درمان ادامه می‌یابد، اما مقدار لووتیروکسین اغلب به دوز پیش از بارداری برمی‌گردد. اگر بیماری در بارداری تشخیص داده شده، ممکن است پزشک دارو را کاهش دهد یا قطع کند. آزمایش تیروئید معمولا حدود شش هفته پس از زایمان برای بررسی کم کاری تیروئید بعد از زایمان تکرار می‌شود. دارو را خودسرانه قطع یا کم نکنید.

مراقبت از تیروئید؛ از شروع بارداری تا پس از زایمان

کم کاری تیروئید در بارداری با تشخیص به‌موقع و درمان مناسب معمولا قابل‌کنترل است و مادران مبتلا بارداری سالمی را تجربه می‌کنند. ازآنجایی‌که خستگی، یبوست و تغییرات وزن می‌توانند با نشانه‌های معمول بارداری اشتباه شوند، تشخیص را به علائم محدود نکنید و آزمایش‌های تجویزشده را جدی بگیرید. لووتیروکسین را طبق دستور پزشک مصرف کنید و مصرف آن را با مکمل‌های آهن و کلسیم چهار ساعت فاصله بدهید. تغذیه متنوع داشته باشید، اما برای درمان سراغ مکمل‌های خودسرانه نروید. پس از زایمان پیگیری را ادامه دهید. درباره مقدار دارو و زمان آزمایش بعدی با پزشک در ارتباط باشید و حتی با بهتر شدن حالتان، مصرف دارو را خودسرانه قطع نکنید.

منابع

Thyroid

Rcog