مهم‌ترین آزمایش‌های سه ماهه دوم بارداری کدامند؟

خرداد ۹۹ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
آزمایش‌های سه ماهه دوم بارداری

آزمایش‌ها و سونوگراقی‌هایی که از هفته 15 تا انتهای هفته 28 حاملگی انجام می‌شود را آزمایش‌های سه ماهه دوم بارداری می‌نامند. برای هر مادر باردار زمان‌های انجام ویزیت‌های بارداری و آشنایی با آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های مورد نیاز در طول دوران حاملگی با اهمیت است. در این مقاله با تست‌های غربالگری مرحله دوم، آنومالی اسکن، غربالگری دیابت  آشنا شده و همچنین در مورد نحوه آنجام و زمان دقیق آزمایشات و تست‌های سه ماهه دوم بارداری صحبت خواهیم کرد.

سه ماهه دوم بارداری؛ سه ماهه امن بارداری 

آزمایشاتی که از هفته 15 تا انتهای هفته 28 حاملگی انجام می‌شود را آزمایش‌های سه ماهه دوم بارداری می‌نامند. این بازه زمانی مناسبی است برای انجام فعالیت‌هایی که گاهی در زمان‌های دیگر بارداری با محدودیت همراه هستند. فعالیت‌هایی مثل: کارهای دندان پزشکی، واکسیناسیون، جراحی های احتمالی، مسافرت و حتی مصرف برخی داروها. چرا که در این دوره، هم از حساسیت وضعیت جنین نسبت به سه ماهه اول کم شده است و هم شرایط مادر(وزن، اندازه رحم) مثل سه ماهه سوم بارداری، او را کمتر دچار محدودیت می‌کند.

تست‌های روتینی که در سه ماهه دوم بارداری انجام می‌گیرند

مهم‌ترین  آزمایش‌های سه ماهه دوم بارداری شامل موارد زیر هستند: 

  1. غربالگری مرحله دوم بارداری
  2. سونوگرافی ناهنجاری‌ها یا آنومالی اسکن
  3. غربالگری دیابت بارداری و چکاپ دوم بارداری

 تست‌های سه ماهه دوم بارداری

مرحله دوم غربالگری جنین یا کواد مارکر(چهار شاخص)

مرحله دوم غربالگری جنین از مهم‌ترین تست‌های سه ماهه دوم بارداری با توجه به نتیجه غربالگری‌ اول از جانب پزشک درخواست می‌شود. که با هدف بررسی احتمال وجود مشکلات شایع ژنتیکی در جنین مثل سندروم دان (منگلیسم) در دو مرحله، یکی غربالگری سه ماهه اول و دیگری در سه ماهه دوم بارداری انجام می‌شوند. مرحله دوم غربالگری جنین( یا همان تست چهار شاخص) از هفته 15 تا 17 بارداری انجام می‌گیرد. در این زمان با گرفتن یک نمونه خون از مادر و بررسی چهار شاخص مخصوص جنینی و بارداری (شامل دو نوع هورمون و دو نوع پروتیین) به بررسی میزان خطر وجود مشکلات ژنتیک در جنین پرداخته می‌شود. 

 مهم‌ترین نکته، مراجعه به همان آزمایشگاهی است که مرحله اول غربالگری در آن انجام گرفته است. بهتر این است که برای داشتن نتیجه دقیق‌تر از آزمایشات غربالگری، جواب تست مرحله اول و مرحله دوم با هم ترکیب شوند و احتمال در خطر بودن جنین، با تفسیر نتایج دو تست بررسی شود. کنار هم گذاشتن نتایج توسط آزمایشگاه و نرم افزارهای مخصوص انجام می‌گیرد و هزینه مجزایی ندارد. به این روش بررسی نتایج، غربالگری یکپارچه نیز گفته می‌شود.

آزمایش آلفا فیتوپروتئین

در برخی از بارداری های کم خطر، پزشک آزمایشی را با نام بررسی آلفا فیتو پروتئین  برای  مادر درخواست می‌دهد. این آزمایش که یکی از 4 شاخص مورد بررسی در غربالگری مرحله دوم بارداری است، با گرفتن یک نمونه خون از مادر و آنالیز آن انجام می‌گیرد. برای انجام این آزمایش نیاز به ناشتا بودن نیست. بررسی این پروتئین جنینی با هدف تعیین احتمال وجود نقایص جنینی انجام می‌شود. 

نتایج غربالگری سه ماهه دوم 

  • بارداری‌هایی که از نظر احتمال وجود مشکلات ژنتیکی پرخطر تشخیص داده شدند، باید هرچه سریع‌تر تحت آمنیوسنتز قرار بگیرند.
  • برای بارداری‌هایی که در گروه خطر متوسط قرار دارند، با توجه به نظر پزشک انجام سونوگرافی دقیق ناهنجاری‌ها یا تست NIPT (بررسی سلول های جنینی داخل خون مادر) درخواست می‌شود.
  • افراد دارای بارداری‌های کم خطر نیازی به انجام آزمایشات تکمیلی ندارند

هزینه انجام غربالگری دوم

قیمت انجام آزمایش‌ها در شهرهای مختلف و مراکزدولتی و خصوصی متفاوت است. بطور تقریبی هزینه انجام این مرحله از غربالگری در سال 98 حدود  300-250 هزار تومان است. هزینه‌های این تست آزاد بوده و تحت پوشش بیمه نمی‌باشد. 

سونوگرافی ناهنجاری ها (آنومالی)

از هفته 18 تا 22 بارداری موعد انجام سونوگرافی ناهنجاری‌ها یا همان آنومالی اسکن است. در این سونوگرافی که با بررسی دقیق تمامی اعضای قابل مشاهده جنین ( مثل سیستم عصبی، سیستم گوارش، سیستم ادراری، قلب و غیره) انجام می گیرد، ناهنجاری ها و مشکلات جنینی تشخیص داده می‌شود. در طی این سونوگرافی با قطعیت خوبی می توان در مورد جنسیت جنین اظهار نظر کرد. انجام سونوگرافی ناهنجاری‌ها به تمامی مادران باردار به خصوص مادران با بارداری های دو یا چند قلو توصیه می‌گردد. عموما با توجه به محدود بودن زمان سقط در کشور ما انجام این سونوگرافی را تا قبل از 19 هفتگی به مادران باردار توصیه می‌کنند، تا اگر جنین دچار مشکل بود، امکان سقط وجود داشته باشد.

سونوگرافی تعیین جنسیت

خوب است بدانید، سونوگرافی با نام سونوگرافی تعیین جنسیت وجود ندارد. اما در کنار سایر موارد مهم و ضروری که در هر سونوگرافی بارداری انجام می‌گیرد، جنسیت جنین از زمانی که قابل شناسایی باشد با خواست پدر و مادر گزارش می‌گردد. در طی انجام سونوگرافی ناهنجاری‌ها یا همان آنومالی اسکن، یعنی از 18 تا 22 هفتگی، امکان شناسایی جنسیت جنین با احتمال بالایی فراهم است. 

حتما بخوانید : نظر مادران در مورد سونوگرافی آنومالی و تعیین جنسیت

غربالگری دیابت بارداری در آزمایش‌های سه ماهه دوم بارداری

دیابت یا بالا رفتن میزان قند در خون مادر، بیماری مهمی است که در دوران بارداری مورد ارزیابی قرار می گیرد. به علت وجود هورمون‌های بارداری، شرایط بدن مادر مستعد ابتلا به بیماری افزایش قند خون است. به این نوع افزایش قند خون که به خاطر هورمون‌های بارداری و در طول دوران حاملگی، خودش را نشان می دهد، افزایش قند خون بارداری یا دیابت بارداری گفته می‌شود. دیابت برای مادر و جنین شرایط پر خطری را ایجاد می‌کند و می‌تواند بارداری را با مشکلاتی چون، سقط یا مرگ جنین، سخت شدن زایمان و غیره مواجه کند. به همین خاطر انجام تست قند بارداری برای وجود این بیماری در تمامی مادران باردار ضروری است.

غربالگری دیابت سه ماهه دوم بارداری

 نحوه انجام آزمایش غربالگری دیابت بارداری

یکی از آزمایش‌های سه ماهه دوم بارداری آزمایش غربالگری دیابت است که از هفته 24 تا 28 بارداری این آزمایش قابل انجام است. برای انجام این آزمایش داشتن 8 ساعت ناشتایی الزامی است. بهتر است در دو سه روز قبل از انجام آزمایش، حجم غذاهای مصرفی مادر از روزهای قبل تفاوت آنچنانی نداشته باشد. آزمایش غربالگری دیابت به چندین شکل انجام می‌گیرد. رایج‌ترین نوع این آزمایش، آزمایش قند خون سه نوبت است. در این آزمایش ابتدا یک نمونه خون در شرایط ناشتایی مادر گرفته می‌شود. سپس به مادر یک محلول شیرین(قند) داده می‌شود. مادر باید این محلول را ظرف پنج دقیقه بنوشد. سپس یک ساعت و دو ساعت بعد از خوردن محلول شیرین مجدد آزمایش خون بدهد.

آزمایش‌های تکاملی سه ماهه دوم بارداری

در هفته های 24 تا 28 بارداری، در کنار آزمایش دیابت بارداری، برای مادر آزمایش‌های دیگری هم در خواست می‌گردد. این آزمایشات عبارتند از:

  • آنالیز ادرار و کشت ادرار
  • شمارش سلول های خونی
  • کومبس غیرمستقیم (آنتی بادی ضد گلبول قرمز) در افراد مورد نیاز

چکاب و مراقبت بارداری در سه ماهه دوم

در طول سه ماهه دوم علاوه بر  آزمایش‌های سه ماهه دوم بارداری، معاینات و مراقبت‌های پزشکی معمولا به صورت هر ماه یک بار انجام می‌شود. مواردی که بررسی می‌شوند، عبارتند از:

  • علایم حیاتی مادر ( فشار خون، نبض، دمای بدن و تنفس)
  • وزن جنین
  • صدای قلب جنین، لمس حرکات جنین و رشد جنین
  • ارتفاع رحم
  • حال عمومی مادر و معاینه فیزیکی(چشم، پوست، اندام و..) 
  • و بررسی هر مشکل یا نگرانی که مادر ذکر می‌کند.

در این ویزیت‌ها مکمل‌ها و داروهای مورد نیاز برای مادر تجویز می‌گردد. همچنین اگر نیاز به واکسیناسیون یا اقدامات درمانی دندان وجود داشته باشد، این زمان بهترین موقع برای انجام این فعالیت‌ها است.