شیر سویا در بارداری | فواید، عوارض و مقدار مصرف آن

با افزایش رژیم‌های گیاهخواری و توجه به آلرژی‌های لبنی، مصرف شیر سویا در بارداری می‌تواند جایگزین مناسبی برای شیر گاو باشد. با این حال بسیاری از خانم‌های باردار در مورد بی‌ضرر بودن این شیر در این دوران حساس مشکوک هستند. شیر سویا منبعی غنی از پروتئین گیاهی باکیفیت و ویتامین‌های گروه B است و مصرف به اندازه آن فواید زیادی برای بدن مادر و جنین دارد.

اما وجود ترکیباتی به نام ایزوفلاون‌ها که از نظر ساختاری شبیه به هورمون استروژن انسانی است، موجب شده تا بسیاری از افراد در مورد اثربخشی این ماده غذایی بر هورمون‌های بارداری نگران باشند. در این مطلب از مجله سلامت گهواره می‌توانید با فواید، عوارض و همچنین مقدار مجاز مصرف این شیر در دوران حساس بارداری آشنا شوید.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

فواید شیر سویا برای مادر و جنین

در دوران بارداری، نیازهای تغذیه‌ای بدن برای حمایت از رشد جنین و حفظ سلامت مادر افزایش پیدا می‌کند. شیر سویای غنی‌شده، به‌عنوان یک نوشیدنی گیاهی کامل، می‌تواند به تامین طیف متنوعی از ریزمغذی‌های ضروری بدن کمک کند. برخلاف برخی تصورات، مصرف متعادل و متناسب شیر سویا در دوران بارداری، هیچ خطری برای خانم‌های باردار ندارد و می‌تواند فواید قابل توجهی برای سلامت مادر و جنین به همراه داشته باشد. در ادامه به مهم‌ترین خواص شیر سویا در بارداری اشاره کرده‌ایم:

تامین پروتئین گیاهی موردنیاز بدن مادر

پروتئین، مهم‌ترین ماده غذایی برای رشد بافت‌های جدید در بدن مادر و ساختار حیاتی برای رشد جنین است. در این دوران بدن مادر به‌طور قابل توجهی، به پروتئین بیشتری نیاز دارد. شیر سویا یکی از بهترین منابع گیاهی حاوی پروتئین کامل است که تمام ۹ اسید آمینه ضروری را که بدن نمی‌تواند بسازد، در خود دارد. یک فنجان یا حدود ۲۴۰ میلی‌لیتر شیر سویای معمولی حاوی حدود ۷-۸ گرم پروتئین است.

مصرف شیر سویا و همچنین سویا در بارداری، برای مادران بارداری که گیاهخوار هستند یا دوست دارند به جای پروتئین حیوانی از پروتئین گیاهی استفاده کنند، گزینه‌ای مناسب محسوب می‌شود.

کمک به رشد بافت‌ها و اندام‌های جنین

تامین مداوم و کافی مواد مغذی برای رشد سریع و پیچیده جنین در دوران بارداری ضروری است. پروتئین‌های باکیفیت موجود در شیر سویا، به‌عنوان بلوک‌های ساختمانی برای تشکیل اندام‌ها، ماهیچه‌ها، بافت‌های همبند و سلول‌های خونی جنین عمل می‌کنند. علاوه بر پروتئین، شیر سویای غنی‌شده، حاوی مواد مغذی کلیدی دیگری مانند ویتامین D، زینک و ویتامین‌های گروه B است که همگی در فرآیندهای رشد و تمایز سلولی نقش دارند. همچنین مصرف متعادل روغن سویا در بارداری می‌توانید به تامین انرژی و همچنین بهبود عملکرد سلولی در این دوران کمک کند.

منبع کلسیم (در نوع غنی‌شده) برای تقویت استخوان‌ها

بدن مادر در دوران بارداری به مقدار کلسیم بیشتری نیاز دارد و این کلسیم به رشد استخوان‌های جنین در زمان رشد کمک می‌کند. در صورتی که دریافت کلسیم مادر کافی نباشد، جنین کلسیم مورد نیاز خود را از ذخایر استخوانی مادر برداشت می‌کند که این موضوع به سلامت طولانی‌مدت مادر آسیب می‌زند. شیر سویای طبیعی کلسیم کمی دارد، اما نوع غنی‌شده آن حاوی مقدار زیادی از این ماده معدنی است که تفاوت چندانی با شیر گاو ندارد. مطالعات نشان می‌دهند که جذب کلسیم از شیر سویای غنی‌شده با کلسیم کربنات، مشابه جذب کلسیم از شیر گاو است.

کمک به کاهش یبوست در بارداری

یبوست یکی از مشکلات شایع دوران بارداری است که به دلیل تغییرات هورمونی، فشار رحم بر روده‌ها و مصرف مکمل آهن ایجاد می‌شود. شیر سویا حاوی حدود ۱-۲ گرم فیبر در هر فنجان است که می‌تواند به نرم شدن مدفوع و افزایش حجم آن کمک کند. علاوه بر این، ایزوفلاون‌های موجود در سویا ممکن است بر باکتری‌های مفید روده تاثیر مثبت بگذارند و به بهبود عملکرد گوارشی کمک کنند. در مقایسه با شیر گاو که فاقد فیبر است، این یک مزیت نسبی برای شیر سویا محسوب می‌شود.

مناسب برای مادران با عدم تحمل لاکتوز

عدم تحمل لاکتوز، یعنی ناتوانی در هضم قند شیر که به دلیل کمبود آنزیم لاکتاز ایجاد می‌شود؛ این افراد با مصرف لبنیات دچار نفخ، درد شکم و اسهال می‌شوند. شیر سویا به‌طور طبیعی فاقد لاکتوز است و یک جایگزین ایمن، قابل هضم و بدون ناراحتی گوارشی برای مادران باردار مبتلا به عدم تحمل لاکتوز محسوب می‌شود.

کمک به کنترل کلسترول خون

سطح کلسترول خون به‌طور طبیعی در بارداری افزایش پیدا می‌کند، اما حفظ آن در محدوده سالم اهمیت زیادی در سلامت مادر و جنین دارد. مطالعات انجام شده در مورد تاثیر شیر سویا در بارداری نشان می‌دهند که مصرف حداقل ۲۵ گرم پروتئین سویا در روز به‌عنوان بخشی از یک رژیم غذایی کم‌چرب می‌تواند به کاهش سطح کلسترول بد یا LDL کمک کند.

تامین بخشی از نیاز آهن بدن

بدن مادر در دوران بارداری به آهن بیشتری نیاز دارد تا حجم خون افزایش پیدا کند و نیازهای جنین برآورده شود. شیر سویا حاوی مقداری آهن گیاهی است. اگرچه جذب آهن گیاهی کمتر از آهن حیوانی است، اما مصرف آن در کنار منابع ویتامین C مانند آب پرتقال یا فلفل دلمه‌ای، می‌تواند جذب آن را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد. یک فنجان شیر سویا حدود ۱ میلی‌گرم آهن تامین می‌کند که حدود ۶٪ از نیاز روزانه یک زن باردار است.

کمک به تعادل قند خون

کنترل قند خون در پیشگیری از دیابت بارداری یا مدیریت آن اهمیت زیادی دارد. شیر سویای بدون شکر، یک نوشیدنی با شاخص گلیسمی پایین محسوب می‌شود و قندهای موجود در آن به آرامی در جریان خون آزاد می‌شوند. مصرف این شیر از افزایش ناگهانی قند خون و انسولین جلوگیری می‌کند و پروتئین و چربی‌های سالم موجود در شیر سویا نیز موجب افزایش احساس سیری می‌شوند.

تامین ایزوفلاون‌ها با خاصیت آنتی‌اکسیدانی

ایزوفلاون‌ها، ترکیبات گیاهی با خاصیت فیتواستروژنی و آنتی‌اکسیدانی قوی هستند. خاصیت آنتی‌اکسیدانی آن‌ها به خنثی کردن رادیکال‌های آزاد و کاهش استرس اکسیداتیو در بدن کمک می‌کند. مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که ایزوفلاون‌ها می‌توانند اثرات محافظتی در بدن داشته باشند، با این حال، تاثیر مستقیم دوزهای غذایی آن بر بارداری انسان همچنان به طور کامل مشخص نیست. به خاطر داشته باشید که شیر سویا تا زمانی که به صورت متعادل و در حد ۱-۲ وعده در روز مصرف شود، هیچ مشکل هورمونی و عوارض خاصی برای بدن ایجاد نمی‌کند.

کمک به احساس سیری و کنترل افزایش وزن بارداری

افزایش وزن در بارداری طبیعی است، اما افزایش بیش از حد وزن در این دوران ممکن است برای سلامت مادر و جنین خطرناک باشد. یکی از فواید شیر سویا در بارداری، افزایش احساس سیری است که به دلیل داشتن ترکیبی از پروتئین و چربی‌های سالم، هورمون‌های سیری را تحریک کرده و موجب پر شدن معده می‌شود. در این دوران بهتر است به جای نوشیدنی‌های پرکالری و شیرین از شیر سویای بدون شکر به عنوان میان وعده استفاده کنید.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

عوارض احتمالی شیر سویا در بارداری

مصرف شیر سویا فواید متعددی دارد، اما زمانی که از این شیر به اندازه زیاد و غیراصولی استفاده شود، ممکن است سلامت مادر و جنین در دوران بارداری به خطر بیفتد. وجود ترکیبات خاص مثل ایزوفلاون‌ها در این ماده غذایی موجب شده تا شیر سویا برای همه افراد مناسب نباشد. در ادامه به مهم‌ترین عوارض شیر سویا در بارداری  اشاره کرده‌ایم:

اختلال در تعادل هورمونی به‌دلیل وجود فیتواستروژن‌ها

جدی‌ترین و شایع‌ترین نگرانی در مورد مصرف شیر سویا در بارداری، اختلال در تعادل هورمون‌ها است. شیر سویا حاوی ایزوفلاون‌هایی مانند جنیستئین و دایدزئین است که مشابه استروژن انسانی هستند و می‌توانند به گیرنده‌های استروژن در بدن متصل شوند. در مواقعی که سطح استروژن پایین باشد، این مواد ممکن است اثرات استروژنی ضعیفی از خود نشان دهند و در مواقعی مثل بارداری که سطح استروژن بالا است، ممکن است با مسدود کردن گیرنده‌ها، اثرات ضداستروژنی داشته باشند.

بررسی مطالعات نشان می‌دهند که هیچ رابطه‌ای بین اختلال در باروری یا عوارض در دوران بارداری با مصرف سویا وجود ندارد. اما این موضوع به معنای بی‌خطر بودن مصرف این ماده غذایی به مقدار زیاد نیست. مصرف مکمل‌های غلیظ شده ایزوفلاون به صورت پودر یا قرص در بارداری به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود و ممکن است موجب بروز مشکلاتی در تنظیم هورمون‌های بدن شود. از طرف دیگر مصرف بی رویه و بیش از حد شیر سویا نیز ممکن است برای سلامت مادر و جنین خطرناک باشد. 

به نقل از وب‌سایت momjunction

زنان بارداری که مقادیر زیادی شیر سویا مصرف می‌کنند، ممکن است نوزادانی با نقص مادرزادی به دنیا بیاورند. این به دلیل فیتواستروژن‌های موجود در شیر سویا است. این ترکیبات شبیه استروژن هستند و می‌توانند در تولید هورمون اختلال ایجاد کنند.

Pregnant women who consume large amounts of soy milk may increase their risk of having babies with birth defects. This is due to the phytoestrogens contained in soy milk. These compounds are estrogen-like and can interfere with hormone production.

افزایش احتمال مشکلات تیروئیدی در صورت مصرف زیاد

سویا حاوی ترکیباتی به نام گواتروژن‌ها است که می‌توانند در عملکرد غده تیروئید اختلال ایجاد کنند. این ترکیبات می‌توانند جذب ید را مهار کنند. کمبود ید در بارداری به‌طور مستقل با خطر عقب‌ماندگی رشد مغز جنین مرتبط است. افرادی که کمبود ید دارند یا از قبل دچار کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده هستند، نباید از شیر سویا به مقدار زیاد در دوران بارداری استفاده کنند. مصرف سویا در افرادی که دریافت کافی ید و عملکرد تیروئید نرمالی دارند، تاثیر بالینی قابل توجهی بر عملکرد تیروئید ندارد.

ایجاد نفخ، دل‌درد یا مشکلات گوارشی

شیر سویا حاوی قندهای پیچیده‌ای مانند رافینوز و استاکیوز است که در روده باریک انسان، آنزیم گوارشی لازم برای تجزیه آن‌ها وجود ندارد. این قندها به صورت هضم‌نشده به روده بزرگ می‌رسند، جایی که باکتری‌های روده آن‌ها را تخمیر کرده و باعث تولید گاز، نفخ، دل‌پیچه و گاهی اسهال می‌شوند.

این واکنش یک حساسیت یا آلرژی نیست، بلکه یک عدم تحمل گوارشی شایع است که شدت آن در افراد مختلف متفاوت است. سیستم گوارش برخی زنان در بارداری به دلیل تغییرات هورمونی حساس‌تر می‌شود و ممکن است این علائم را بیشتر تجربه کنند.

احتمال واکنش آلرژیک در افراد حساس به سویا

آلرژی به سویا یکی از آلرژی‌های غذایی شایع، به ویژه در کودکان است، اما برخی از بزرگسالان نیز ممکن است به آن مبتلا باشند. واکنش آلرژیک هنگامی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به اشتباه پروتئین‌های خاص سویا را به عنوان یک تهدید شناسایی می‌کند.

از مهم‌ترین علائم این آلرژی می‌توان به کهیر، خارش، تورم لب‌ها یا صورت، درد شکم یا علائم شدید و تهدیدکننده زندگی مثل شوک آنافیلاکتیک، مشکلات تنفسی و افت فشار خون اشاره کرد. از آن جایی که بارداری سیستم ایمنی بدن را تغییر می‌دهد، ممکن است شدت واکنش‌های آلرژیک را در برخی افراد تحت تاثیر قرار دهد. خانم‌های بارداری که از قبل به سویا آلرژی دارند، باید به طور کامل از مصرف شیر سویا و تمام محصولات حاوی سویا اجتناب کنند.

مقدار مجاز مصرف شیر سویا در دوران بارداری

تعیین مقدار دقیق و ایمن مصرف شیر سویا در دوران بارداری، به شما کمک می‌کند تا از فواید ارزشمند این ماده غذایی بهره‌مند شده و دچار مشکل نشوید. به خاطر داشته باشید که افرادی که به بیماری‌های خاص مبتلا هستند یا رژیم غذایی خاصی در دوران بارداری دارند، بهتر است قبل از مصرف شیر سویا با پزشک خود مشورت کنند. در جدول زیر به مقدار مجاز خوردن شیر سویا در بارداری اشاره کرده‌ایم:

مقایسه شیر سویا با شیر گاو در بارداری

انتخاب بین شیر سویا و شیر گاو در دوران بارداری، یک تصمیم شخصی است که می‌تواند تحت تاثیر عواملی مانند تحمل گوارشی، رژیم غذایی، ترجیحات اخلاقی یا نیازهای سلامتی خاص گرفته شود. هر دو نوشیدنی می‌توانند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل در بارداری باشند، اما ترکیبات تغذیه‌ای و فواید متمایزی دارند. در جدول زیر ویژگی‌های این دو شیر را با هم مقایسه کرده‌ایم:

مقایسه شیر سویا با شیر بادام، شیر نارگیل و شیرموز در بارداری

با افزایش محبوبیت شیرهای گیاهی، انتخاب‌های متنوعی مانند شیر بادام، شیر نارگیل و شیر جو دو سر برای مصرف در دسترس هستند. درک تفاوت‌های تغذیه‌ای این گزینه‌ها با شیر سویا به شما کمک می‌کند تا مناسب‌ترین گزینه را در دوران بارداری انتخاب کنید.

برای زنان باردار گیاهخوار، شیر سویای غنی‌شده به دلیل پروتئین کامل، برترین انتخاب در بین شیرهای گیاهی است و سایر شیرهای گیاهی می‌توانند برای تنوع، تامین بخشی از کلسیم یا ایجاد طعم‌های مختلف استفاده شوند. در جدول زیر ویژگی‌های شیر سویا، شیر بادام، شیر نارگیل و شیر موز را با هم مقایسه کرده‌ایم:

 سلامتی در دوران بارداری، با مصرف متعادل شیر سویا

شیر سویای غنی‌شده و استاندارد، با تامین پروتئین کامل، کلسیم، آهن و سایر ریزمغذی‌ها، فواید قابل‌توجهی برای مادر و جنین دارد. با این حال این شیر نباید بیشتر از ۱ تا ۲ لیوان در روز استفاده شود. مصرف زیاد این شیر ممکن است مشکلاتی در تنظیم هورمون‌ها و همچنین عملکرد تیروئید ایجاد کند. با مصرف به اندازه شیر سویا در رژیم غذایی خود می‌توانید از فواید بی‌نظیر این ماده غذایی در این دوران حساس بهره‌مند شوید.

منابع

Healthline

verywellhealth