بارداری خارج از رحم چیست؟ شایع ترین علائم بارداری خارج رحم

پس از لقاح موفق، در شرایط طبیعی سلول تخم در دیواره داخلی رحم لانه‌گزینی می‌کند و روند بارداری آغاز می‌شود. اما در بارداری خارج از رحم، سلول تخم به‌جای رحم، در یکی از بخش‌های دیگر دستگاه تناسلی مانند لوله‌های فالوپ، تخمدان یا حتی حفره شکم لانه‌گزینی می‌کند.

این وضعیت خطرناک است و معمولاً با درد شدید و خون‌ریزی همراه است و نیاز به تشخیص و درمان فوری دارد. بارداری خارج‌ از رحمی از جمله بارداری‌های ناموفق محسوب می‌شود و امکان ادامه تا تولد جنین وجود ندارد. با وجود مثبت شدن تست بارداری، رشد طبیعی جنین در این شرایط ممکن نیست. در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره به بررسی علل بروز بارداری خارج از رحم و روش‌های پیشگیری از آن می‌پردازیم.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

بارداری خارج رحم در کجا اتفاق می‌افتد؟

در بیشتر موارد بارداری خارج‌ رحم در لوله‌های فالوپ رخ می‌دهد، اما ممکن است در تخمدان، دهانه رحم یا حتی حفره شکم هم اتفاق بیفتد. در بارداری طبیعی، سلول تخم پس از لقاح از لوله فالوپ عبور کرده و وارد رحم می‌شود تا در دیواره آن لانه‌گزینی کند. اما در بارداری خارج از رحم، این فرآیند به‌ درستی انجام نمی‌شود و سلول تخم پیش از رسیدن به رحم در جایی دیگر متوقف و لانه‌گزینی می‌کند.

در حدود ۹۰٪ موارد، بارداری خارج‌ رحم در لوله‌های فالوپ رخ می‌دهد که به آن بارداری لوله‌ای گفته می‌شود. در موارد نادرتر، ممکن است سلول تخم در تخمدان، دهانه رحم (سرویکس) یا حتی حفره شکم لانه‌گزینی کند. این مکان‌ها توانایی نگهداری و تغذیه جنین را ندارند، بنابراین چنین بارداری‌هایی قابل ادامه نیستند و معمولاً نیاز به درمان فوری دارند تا از آسیب جدی به مادر جلوگیری شود.

به نقل از MayoClinic

یک تخمک بارور شده نمی‌تواند به‌طور طبیعی خارج از رحم رشد کند. برای جلوگیری از عوارض تهدید کننده زندگی، بافت بارداری خارج از رحم باید برداشته شود.

A fertilized egg can’t develop normally outside the uterus. To prevent life‑threatening complications, the ectopic tissue needs to be removed.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

انواع بارداری خارج رحم

انواع بارداری خارج‌رحم بر اساس محل لانه‌گزینی سلول تخم متفاوت‌اند. در ادامه به مهم‌ترین انواع آن اشاره می‌شود:

1. بارداری لوله فالوپ (Tubal Pregnancy):
   شایع‌ترین نوع بارداری خارج‌رحم است. در این حالت، سلول تخم در یکی از لوله‌های فالوپ لانه‌گزینی می‌کند. چون لوله فالوپ توان کشش و رشد جنین را ندارد، ممکن است پاره شود و باعث خون‌ریزی داخلی شدید شود.
2. بارداری در محل برش سزارین (Cesarean Scar Pregnancy):
   زمانی رخ می‌دهد که سلول تخم در جای بخیه یا اسکار ناشی از عمل سزارین قبلی در دیواره رحم لانه‌گزینی کند. این نوع بارداری نادر اما خطرناک است و در صورت عدم تشخیص به‌موقع، ممکن است منجر به پارگی رحم یا خون‌ریزی شدید شود.
3. بارداری تخمدانی (Ovarian Pregnancy):
   در این نوع، سلول تخم روی سطح تخمدان یا داخل آن لانه‌گزینی می‌کند. این بارداری بسیار نادر است و معمولاً نیاز به جراحی برای برداشتن بافت بارداری دارد.
4. بارداری شکمی (Abdominal Pregnancy):
   در این حالت، سلول تخم در حفره شکم یا روی اندام‌های داخلی مانند روده، کبد یا دیافراگم لانه‌گزینی می‌کند. این نوع بارداری بسیار خطرناک است و احتمال خون‌ریزی شدید و آسیب به اندام‌ها وجود دارد.
5. بارداری در لوله سرویکس (Cervical or Tubocervical Pregnancy):
   در این نوع نادر، سلول تخم در دهانه رحم یا در محل اتصال لوله فالوپ به رحم لانه‌گزینی می‌کند. بارداری در این محل معمولاً باعث خون‌ریزی زیاد از واژن می‌شود و نیاز به درمان فوری دارد.

در همه این موارد، تشخیص سریع و درمان به‌موقع برای حفظ سلامت مادر حیاتی است.

چه کسانی در معرض خطر بارداری خارج رحم هستند؟

ممکن است هرگز علت بارداری خارج از رحم را متوجه نشوید. یکی از شایع‌ترین مناطق برای بارداری خارج از رحم، لوله‌های رحمی است. یکی از دلایل اصلی بروز حاملگی خارج رحم در لوله‌ها، مشکلات لوله رحمی است. زیرا لوله رحمی که قبلاً دچار آسیب‌دیدگی شده است به سلول تخم اجازه ورود مناسب به رحم را نمی‌دهد و منجر به حاملگی خارج از رحم خواهد شد. ممکن است لوله رحمی بر اثر عفونت یا تصادف دچار مشکل شده باشد.

* بارداری شیمیایی چیست و چه علائمی دارد؟

بر هم خوردن تعادل هورمونی و تکامل ناقص تخمک لقاح یافته نیز از دلایل دیگر بارداری خارج از رحم، خواهد بود.احتمال بارداری خارج از رحم در همه زنان وجود دارد، اما برخی افراد بیشتر در معرض خطر هستند. مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:

• سابقه بارداری خارج‌رحم قبلی : داشتن یک بارداری خارج‌رحم در گذشته احتمال تکرار آن را افزایش می‌دهد.
• عفونت‌های لگنی یا بیماری‌های التهابی لگن (PID) : معمولاً ناشی از عفونت‌هایی مثل کلامیدیا یا سوزاک که می‌توانند به لوله‌های فالوپ آسیب بزنند.
• جراحی در ناحیه لگن یا لوله‌های فالوپ : مانند جراحی بستن لوله‌ها یا باز کردن انسداد لوله.
• استفاده از روش‌های کمک‌باروری : مثل IVF (لقاح آزمایشگاهی)، که احتمال لانه‌گزینی در محل غیرطبیعی را کمی افزایش می‌دهد.
• وجود ناهنجاری یا آسیب در ساختار لوله‌های فالوپ : ممکن است مانع حرکت طبیعی تخمک بارور شود.
• مصرف سیگار : نیکوتین حرکت طبیعی مژک‌های داخل لوله فالوپ را کاهش می‌دهد.
• سن بالاتر از ۳۵ سال : خطر بارداری خارج‌رحم در این گروه بیشتر است.
• استفاده از دستگاه داخل رحمی (IUD) : احتمال بارداری کلی کم است، اما در صورت بارداری با IUD، احتمال خارج‌رحمی بودن بیشتر است.

به طور کلی، هر عاملی که باعث آسیب یا انسداد در مسیر لوله‌های فالوپ شود، می‌تواند خطر بارداری خارج‌ از رحم را افزایش دهد.

شایع ترین علائم بارداری خارج از رحم

در اکثر موارد بارداری خارج از رحم در همان هفته‌های ابتدایی بارداری رخ می‌دهد. در این زمان ممکن است که شما حتی از بارداری خود به درستی مطلع نباشید و در نتیجه متوجه بروز مشکل نشوید. تشخیص حاملگی خارج از رحم با آزمایش خون ممکن نیست. هیچ روشی برای تشخیص علائم بارداری خارج از رحم با بی‌بی چک یا آزمایش خون بارداری وجود ندارد. 

1. خونریزی خفیف از واژن، درد لگن و درد زیر شکم در بارداری؛ در این شرایط خیلی از بانوان دچار بارداری خارج از رحم شده و پریود نیز می‌شوند. در واقع خونریزی حاصل از مشکلات بارداری خارج از رحم را با خونریزی پریود اشتباه می‌گیرند. اما باید بدانید که درد حاصل از بارداری خارج از رحم بسیار شدیدتر از درد معمول پریود است.
2. احساس ناراحتی در ناحیه شکم، تهوع و استفراغ
3. دردهای شکمی شدید
4. تمرکز درد بر یک سمت بدن
5. سرگیجه و ضعف
6. غش کردن و کاهش سطح هوشیاری
7. درد یک طرفه در ناحیه شانه، گردن و مقعد

درد بارداری خارج از رحم کی شروع میشه؟ در حدود هفته 4 تا 12 بسته به فرد متفاوت است. بارداری خارج از رحم می‌تواند سبب پارگی لوله‌ی رحمی شود. در صورت بروز علائم اورژانسی که درد بسیار شدید همراه یا بدون خونریزی واژینال است، با پزشک خود تماس بگیرید. ضمنا در صورتی که دچار خونریزی واژینال شدید، درد یک طرفه شانه، درد شدید شکمی و غش کردن شدید به سرعت به بیمارستان مراجعه کرده و هم‌زمان به پزشک خود اطلاع دهید. 

برخی از بانوان علائم ابتدایی بارداری مانند قطع شدن قاعدگی، سفت و دردناک شدن سینه‌ها و تهوع را تجربه می‌نمایند که قطعا در جهت تشخیص حاملگی خارج رحمی کمک‌کننده نخواهد بود. هم‌چنین در سونوگرافی شکمی انجام شده متوجه خواهیم شد که ضخامت رحم در بارداری خارج رحمی مانند یک بارداری طبیعی افزایش یافته است. بنابراین سونوگرافی شکمی نیز روش مناسبی برای تشخیص علائم نیست.

* علائم سقط جنین چیست و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

تفاوت بارداری خارج رحم با بارداری طبیعی

در بارداری طبیعی، سلول تخم پس از لقاح به سمت رحم حرکت کرده و در دیواره داخلی آن لانه‌گزینی می‌کند. رحم محیطی مناسب برای رشد و تغذیه جنین دارد و به‌تدریج با رشد او منبسط می‌شود تا بارداری تا زمان تولد ادامه یابد. اما در بارداری خارج‌رحم، سلول تخم به‌جای رحم در محلی دیگر مانند لوله فالوپ، تخمدان یا حفره شکم لانه‌گزینی می‌کند. این نواحی توانایی نگهداری و تغذیه جنین را ندارند، به همین دلیل بارداری در همان مراحل ابتدایی متوقف می‌شود.

علائم این دو نوع بارداری نیز تفاوت دارد. در بارداری طبیعی، نشانه‌هایی مانند قطع قاعدگی، تهوع، حساسیت سینه‌ها و خستگی دیده می‌شود، در حالی که در بارداری خارج‌رحم معمولاً دردهای شدید شکمی یا لگنی، خون‌ریزی غیرعادی و احساس سرگیجه یا ضعف وجود دارد.

در نهایت، بارداری طبیعی می‌تواند تا تولد نوزاد ادامه یابد، اما بارداری خارج‌رحم شرایطی خطرناک و غیرقابل ادامه است که نیاز به تشخیص و درمان فوری دارد تا از عوارض جدی برای مادر جلوگیری شود.

چگونه بارداری خارج رحم تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص بارداری خارج‌ از رحم معمولاً با ترکیبی از بررسی علائم، آزمایش خون و سونوگرافی انجام می‌شود. پزشک ابتدا به علائم بیمار مانند درد شکم، خون‌ریزی غیرعادی و تأخیر در قاعدگی توجه می‌کند. سپس آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح هورمون بارداری (hCG) انجام می‌شود. در بارداری طبیعی، مقدار این هورمون به‌طور منظم افزایش می‌یابد، اما در بارداری خارج‌رحم سطح آن معمولاً پایین‌تر از حد انتظار است یا افزایش آن کندتر صورت می‌گیرد.

در کنار آزمایش خون، سونوگرافی واژینال مهم‌ترین روش تشخیصی است. در بارداری طبیعی، در سونوگرافی، کیسه بارداری در داخل رحم دیده می‌شود، اما در بارداری خارج‌رحم چنین کیسه‌ای در رحم مشاهده نمی‌شود و ممکن است توده یا مایع غیرطبیعی در لوله‌های فالوپ یا اطراف رحم دیده شود.

نکته مهم این است که در بارداری خارج‌ از رحم تست بارداری یا آزمایش خون نیز مثبت می‌شود، زیرا سلول تخم حتی در محل نادرست هم هورمون hCG تولید می‌کند. با این حال، این تست نمی‌تواند محل دقیق بارداری را مشخص کند، بنابراین برای تشخیص قطعی، بررسی‌های دقیق‌تری مانند سونوگرافی و ارزیابی سطح هورمون ضروری است.

* برای اطلاع از انواع تست بارداری خانگی و میزان دقت هریک کلیک نمایید. 

روش‌های درمان بارداری خارج رحم (دارویی، جراحی و خانگی) 

درمان بارداری خارج‌ رحم به شدت وضعیت و محل بارداری بستگی دارد و معمولاً شامل روش‌های دارویی یا جراحی است. درمان‌های خانگی هیچ جایگزینی برای مراقبت پزشکی ندارند و می‌توانند خطرناک باشند.

در روش دارویی، دارویی به نام متوترکسات استفاده می‌شود که رشد سلول تخم را متوقف کرده و بدن آن را جذب می‌کند. این روش معمولاً زمانی کاربرد دارد که بارداری خارج‌رحم زود تشخیص داده شود، اندازه جنین کوچک باشد و هیچ پارگی یا خون‌ریزی شدید رخ نداده باشد.

در روش جراحی، بسته به محل و شدت بارداری، پزشک ممکن است لاپاراسکوپی یا لاپاراتومی انجام دهد. در لاپاراسکوپی، با برش کوچک، بافت بارداری برداشته می‌شود و در صورت نیاز لوله فالوپ آسیب‌دیده ترمیم یا حذف می‌شود. در موارد اورژانسی با خون‌ریزی شدید، ممکن است جراحی باز انجام شود تا خون‌ریزی کنترل شود و آسیب‌های جدی جلوگیری شود.

روش‌های خانگی یا درمان‌های غیرپزشکی برای بارداری خارج‌رحم وجود ندارد و تلاش برای خوددرمانی می‌تواند باعث خون‌ریزی شدید و تهدید جان مادر شود. به همین دلیل، تشخیص سریع و پیگیری تحت نظر پزشک ضروری است.

عوارض بعد بارداری خارج از رحم

بارداری خارج از رحم می‌تواند منجر به پارگی لوله رحمی و از دست رفتن آن شود. پس از درمان‌های خودسرانه مانند استفاده از داروی گیاهی برای دفع حاملگی خارج از رحم استفاده ننمایید. برخی از مهمترین عوارض بارداری خارج از رحم را در ادامه برای شما آورده‌ایم:

• آسیب لوله‌های فالوپ
• از دست دادن جنین
• اضطراب و افسردگی
• خونریزی داخلی
• عفونت لگن
• عفونت محل جراحی
• خطر جانی برای مادر
• ناباروری

 آیا پس از بارداری خارج رحم می‌توان دوباره باردار شد؟

پس از تجربه بارداری خارج‌رحم، امکان بارداری دوباره وجود دارد، اما لازم است اقدامات احتیاطی و مراقبت‌های ویژه‌ای رعایت شود تا بارداری بعدی سالم باشد. تجربه یک بارداری خارج‌رحم ریسک تکرار آن در بارداری‌های بعدی را افزایش می‌دهد، بنابراین پیگیری دقیق تحت نظر متخصص باروری ضروری است، به‌خصوص اگر در حین درمان یکی از لوله‌های فالوپ برداشته یا ترمیم شده باشد.

پیش از اقدام به بارداری مجدد، پزشک معمولاً توصیه می‌کند که بدن ۳ تا ۶ ماه زمان برای بهبود داشته باشد تا نواحی آسیب‌دیده از جمله لوله‌ها و بافت لگن بهبود یابند. همچنین ممکن است انجام آزمایش پروژسترون یا سونوگرافی برای بررسی وضعیت هورمونی و سلامت رحم توصیه شود. در مواردی که لوله رحم آسیب شدید دیده یا برداشته شده باشد، گزینه‌هایی مانند تخمک اهدایی یا لقاح آزمایشگاهی (IVF) می‌تواند جایگزین مناسبی برای بارداری طبیعی باشد.

اگر بارداری مجدد رخ دهد، بررسی دقیق علائم جسمی و خون‌ریزی‌ها بسیار مهم است، زیرا تجربه قبلی بارداری خارج‌رحم ریسک ابتلا را افزایش می‌دهد. همچنین عفونت‌های لگنی یا هرگونه التهاب قبلی باید به طور کامل درمان شده باشند تا احتمال بارداری سالم افزایش یابد. پیگیری منظم و تایید حضور جنین در رحم توسط پزشک تا زمان اطمینان کامل از سلامت بارداری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بارداری خارج از رحم چه زمانی مشخص می‌شود؟!

بهتر است بدانید که هر چه سلول تخم در محل نا‌به‌جا بزرگتر شود، علائم نیز قابل توجه‌تر خواهند شد. علائم بارداری خارج از رحم در هفته ششم تا هشتم بارداری بروز خواهند کرد.

 پیشگیری از بروز بارداری مجدد خارج از رحم

در واقع روش به خصوصی جهت جلوگیری از بروز بارداری خارج از رحم وجود ندارد. اما روش‌هایی وجود دارند که ریسک حاملگی خارج رحمی را کاهش می‌دهند. در ادامه به بررسی این روش‌ها خواهیم پرداخت.

• از داشتن شرکای جنسی متعدد خودداری نمایید.
• جهت داشتن رابطه جنسی، کاندوم را فراموش نکنید. کاندوم از ابتلای شما به اکثر بیماری‌های منتقدان از راه جنسی جلوگیری می‌نماید.
• دخانیات مصرف نکنید. مصرف هرگونه سیگار و قلیان را پیش از اقدام برای بارداری ترک نمایید. 

نکات مهم و پایانی 

بارداری خارج‌ از رحم یک وضعیت اورژانسی پزشکی است و در صورت عدم درمان می‌تواند تهدید جدی برای جان مادر باشد. علائم اولیه مانند درد شدید شکم، خون‌ریزی غیرطبیعی و سرگیجه را نباید نادیده گرفت. حتی اگر تست بارداری مثبت باشد، محل لانه‌گزینی باید با سونوگرافی و بررسی سطح هورمون hCG تأیید شود.

تشخیص سریع امکان استفاده از روش‌های دارویی مانند متوترکسات را فراهم می‌کند و در موارد پیشرفته‌تر، جراحی برای برداشتن بافت بارداری یا ترمیم لوله‌ها ضروری است. پس از بارداری خارج‌رحم، مراقبت‌های بعدی شامل مدت زمان مناسب برای بهبود بدن، کنترل عفونت‌ها و بررسی سلامت لوله‌های رحمی است تا بارداری آینده با ریسک کمتر و ایمنی بیشتر رخ دهد.

نکته مهم دیگر این است که تجربه یک بارداری خارج‌رحم ریسک تکرار آن را در بارداری‌های بعدی افزایش می‌دهد، بنابراین پیگیری دقیق تحت نظر پزشک و توجه به علائم جسمی در مراحل اولیه بارداری بسیار ضروری است. با رعایت این نکات، بسیاری از زنان می‌توانند پس از تجربه بارداری خارج‌رحم، بارداری سالم و موفقی داشته باشند.