زایمان بدون درد چیست و چگونه انجام میشود؟
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
اگر نگرانی از درد زایمان ذهن شما را درگیر کرده، باید بدانید که میتوان درد زایمان طبیعی و سزارین را با روشهای مختلف تا حد زیادی کاهش داد. هرچند حذف کامل آن همیشه ممکن نیست. اپیدورال، اسپاینال و روشهای غیردارویی در زایمان فیزیولوژیک، هرکدام مزایا و محدودیتهای خاصی دارند. انتخاب هر یک از این روشها به شرایط بارداری، نوع زایمان و تشخیص پزشک بستگی دارد. در این مقاله از مجله سلامت گهواره، با نحوه انجام زایمان بدون درد، عوارض، هزینهها و تفاوت این روشها آشنا میشوید تا آگاهانهتر تصمیم بگیرید.
با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار میگیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه میدهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری میکند و هر روز یک پیام مشاورهای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.
- زایمان بدون درد با اپیدورال چگونه انجام میشود؟
- زایمان بدون درد با اسپاینال چگونه انجام میشود؟
- زایمان فیزیولوژیک چیست و چه تفاوتی با زایمان بدون درد دارد؟
- مقایسه اپیدورال، اسپاینال و زایمان فیزیولوژیک
- فواید زایمان طبیعی بدون درد
- معایب و عوارض زایمان طبیعی بدون درد
- چه کسانی کاندید مناسب زایمان بدون درد هستند؟
- آمادگیهای لازم قبل از زایمان بدون درد
- هزینه زایمان بدون درد
- زایمان بدون درد بهتر است یا زایمان طبیعی معمولی؟
- زایمان بدون درد؛ تصمیمی متناسب با شرایط مادر و نوزاد
- منابع
زایمان بدون درد با اپیدورال چگونه انجام میشود؟
در روش اپیدورال، مادر معمولا به پهلو دراز میکشد یا روی تخت مینشیند و کمی به جلو خم میشود تا متخصص بیهوشی به قسمت پایین کمر دسترسی داشته باشد. بعد از ضدعفونی پوست و بیحس کردن محل تزریق، سوزن مخصوصی وارد فضای اپیدورال میشود و لولهای بسیار نازک به نام کاتتر در همان ناحیه قرار میگیرد. سوزن بیرون آورده میشود، اما کاتتر تا پایان زایمان باقی میماند تا داروی بیحسی از طریق آن تزریق شود. معمولا چند دقیقه بعد از تزریق درد انقباضها کمتر میشود، هرچند ممکن است رسیدن به اثر کامل حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه زمان ببرد.
مزایا و عوارض اپیدورال
مهمترین مزیت اپیدورال این است که درد زایمان را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد، بدون اینکه مادر بیهوش شود. او همچنان هوشیار است و میتواند شاهد لحظه تولد نوزاد باشد. در عین حال، این روش همیشه درد را بهطور کامل از بین نمیبرد و گاهی لازم است مقدار دارو تنظیم یا جای کاتتر اصلاح شود.
احساس سنگینی یا بیحسی پاها، کاهش توان حرکت، خارش، تهوع، تب و مشکل در دفع ادرار از عوارض احتمالی این روش هستند.
به نقل از nhs
اپیدورال معمولا روش ایمنی است، اما احتمال کمی برای بروز عوارض جانبی و مشکلاتی مانند افت فشارخون وجود دارد. افت فشار ممکن است باعث سرگیجه یا تهوع شود. ازدستدادن موقت کنترل مثانه، خارش پوست، حالت تهوع، سردرد و آسیب عصبی نیز از دیگر عوارض احتمالی هستند.
Epidurals are usually safe, but there's a small risk of side effects and complications, including low blood pressure, which can make you feel lightheaded or nauseous, temporary loss of bladder control, itchy skin, feeling sick, headaches and nerve damage.
زایمان بدون درد با اسپاینال چگونه انجام میشود؟
هدف از زایمان بدون درد با اسپاینال، بیحسی برای سزارین یا اقدامی کوتاه هنگام تولد است. اثر این روش سریع شروع میشود اما مانند اپیدورال امکان تمدید دارو وجود ندارد. ابتدا سرم وصل شده و فشارخون و ضربان قلب کنترل میشود. سپس مادر به پهلو میخوابد یا مینشیند و کمر را کمی خم میکند. متخصص بیهوشی پوست کمر را ضدعفونی و بیحس کرده و با سوزنی باریک، دارو را در مایع اطراف نخاع تزریق میکند. سوزن خارج میشود و طی چند دقیقه پایینتنه بیحس و سنگین خواهد شد.
مزایا و عوارض اسپاینال
مزیت مهم اسپاینال این است که سریع اثر میکند. مادر بیدار میماند، صدای نوزاد را میشنود و در صورت مناسببودن شرایط میتواند او را در آغوش بگیرد.
از معایب آن، محدود بودن مدت اثر و ناتوانی در تزریق دوباره از همان مسیر است. گاهی این روش به افت فشارخون، تهوع، خارش، لرز، مشکل موقت در ادرار کردن و سردرد منجر میشود. عفونت، خونریزی اطراف نخاع یا آسیب عصبی هم بسیار نادر است.
زایمان فیزیولوژیک چیست و چه تفاوتی با زایمان بدون درد دارد؟
در زایمان فیزیولوژیک روند زایمان بدون مداخلههای غیرضروری پیش میرود. در این روش، درد حذف نمیشود؛ اما با حرکت، تغییر وضعیت، تنفس، ماساژ، دوش آب گرم و حضور همراه کنترل میشود. در مقابل، زایمان بدون درد بیشتر به استفاده از داروهایی مانند اپیدورال برای کاهش چشمگیر درد اشاره دارد. بنابراین تفاوت اصلی در شیوه مدیریت درد و میزان مداخله پزشکی است.
مزایا و محدودیتهای زایمان فیزیولوژیک
در زایمان فیزیولوژیک بدون درد، مادر معمولا آزادی بیشتری برای حرکت و انتخاب وضعیت دارد و میتواند با تغییر حالت بدن و استفاده از تکنیکهای تنفسی، انقباضها را بهتر تحمل و مدیریت کند. پرهیز از مداخلات غیرضروری هم ممکن است احساس کنترل و رضایت او را بیشتر کند. بااینحال، این روش کنترل درد زایمان طبیعی برای همه مناسب نیست. درد ممکن است شدید و خستهکننده باشد و در بارداریهای پرخطر، اختلال ضربان قلب جنین، خونریزی یا توقف پیشرفت زایمان، مداخلات پزشکی ضروری هستند. بهتر است پزشک برنامه زایمان را متناسب با شرایط پیشآمده تغییر دهد. استفاده از مسکن به معنای ناموفق بودن روند زایمان نیست.
مقایسه اپیدورال، اسپاینال و زایمان فیزیولوژیک
انتخاب مناسب هر یک از این روشها به وضعیت بارداری، نوع زایمان، شدت درد و ترجیح شما بستگی دارد. اپیدورال بیشتر برای کنترل درد در طول زایمان واژینال استفاده میشود. اما اسپاینال بهدلیل شروع سریع و مدت اثر محدود، معمولا برای سزارین کاربرد دارد.
| روش | مزایا | معایب | مناسب چه افراد و چه شرایطی است؟ |
| اپیدورال | کاهش موثر درد امکان تنظیم دارو مناسب زایمان طولانی حفظ هوشیاری مادر | شروع اثر نسبتا آهسته کاهش تحرک نیاز به پایش بیشتر احتمال افت فشار یا سردرد | متقاضیان تسکین قوی درد زایمان طولانی یا دشوار |
| اسپاینال | شروع اثر سریع بیحسی قوی و یکنواخت حفظ هوشیاری مادر داروی کمتر | مدت اثر محدود غیرقابلتمدید از همان مسیر سنگینی پاها احتمال افت فشار یا سردرد | سزارین برنامهریزیشده سزارین فوری غیربحرانی اقدامات کوتاه هنگام تولد |
| زایمان فیزیولوژیک | آزادی حرکت مداخلات کمتر انتخاب وضعیت زایمان مشارکت فعال مادر | باقیماندن درد انقباضها احتمال خستگی یا اضطراب نیاز به آمادگی و حمایت احتمال تغییر برنامه | بارداری کمخطر شروع خودبهخودی زایمان تمایل به روشهای غیردارویی دسترسی به تیم درمانی |
فواید زایمان طبیعی بدون درد
زایمان طبیعی بدون درد معمولا به زایمان واژینال همراه با اپیدورال گفته میشود. این روش میتواند هنگام طی کردن مراحل زایمان طبیعی، فشار جسمی و دردهای طولانی را کمتر کرده و به مادر کمک کند تجربه آرامتر و قابلکنترلتری از زایمان داشته باشد.
- کاهش چشمگیر درد انقباضهای زایمان
- فرصت استراحت در زایمانهای طولانی و خستهکننده
- حفظ هوشیاری و ارتباط مادر با روند تولد
- افزایش رضایت مادر از نحوه کنترل درد
- امکان تنظیم مقدار دارو متناسب با شدت درد
- ادامه تسکین درد تا خروج جفت یا ترمیم پارگی پرینه
- امکان تقویت بیحسی در صورت نیاز به فورسپس، وکیوم یا سزارین
- کنترل بهتر درد بدون استفاده مکرر از مسکنهای تزریقی
معایب و عوارض زایمان طبیعی بدون درد
اپیدورال مانند هر روش پزشکی، در کنار مزایای قابلتوجه با محدودیتها و عوارض احتمالی همراه است:
- نیاز به حضور متخصص بیهوشی و تجهیزات مناسب
- باقیماندن بخشی از درد یا بیحسی
- احتمال نیاز به تنظیم یا تعویض کاتتر
- سنگینی، گزگز یا ضعف موقت پاها
- محدودشدن حرکت و انتخاب بعضی وضعیتهای زایمان
- نیاز به کنترل مداوم فشارخون و ضربان قلب جنین
- احتمال نیاز به سوند برای تخلیه ادرار
- افت فشارخون، تهوع، خارش، لرز یا تب
- سردرد پس از سوراخشدن ناخواسته پرده نخاع
چه کسانی کاندید مناسب زایمان بدون درد هستند؟
بیشتر مادرانی که زایمان واژینال دارند و میخواهند درد انقباضها را بهطور موثری کاهش دهند، میتوانند کاندید زایمان بدون درد با اپیدورال باشند. این روش بهویژه برای زایمان طولانی، خستگی زیاد، اضطراب از درد یا احتمال نیاز به مداخله پزشکی مناسب است.
آمادگیهای لازم قبل از زایمان بدون درد
آمادگی برای زایمان بدون درد فقط به روز تولد محدود نمیشود. بهتر است از هفتههای پایانی بارداری مادر علاوه بر آگاهی از اینکه درد زایمان از هفته چندم شروع میشه؟، باید درباره روش انتخابی و امکانات بیمارستان اطلاعات کافی به دست آورد. این کار کمک میکند هنگام شروع دردها، با نگرانی و تصمیمهای ناگهانی کمتری روبهرو شود.
- بررسی ارائه خدمات اپیدورال در بیمارستان محل زایمان
- گفتوگو با متخصص زنان درباره تمایل به زایمان بدون درد
- مشاوره زودهنگام با متخصص بیهوشی در بارداری پرخطر
- اعلام سابقه بیماری قلبی، عصبی، ستون فقرات یا اختلال انعقاد خون
- ارائه فهرست کامل داروها، مکملها و حساسیتهای دارویی
- اطلاعدادن درباره مصرف آسپرین، هپارین یا دیگر داروهای رقیقکننده خون
- خودداری از قطع خودسرانه داروهای ضدانعقاد
- انجام آزمایش خون یا شمارش پلاکت در صورت تشخیص پزشک
- رعایت دستور بیمارستان درباره خوردن و آشامیدن، بدون ناشتایی خودسرانه
- اطلاعدادن زودهنگام درخواست اپیدورال
- درنظرگرفتن روش جایگزین، در صورت امکاننداشتن اپیدورال
مراقبتهای بعد از زایمان بدون درد
پس از پایان اپیدورال، چند ساعت زمان لازم است تا بیحسی پاها کاملا برطرف شود. در این مدت رعایت نکات زیر به بهبودی ایمنتر کمک میکند:
- بلندشدن از تخت فقط با کمک پرستار
- صبر تا بازگشت کامل قدرت و تعادل پاها پیش از راه رفتن
- بررسی منظم فشارخون، نبض و میزان هوشیاری
- اطلاعدادن احساس سرگیجه، تهوع، خارش یا ضعف شدید
- توجه به بازگشت حس پرشدن مثانه و توانایی ادرار کردن
- مصرف مایعات کافی، مگر در صورت محدودیت پزشکی
- خشک و تمیز نگهداشتن محل ورود کاتتر
- خودداری از مالش یا فشار شدید روی محل تزریق
- مصرف مسکنهای تجویزشده طبق دستور پزشک
- مراجعه در صورت تب، قرمزی، تورم یا ترشح محل تزریق
- پیگیری فوری بیحسی ماندگار، ضعف پاها، درد شدید کمر یا اختلال کنترل ادرار و مدفوع
هزینه زایمان بدون درد
هزینه زایمان بدون درد با اپیدورال ثابت نیست و به نوع بیمارستان، دستمزد متخصص بیهوشی، مدت زایمان و پوشش بیمه بستگی دارد. بهتر است پیش از بستری، هزینه تقریبی را از بیمارستان و بیمه خود بپرسید.
روش اسپاینال بیشتر در زایمان سزارین استفاده شده و هزینه آن معمولا در مجموع هزینه بیهوشی و عمل محاسبه میشود.
زایمان بدون درد بهتر است یا زایمان طبیعی معمولی؟
هیچکدام از انواع زایمان برای همه مادران انتخاب بهتری نیست. اگر درد شدید، اضطراب یا زایمان طولانی مادر را نگران میکند، اپیدورال میتواند تجربه قابلکنترلتری ایجاد کند و در هر مرحله زایمان قابل ارائه است. در مقابل، زایمان بدون دارو آزادی حرکت بیشتری میدهد و مداخله کمتری دارد، اما تحمل درد بیشتری میطلبد. انتخاب نهایی باید با توجه به شرایط بارداری، سابقه پزشکی، امکانات بیمارستان، ترجیح شخصی شما و نظر تیم درمان انجام شود.
زایمان بدون درد؛ تصمیمی متناسب با شرایط مادر و نوزاد
زایمان بدون درد میتواند با روشهایی مانند اپیدورال یا اسپاینال، شدت درد را کاهش دهد و تجربه زایمان را برای مادر قابلکنترلتر کند. بااینحال، هیچ روشی برای همه مناسب نیست و انتخاب آن به نوع زایمان، شرایط بارداری، سابقه پزشکی، امکانات بیمارستان و نظر متخصص بیهوشی بستگی دارد. آگاهی از مزایا، محدودیتها، عوارض احتمالی، هزینهها و مراقبتهای قبل و بعد کمک میکند تصمیم مطمئنتری بگیرید. مهمترین اصل، حفظ ایمنی مادر و نوزاد و انعطاف در برنامه زایمان در هر مرحله است.
منابع
سوالات متداول
خیر، شواهد نشان میدهند اپیدورال بهطور معمول احتمال سزارین را افزایش نمیدهد. عوامل پزشکی و روند پیشرفت زایمان عوامل تعیینکنندهتری هستند.
اپیدورال معمولا پس از شروع زایمان، بنا به تایید پزشک انجام میشود.
ممکن است درد موقتی محل تزریق ایجاد شود، اما اپیدورال معمولا کمردرد مزمن نمیآورد.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.