پیشگیری و درمان ترک شکم در بارداری (حین بارداری و بعد از زایمان)
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
پیشگیری از ترک شکم در بارداری همیشه به طور کامل و تضمینی امکان‌پذیر نیست؛ زیرا عواملی مانند ژنتیک، تغییرات هورمونی، کشیده‌شدن پوست و میزان افزایش وزن در ایجاد ترک‌های بارداری نقش دارند. ترک‌های پوستی بارداری که "استریا" نامیده می‌شوند، معمولا روی شکم، سینه‌ها، ران‌ها و باسن ظاهر می‌شوند و ممکن است در ابتدا قرمز، صورتی یا بنفش باشند و به مرور زمان کمرنگتر شوند. اگرچه هیچ کرم یا روغنی نمی‌تواند از ایجاد ترک بارداری به طور قطعی جلوگیری کند، مراقبت مناسب از پوست، حفظ رطوبت آن و افزایش وزن در محدوده توصیه شده می‌تواند به سلامت و راحتی پوست کمک کند. در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره، بررسی می‌کنیم ترک شکم در بارداری از کی شروع میشود، چه عواملی احتمال ایجاد آن را بیشتر می‌کنند و برای مراقبت از پوست و کاهش احتمال یا شدت ترک‌ها چه کارهایی می‌توان انجام داد.
با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری میکند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.
ترک‌های بارداری در چه زمانی ایجاد می‌شوند؟
ترک‌های بارداری معمولا در سه ماهه سوم بارداری قابل مشاهده هستند. البته در بعضی از زنان زودتر از سه ماهه سوم و همزمان با بزرگ شدن شکم دیده میشود. ترک‌های پوستی معمولا به شکل خط‌های نقره ای رنگ هستند که ممکن است در مواردی تیره‌تر شوند. ژنتیک روی شدت ترک‌های پوستی موثر است. از طرفی هرچه سرعت افزایش وزن یک خانم در بارداری بیشتر باشد استریا زودتر بوجود می‌آید.
آیا می‌توان از ترک شکم در بارداری جلوگیری کرد؟
جلوگیری کامل از ترک شکم در بارداری همیشه امکان‌پذیر نیست. ژنتیک، تغییرات هورمونی و میزان کشیده شدن پوست در ایجاد ترک‌های بارداری نقش دارند و نمی‌توان همه این عوامل را کنترل کرد. اما مراقبت منظم از پوست، استفاده از مرطوب‌کننده برای حفظ رطوبت و افزایش وزن در محدوده توصیه شده می‌تواند به سلامت و راحتی پوست کمک کند. تاکنون هیچ کرم یا روغنی به طور قطعی به عنوان روشی برای پیشگیری از ترک‌های بارداری ثابت نشده است.
برای پیشگیری از ترک شکم در بارداری چه کنیم؟
اگرچه هیچ روش قطعی برای جلوگیری از ترک‌های بارداری وجود ندارد، رعایت چند نکته می‌تواند به حفظ سلامت و راحتی پوست در دوران بارداری کمک کند:
- افزایش وزن بارداری را در محدوده توصیه شده پزشک نگه دارید. افزایش وزن بیش از محدوده توصیه شده می‌تواند کشیدگی پوست را بیشتر کند.
- از افزایش وزن بسیار سریع و بیش از حد توصیه شده جلوگیری کنید. هدف، محدود کردن افزایش وزن طبیعی بارداری نیست؛ بلکه حفظ آن در محدوده مناسب برای شرایط هر فرد است.
- پوست شکم، سینه‌ها، ران‌ها و باسن را به طور منظم مرطوب کنید. مرطوب‌کننده‌ها می‌توانند به کاهش خشکی، کشیدگی و خارش پوست کمک کنند، هرچند اثر قطعی آنها در جلوگیری از ایجاد ترک ثابت نشده است.
- مایعات کافی مصرف کنید و در طول روز دچار کم‌آبی نشوید. البته نوشیدن آب بیشتر به تنهایی از ایجاد ترک‌های بارداری جلوگیری نمی‌کند.
- رژیم غذایی متعادل داشته باشید. مصرف کافی پروتئین، میوه‌ها، سبزیجات و سایر مواد مغذی مورد نیاز بارداری به سلامت عمومی و پوست کمک میکند.
- در صورت خارش، پوست شکم را نخارانید. خاراندن شدید می‌تواند باعث تحریک و آسیب سطحی پوست شود؛ در این شرایط استفاده از مرطوب‌کننده و کمپرس خنک می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
- از محصولات مراقبت از پوست مناسب بارداری استفاده کنید. در دوران بارداری از فرآورده‌های حاوی رتینوئیدها مانند ترتینوئین بدون تجویز پزشک استفاده نکنید.
- فعالیت بدنی مناسب بارداری را با تأیید پزشک ادامه دهید. فعالیت بدنی منظم و متناسب با شرایط بارداری می‌تواند به کنترل افزایش وزن و حفظ سلامت عمومی کمک کند.
نکته مهم: هیچ کرم، روغن یا روش مراقبتی نمی‌تواند از ایجاد ترک‌های بارداری به طور قطعی جلوگیری کند. ژنتیک، تغییرات هورمونی و میزان کشیده‌شدن پوست نیز در ایجاد این ترک‌ها نقش دارند. بنابراین، حتی با مراقبت منظم از پوست ممکن است ترک‌های بارداری ایجاد شوند.
ترک بارداری در کدام قسمت‌های بدن ایجاد میشود؟
ترک‌های پوستی بارداری یا استریا معمولا در قسمت‌هایی از بدن ایجاد می‌شوند که در دوران بارداری دچار کشیدگی بیشتری می‌شوند. شایع‌ترین محل‌های ایجاد ترک عبارت‌اند از:
- شکم: یکی از شایع‌ترین نواحی، به‌ویژه با بزرگ‌تر شدن شکم در ماه‌های میانی و پایانی بارداری.
- سینه‌ها: افزایش حجم سینه‌ها در دوران بارداری می‌تواند باعث ایجاد ترک روی پوست آنها شود.
- ران‌ها: تغییرات وزن و کشیده‌شدن پوست ران‌ها ممکن است با ایجاد ترک همراه باشد.
- باسن و لگن: این نواحی نیز ممکن است همزمان با تغییرات وزن و فرم بدن دچار ترک شوند.
- بازوها: در برخی افراد، ترک‌های پوستی ممکن است روی قسمت بالایی بازوها نیز دیده شوند.
محل ایجاد ترک در هر فرد متفاوت است و ممکن است یک یا چند قسمت از بدن را درگیر کند. همچنین شدت و تعداد ترک‌ها به عواملی مانند ژنتیک، تغییرات هورمونی و میزان کشیده‌شدن پوست بستگی دارد.
درمان ترک پوست شکم در بارداری
پیشگیری از ترک شکم در بارداری به طور کامل امکان‌پذیر نیست و هیچ کرم یا روغنی نمی‌تواند ایجاد ترک‌های بارداری را تضمین‌شده متوقف کند. اما مراقبت منظم از پوست می‌تواند به حفظ رطوبت پوست و کاهش خشکی و خارش کمک کند. شواهد موجود نیز نشان می‌دهند که تاکنون هیچ ترکیب موضعی خاصی به طور قطعی برای پیشگیری از ترک‌های بارداری مؤثر شناخته نشده است.
از طرف دیگر، درمان‌های تخصصی مانند برخی لایه‌بردارها، رتینوئیدهای موضعی و روش‌های لیزری معمولا برای دوران بارداری مناسب نیستند و در صورت نیاز باید به بعد از زایمان موکول شوند. در دوران بارداری، هدف اصلی بیشتر مراقبت از پوست و کاهش خشکی و ناراحتی است تا درمان خود ترک‌ها.
آیا کرم و روغن از ترک بارداری جلوگیری می‌کنند؟
استفاده از کرم‌ها و روغن‌های مرطوب‌کننده می‌تواند پوست را نرم و مرطوب نگه دارد، اما نباید آنها را به‌عنوان روش قطعی جلوگیری از ترک شکم در بارداری معرفی کرد. در یک مرور سیستماتیک کاکرین، مطالعات مربوط به فرآورده‌های مختلف موضعی، از جمله روغن زیتون و کره کاکائو، بررسی شد و شواهد باکیفیتی برای اثربخشی آنها در پیشگیری از ترک‌های بارداری به دست نیامد.
بنابراین اگر برای مراقبت از پوست از روغن یا کرم استفاده می‌کنید، بهتر است انتظار اصلی شما مرطوب نگه داشتن پوست و کاهش خشکی و خارش باشد، نه جلوگیری قطعی از ایجاد ترک.
به نقل از Mayo Clinic
این تفکر که می‌توان با مالیدن کرم‌ها، روغن‌ها یا لوسیون‌ها روی پوست از ایجاد ترک‌های پوستی پیشگیری کرد یا آنها را درمان کرد، با نتایج به دست آمده از شواهد علمی متقارن نیست.
The idea that rubbing creams, oils, or lotions onto the skin can prevent or treat stretch marks is not supported by the available scientific evidence
بهترین کرم برای جلوگیری از ترک خوردن شکم در بارداری
منظور از "بهترین کرم" محصولی است که پوست را در دوران بارداری مرطوب و نرم نگه دارد. بنابراین یک مرطوب‌کننده ساده و مناسب بارداری می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. لازم نیست حتما محصولی با عنوان "ضد ترک" انتخاب کنید؛ مهم‌تر از نام محصول، سازگاری آن با پوست و نداشتن ترکیبات نامناسب برای دوران بارداری است.
یک روتین ۳۰ ثانیه‌ای برای مراقبت از پوست
صبح
- پوست را با حمام یا شست‌وشوی ملایم تمیز کنید.
- پوست را بدون مالش شدید خشک کنید.
- روی پوست کمی نم‌دار، مرطوب‌کننده بزنید.
شب
- دوباره از مرطوب کننده استفاده کنید.
- توجه بیشتری به شکم، پهلوها، سینه‌ها و ران‌ها داشته باشید.
- اگر پوست بسیار خشک است، می‌توانید از یک محصول با بافت چرب‌تر و نرم‌کننده‌تر استفاده کنید.
این روتین به منظور حفظ رطوبت و کاهش خشکی پوست است و به عنوان روشی قطعی برای پیشگیری از ترک معرفی نمی‌شود.
| نوع محصول / ترکیب | کاربرد | تأثیر در پیشگیری از ترک | نکته مهم در بارداری |
| کرم‌ها و لوسیون‌های مرطوب‌کننده | کاهش خشکی، خارش و حفظ رطوبت پوست | پیشگیری قطعی ثابت نشده است. | محصولات ساده و بدون ترکیبات ممنوع در بارداری انتخاب شوند. |
| کره کاکائو | مرطوب و نرم کردن پوست | شواهد کافی برای جلوگیری از ترک وجود ندارد. | بیشتر به عنوان مرطوب‌کننده کاربرد دارد. |
| کره شی (شی باتر) | کاهش خشکی و نرم کردن پوست | پیشگیری قطعی ثابت نشده است. | در محصولات موضعی معمولا برای مرطوب کردن پوست استفاده میشود. |
| روغن نارگیل | مرطوب کردن پوست | شواهد کافی برای پیشگیری از ترک بارداری وجود ندارد. | در صورت نداشتن حساسیت پوستی قابل استفاده است. |
| روغن زیتون | نرم و مرطوب کردن پوست | شواهد کافی برای جلوگیری از ترک ندارد. | نباید به‌عنوان درمان قطعی ترک معرفی شود. |
| روغن بادام | مرطوب کردن و کاهش خشکی پوست | شواهد پیشگیری محدود و غیرقطعی است. | در صورت حساسیت به بادام یا ترکیبات محصول استفاده نشود. |
| محصولات حاوی رتینوئیدها | برخی انواع آن برای بهبود ترک‌های پوستی استفاده می‌شوند. | برای پیشگیری در بارداری توصیه نمی‌شوند. | در دوران بارداری از رتینوئیدهای موضعی اجتناب شود. |
در مورد رتینوئیدهای موضعی، منابع تخصصی توصیه می‌کنند که در دوران بارداری از آنها استفاده نشود؛ بنابراین حتی اگر محصولی با ادعای درمان یا پیشگیری از ترک به بازار عرضه شده باشد، ترکیبات آن را بررسی کنید.
روغن برای جلوگیری از ترک شکم در بارداری
بهترین روغن برای جلوگیری از ترک شکم در بارداری کدام است؟ برای ترک شکم در بارداری چه روغنی استفاده کنیم؟ روغن زیتون، روغن نارگیل و روغن بادام را می‌توان برای نرم و مرطوب کردن پوست استفاده کرد، اما شواهد کافی وجود ندارد که یکی از آنها را به‌عنوان "بهترین روغن ضد ترک بارداری" معرفی کنیم. حتی روغن زیتون و کره کاکائو نیز در مطالعات بررسی شده‌اند، اما اثر قطعی آنها در جلوگیری از ایجاد ترک نشان داده نشده است.
بنابراین، اگر پوست شما با روغن سازگار است، می‌توانید مقدار مناسبی از آن را روی نواحی مستعد خشکی مانند شکم، پهلوها، ران‌ها و سینه‌ها به‌آرامی ماساژ دهید. هدف از این کار، مرطوب نگه داشتن پوست است و نه تضمین جلوگیری از ترک.
روغن زیتون برای ترک شکم در بارداری
روغن زیتون می‌تواند به نرم و مرطوب شدن پوست کمک کند، اما نمی‌توان آن را بهترین روغن برای جلوگیری از ترک شکم در بارداری دانست.
روغن نارگیل برای ترک شکم در بارداری
روغن نارگیل نیز بیشتر به‌عنوان یک نرم‌کننده و مرطوب‌کننده پوست قابل استفاده است. در حال حاضر شواهد کافی برای اینکه روغن نارگیل بتواند از ایجاد ترک‌های بارداری جلوگیری کند وجود ندارد؛ بنابراین بهتر است آن را روغن ضد ترک قطعی در نظر نگیریم.
استفاده از کرم ترک بارداری را از چه زمانی شروع کنیم؟
اگر هدف از استفاده از کرم، مرطوب نگه داشتن پوست و کاهش خشکی و خارش است، می‌توان مراقبت منظم از پوست را از اوایل بارداری شروع کرد و در طول بارداری ادامه داد. شروع زود هنگام یک کرم یا روغن خاص به این معنی نیست که حتما از ایجاد ترک جلوگیری میکند؛ مطالعات موجود تاکنون اثربخشی قطعی فرآورده‌های موضعی را برای پیشگیری از ترک‌های بارداری نشان نداده‌اند.
آیا ترک‌های بارداری درمان می‌شوند؟
ترک‌های بارداری معمولا به مرور زمان کمرنگتر می‌شوند، اما ممکن است به‌طور کامل از بین نروند. در دوران بارداری بهتر است تمرکز روی مراقبت از پوست و پیشگیری از خشکی و تحریک آن باشد. درمان‌های تخصصی برای بهبود ظاهر ترک‌ها، در صورت تمایل، معمولا پس از زایمان و با نظر متخصص پوست بررسی می‌شوند.
برخی درمان‌های مورد استفاده برای ترک‌های پوستی مانند رتینوئیدهای موضعی در دوران بارداری مناسب نیستند. بنابراین اگر ترک‌ها از نظر ظاهری شما را آزار می‌دهند، بهتر است درمان آنها را به بعد از بارداری موکول کنید و درباره گزینه مناسب با متخصص پوست مشورت کنید.
پیشگیری از ترک بارداری با رژیم غذایی مفید
رژیم غذایی متعادل در دوران بارداری می‌تواند با تامین مواد مغذی مورد نیاز بدن، به حفظ سلامت پوست کمک کند؛ اما هیچ ماده غذایی یا رژیم خاصی نمی‌تواند به طور قطعی از ایجاد ترک‌های بارداری جلوگیری کند. برای حمایت از سلامت پوست و تأمین نیازهای بدن در این دوران، بهتر است در برنامه غذایی خود تنوع مناسبی از مواد غذایی داشته باشید:
- پروتئین: گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، حبوبات و لبنیات منابع مناسبی از پروتئین هستند و دریافت کافی پروتئین برای رشد جنین و سلامت مادر اهمیت دارد.
- ویتامین C: مرکبات، توت‌فرنگی، کیوی، فلفل دلمه‌ای و گوجه‌فرنگی حاوی ویتامین C هستند که در ساخت کلاژن نقش دارد.
- روی (زینک): گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات، مغزها و برخی غلات می‌توانند بخشی از نیاز بدن به روی را تامین کنند. روی برای ترمیم و حفظ سلامت پوست اهمیت دارد.
- ویتامین‌ها و مواد معدنی مختلف: مصرف متنوع میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، لبنیات و منابع پروتئینی به تامین طیف وسیعی از مواد مغذی مورد نیاز دوران بارداری کمک میکند.
- مایعات کافی: مصرف مایعات کافی برای جلوگیری از کم‌آبی بدن و حفظ عملکرد طبیعی بدن اهمیت دارد، اما نوشیدن آب بیشتر به‌تنهایی از ایجاد ترک‌های بارداری جلوگیری نمی‌کند.
در دوران بارداری به جای مصرف خودسرانه مکمل‌ها برای پیشگیری از ترک شکم، بهتر است نیاز به مکمل‌ها را با پزشک یا ماما بررسی کنید. مصرف بیش از نیاز برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی نیز می‌تواند عوارض داشته باشد.
نکته: تغذیه مناسب، مراقبت از پوست و افزایش وزن متناسب با توصیه‌های دوران بارداری می‌توانند به سلامت عمومی و پوست کمک کنند، اما ایجاد یا نشدن ترک‌های بارداری تا حد زیادی به عواملی مانند ژنتیک و میزان کشیده‌شدن پوست نیز بستگی دارد.
ترک‌های بارداری بعد از زایمان از بین می‌روند؟
ترک‌های بارداری معمولا بعد از زایمان ب ه‌تدریج کمرنگتر می‌شوند، اما ممکن است به طور کامل از بین نروند. رنگ ترک‌ها نیز با گذشت زمان تغییر میکند و ترک‌های قرمز، صورتی یا بنفش ممکن است به رنگی نزدیک‌تر به رنگ طبیعی پوست تبدیل شوند.
اگر بعد از زایمان همچنان ظاهر ترک‌ها برایتان آزاردهنده باشد، می‌توانید با متخصص پوست درباره روش‌های درمانی مانند لیزر و سایر روش‌های تخصصی بهبود ظاهر ترک‌های پوستی مشورت کنید. انتخاب روش مناسب به نوع، رنگ و قدمت ترک‌ها و شرایط پوست بستگی دارد.
نکته: درمان ترک‌های بارداری معمولا با هدف کاهش ظاهر آنها انجام میشود و هیچ روش درمانی لزوما نمی‌تواند ترک‌ها را به طور کامل از بین ببرد.
نکات پایانی
ترک‌های بارداری یا استریا یکی از تغییرات شایع پوست در دوران بارداری هستند و نمی‌توان به‌طور کامل از ایجاد آنها جلوگیری کرد. ژنتیک، تغییرات هورمونی و میزان کشیده شدن پوست در ایجاد ترک‌ها نقش دارند. استفاده منظم از مرطوب‌کننده‌ها می‌تواند به حفظ رطوبت پوست و کاهش خشکی و خارش کمک کند، اما هیچ کرم یا روغنی به طور قطعی از ترک بارداری جلوگیری نمی‌کند.
داشتن رژیم غذایی متعادل، مصرف مایعات کافی و افزایش وزن متناسب با توصیه پزشک نیز برای سلامت عمومی مادر و پوست مفید است. اگر ترک‌ها بعد از زایمان باقی بمانند و از نظر ظاهری آزاردهنده باشند، می‌توان درباره روش‌های تخصصی بهبود ظاهر آنها با متخصص پوست مشورت کرد.
منبع :
سوالات متداول
برای مرطوب نگه داشتن پوست می‌توان از اوایل بارداری مراقبت منظم از پوست را شروع کرد و در طول بارداری ادامه داد. بااین‌حال، شروع زودهنگام کرم یا روغن خاصی، ایجاد ترک را به‌طور قطعی متوقف نمی‌کند.
خیر. روغن زیتون می‌تواند پوست را نرم و مرطوب کند، اما شواهد کافی برای اینکه بتواند از ایجاد ترک‌های بارداری جلوگیری کند وجود ندارد. بنابراین نمی‌توان آن را یک روغن ضد ترک بارداری قطعی دانست.
افزایش وزن، به خصوص اگر زیاد یا سریع باشد، می‌تواند کشیدگی پوست را افزایش دهد و با ایجاد ترک ارتباط داشته باشد؛ اما تنها عامل نیست. ژنتیک و تغییرات هورمونی نیز نقش دارند. بنابراین هدف در بارداری، جلوگیری از افزایش وزن طبیعی نیست، بلکه حفظ افزایش وزن در محدوده توصیه‌شده پزشک است.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.