نحوه محاسبه سن باردای و تاریخ زایمان

فروردین ۹۹ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
نحوه محاسبه سن باردای و تاریخ زایمان

دانستن سن دقیق حاملگی برای انجام مراقبت‌های بهداشتی، تست‌های تشخیصی و آزمایشگاهی، تجویز داروهای مناسب در طول دوران بارداری و تعیین زمان مناسب زایمان، بسیار با اهمیت است. شاید برای شما هم سوال باشد که سن بارداری از چه روزی محاسبه می‌شود؟ و یا در بارداری‌هایی که به کمک روش‎های کمک باروری مثل IVF رخ می‌دهد، چگونه این سن حساب می‌گردد؟ همچنین تاریخ زایمان چگونه و بر چه اساسی محاسبه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌گردد؟ و..

روش‌های محاسبه سن حاملگی

از لحاظ جنین شناسی، بارداری از زمان لقاح یا ترکیب سلول جنسی مادر(تخمک) و سلول جنسی پدر(اسپرم یا نطفه) آغاز می‌گردد. اما پزشکان و ماماها در کل دنیا اولین روز شروع آخرین دوره‌ی عادت ماهیانه را، به عنوان روز شروع بارداری در نظر می‌گیرند. زیرا:

طول سیکل‌های عادت ماهیانه (یعنی از زمان شروع یک خونریزی قاعدگی تا شروع خونریزی قاعدگی بعدی) در افراد مختلف متغیر است ( بین 21 تا 35 روز طبیعی است). به همین خاطر زمان تخمک‌گذاری هم در افراد مختلف متفاوت می شود. حتی در یک فرد نیز روز دقیق تخمک‌گذاری در ماه‌های مختلف می تواند برای چند روز جلو و عقب گردد.

با توجه به مشخص نبودن زمان دقیق تخمک‌گذاری در زنان مختلف، زمان لقاح نیز به صورت دقیق در افراد مشخص نیست، و تشخیص زمان دقیق لقاح بسیار سخت است.

به همین خاطر سن دقیق جنین حدودا دو هفته کمتر از سن بارداری است و تاریخ انجام نزدیکی، به عنوان زمان شروع بارداری محسوب نمی‌شود!

باید توجه داشت که :

  • آخرین روز قاعدگی یا به اصطلاح روز پاک شدن از خونریزی، ارزشی برای محاسبه سن بارداری ندارد.
  • و از آنجایی که اعلام سن بارداری با ماه باعث ایجاد سردرگمی در افراد و درمانگران می‌گردد، همیشه از هفته برای بیان میزان سن حامگی استفاده می‌شود.

سن بارداری به دو طریق قابل محاسبه است

  • به کمک تاریخ اولین روز آخرین عادت ماهیانه، در افرادی که عادات ماهیانه منظمی دارند.
  • با انجام سونوگرافی به خصوص در نیمه ابتدایی بارداری 

محاسبه سن بارداری به کمک تاریخ قاعدگی 

دانستن:

  • تاریخ دقیق اولین روز آخرین قاعدگی
  •  منظم بودن سیکل‌های ماهیانه 
  • اشتباه نگرفتن خونریزی ناشی از لانه‌گزینی با خونریزی قاعدگی

 برای انجام این روش بسیار مهم و ضروری است. در این روش تعداد روزهای گذشته از اولین روز آخرین قاعدگی شمرده می‌شود و بر عدد 7 تقسیم می‌گردد و سن بارداری بر حسب هفته محاسبه می‌شود. مثلا در مادر بارداری که 84 روز از اولین روز شروع آخرین عادت ماهیانه اش می‌گذرد، سن بارداری برابر است با:

 12 هفته      12=7÷84

در زمانی که عدد روزهای سپری شده از اولین روز آخرین قاعدگی آنها، بر 7 بخش پذیر نیست، خارج قسمت تقسیم، عدد هفته بارداری را نشان می‌دهد و باقی مانده تقسیم، تعداد روزهای مابقی را:

برای مثال در مادر بارداری که 139روز از ابتدای آخرین روز قاعدگی‌اش می‌گذرد، سن بارداری برابر است با:

 19 هفته و 6 روز        6 + 19 = 7÷ 139 

تعیین سن بارداری با سونوگرافی

در طول بارداری با اندازه‌گیری قسمت های مختلف بدن جنین توسط دستگاه مثل: قطر فرق سری تا پاشنه (در سه ماهه اول بارداری) یا طول استخوان ران جنین (در نیمه دوم بارداری)، می‌توان سن بارداری (و نه سن جنین!) را تشخیص داد. صحت تعیین سن حاملگی براساس سونوگرافی انجام شده در اوایل بارداری بیشتر از سونوگرافی اواخر بارداری است.

تعیین سن بارداری در IVF یا لقاح خارج رحمی 

در افرادی که به کمک روش‌هایی مثل IVF (in vitro fertilization) و یا انتقال جنین باردار شده اند، اگر قاعدگی منظم داشته باشند، شروع بارداری در آنها نیز مانند سایر مادران با تاریخ شروع آخرین قاعدگی محاسبه می‌گردد. اما اگر قاعدگی منظمی نداشته باشند، 14 روز به تاریخ انتقال جنین اضافه می‌گردد و سپس تعداد روزهای بارداری محاسبه می‌شود.

نحوه محاسبه زمان زایمان

تاریخی که پزشک یا ماما به عنوان تاریخ زایمان به شما اعلام می‌کند، روزی است که بارداری به 40 هفتگی یا 280 روزگی می‌رسد. اما تاریخ دقیق زایمان را هیچ‌کسی نمی‌تواند پیش‌بینی کند! زیرا ممکن است در هر روز از بارداری اتفاق، بیماری یا شرایطی برای مادر و جنین ایجاد شود، که زایمان زودتر از 40 هفتگی یا دیرتر از آن رخ بدهد. تاریخ تقریبی زایمان نیز با استفاده از زمان اولین روز آخرین قاعدگی قابل محاسبه است.

برای این منظور:

  • اگر زمان اولین روز آخرین عادت ماهیانه در فصل بهار باشد: 7 را به عدد روز و 9 را به عدد ماه اضافه می‌کنیم.

برای مثال در خانمی که اولین روز آخرین عادت ماهیانه او در تاریخ 3/1/98 رخ داده است، تاریخ تقریبی زایمان برابر است با:

 10/ 10/ 1398 =   7+ 3/  9+ 1/    1398

  • اگر  اولین روز آخرین عادت ماهیانه در تابستان، پائیز و زمستان باشد: 7 را به عدد روز و 1 را به عدد سال اضافه می‌گردد به علاوه 3 نیز از عدد ماه کم می‌شود.

برای مثال در خانمی که اولین روز آخرین عادت ماهیانه اش در تاریخ 18/5/98 رخ داده است، تاریخ تقریبی زایمان عبارتست از:

25/ 2/ 1399 = 7+  18/ 3-  5 / 1- 1398

نکته‌ی مهم :

در مواردی که تاریخ اولین روز آخرین عادت ماهیانه، در هفته آخر یک ماه قرار دارد، یعنی از 24 ام یک ماه به بعد اتفاق بیافتد، از آنجایی که وقتی 7 را به عدد روز اضافه می‌کنیم تعداد روزهای ماه از 30 بیشتر می‌شود، باید تعداد روزهایی که از 30 بیشتر است را به عنوان عدد روز تاریخ تقریبی زایمان در نظر بگیریم و به عدد ماه یک واحد اضافه کنیم. 

برای مثال: اگر تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی خانمی 25/10/ 98 باشد : 32/7/98 به عنوان تاریخ تقریبی زایمان، به دست می آید اما ماه که 32 روز ندارد، پس 30 را از عدد روزها کم و یک ماه به عدد ماه اضافه می‌کنیم که به صورت زیر می‌گردد:

                                                                                                                          2/8/1399 = 30- 32 / 1+ 7/ 1399  =     7+ 25/ 3- 7 / 1+ 1398

البته با پیشرفت تکنولوژی امروزه در اینترنت قابلیت ها و نرم افزارهایی مثل ماشین حساب بارداری وجود دارند، که با وارد کردن تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی، سن حاملگی و تاریخ تقریبی زایمان را حساب می‌کنند.

تعیین تاریخ تقریبی زایمان به وسیله سونوگرافی

با توجه به اندازه ی جنین در حین سونوگرافی، تاریخ تقریبی زایمان یا همان هفته 40 بارداری، توسط دستگاه مشخص می‌گردد. البته چون این زمان برحسب میزان رشد جنین تعیین می‌گردد، به خصوص در اواخر بارداری از دقت کافی برای تعیین تاریخ دقیق زایمان برخوردار نیست و چیزی حدود دو الی سه هفته با این زمان اختلاف دارد.

نحوه تعیین تاریخ انجام سزارین

 باید دانست یکی از مهمترین اهداف پزشکان و ماما‌‌ها در طول بارداری رساندن بارداری به هفته 3‌7 ام است چرا که از این زمان به بعد جنین رسیده و کامل است و کمترین احتیاج را به ماندن در بخش نوزادان و احیانا انکوباتور( دستگاه نگه داری نوزاد) پس از تولد دارد. در بارداری‌هایی که قرار است به صورت سزارین ختم گردند، تاریخ جراحی با توجه به شرایط مادر، جنین و نوبت‌های خالی اتاق عمل تعیین می‌گردد و سعی بر این است که تا حد امکان،  تاریخ بعد از 37 هفتگی و ترجیحا نزدیک به 40 هفتگی معین گردد.