فولیکول غالب برای بارداری | تعداد و سایز مناسب آن

فولیکول غالب، فولیکولی است که در یک سیکل قاعدگی از سایر فولیکول‌ها بیشتر رشد می‌کند و تخمک از آن آزاد می‌شود. اندازه این فولیکول می‌تواند به پزشک کمک کند تا زمان نزدیک شدن به تخمک‌گذاری را ارزیابی کند، اما یک عدد مشخص به تنهایی نمی‌تواند بارداری را تضمین یا رد کند. اگر در سونوگرافی با عددهایی مثل ۱۲، ۱۵، ۱۶، ۲۲ یا ۲۶ میلی‌متر روبه‌رو شده‌اید، باید اندازه فولیکول را در کنار روز سیکل، روند رشد و وضعیت تخمک‌گذاری بررسی کرد. در ادامه توضیح می‌دهیم فولیکول غالب چیست، معمولا چه اندازه‌ای دارد و اندازه‌های مختلف آن چه معنایی برای شانس بارداری دارند.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

فولیکول غالب برای بارداری چیست و چه نقشی دارد؟

با شروع هر دوره قاعدگی، حدود 12 تا 20 فولیکول دارای تخمک نارس در اثر ترشح هورمون محرکه فولیکولی (FSH) شروع به رشد می‌کند. در روز نهم قاعدگی فولیکولی که بالغ شده است باقی مانده است و مابقی فولیکول‌ها از بین می‌روند و منجربه تولید هورمون ‌های استروژنی می‌شوند. فولیکول باقی مانده که همان فولیکول غالب است، شروع به ترشح مقدار زیادی هورمون استرادیول می‌کند. در روز 14 دوره قاعدگی، ترشح هورمون LH از غده هیپوفیز افزایش یافته و فولیکول به آخرین مرحله رشد خود می‌رسد و 24 تا 36 ساعت بعد تخمک را رها می‌کند. بعد از آن هورمون پروژسترون از فولیکول ترشح می‌شود که تا دوره قاعدگی بعدی ( در صورت عدم بارداری) ادامه دارد.

تفاوت فولیکول، تخمک و فولیکول غالب چیست؟

فولیکول یک ساختار کوچک در تخمدان است که تخمک درون آن قرار دارد و در طول چرخه قاعدگی رشد می‌کند. تخمک خودِ سلول جنسی زنانه است؛ بنابراین فولیکول و تخمک یک چیز نیستند.

در هر چرخه، چند فولیکول می‌توانند شروع به رشد کنند؛ اما معمولا یک فولیکول نسبت به بقیه رشد بیشتری پیدا می‌کند و به فولیکول غالب (Dominant follicle) تبدیل می‌شود. این فولیکول در صورت ادامه روند طبیعی چرخه، در زمان تخمک‌گذاری تخمک را آزاد می‌کند.

تفاوت فولیکول آنترال و فولیکول غالب چیست؟

فولیکول آنترال (Antral follicle) به فولیکولی گفته می‌شود که وارد مرحله‌ای از رشد شده و حفره‌ای حاوی مایع در آن شکل گرفته است. این فولیکول‌ها در سونوگرافی قابل مشاهده‌اند و شمارش آن‌ها می‌تواند بخشی از ارزیابی ذخیره تخمدانی باشد.

اما فولیکول غالب فولیکولی است که در یک چرخه قاعدگی نسبت به سایر فولیکول‌های در حال رشد، رشد بیشتری پیدا کرده و برای تخمک‌گذاری انتخاب می‌شود. بنابراین هر فولیکول غالب، در مسیر رشد خود یک فولیکول آنترال بوده، اما هر فولیکول آنترال الزاما به فولیکول غالب تبدیل نمی‌شود.

به گفته clevelandclinic

طول فاز فولیکولی شما به مدت زمانی بستگی دارد که طول می‌کشد تا فولیکول غالب، یک تخمک کاملاً بالغ را تشکیل دهد.طولانی بودن فاز فولیکولی به این معنی نیست که شانس کمتری برای بارداری دارید. در بیشتر موارد، طولانی بودن این فاز به سادگی به معنای طولانی‌تر بودن دوره قاعدگی شماست.

The length of your follicular phase depends on how long it takes the dominant follicle to form a fully matured egg. Having a long follicular phase doesn’t mean you’re less likely to become pregnant. A long follicular phase most likely means that your menstrual cycle is longer, too.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

اندازه مناسب فولیکول برای بارداری چقدر است؟

اگر تحت درمان باروری هستید، ممکن است پزشک از طریق سونوگرافی واژینال تعداد فولیکول‌های در حال رشد و اندازه آنها را نظارت کند. فولیکول‌ها بر حسب میلی‌متر اندازه‌گیری می‌شوند. بطور کلی اندازه مناسب و طبیعی فولیکول بالغ برای تخمک‌گذاری و بارداری حدود 18 تا 24 میلی‌متر است. هنگامی که سایز فولیکول از 24 میلی‌لیتر بیشتر باشد، تخمک درون آن بیش از حد بالغ شده، بنابراین دیگر زنده نیست.

جدول اندازه فولیکول در روزهای مختلف دوره پریود

بطور متوسط هر فولیکول در مسیر رشد خود روزانه 3/0 میلی‌متر رشد می‌کند. فولیکول بالغ شروع به ترشح هورمون استرادیول کرده که این باعث افزایش سرعت رشد در فولیکول می‌شود که در این صورت بطور متوسط روزانه 2-1 میلی‌متر رشد می‌کند. باید بدانید که بیشترین قطر فولیکول بالغ در روز 13 سیکل بوده و بیشترین میزان تخمک‌گذاری در روز 14 سیکل صورت می‌گیرد.

اندازه نرمال فولیکول در روز 13

همانطور که گفته شد در روز 13 سیکل فولیکول به بیشترین قطر خود رسیده است که اندازه‌ای در حدود 18 تا 30 میلی‌لیتر خواهد داشت.

فولیکول مناسب در سنین مختلف (زیر 30، بالای 35 سال)

در هر سیکل قاعدگی، چندین فولیکول شروع به رشد می‌کنند، اما معمولاً تنها یک فولیکول به عنوان فولیکول غالب انتخاب شده و به رشد خود ادامه می‌دهد تا تخمک را آزاد کند. اندازه و کیفیت این فولیکول برای باروری از اهمیت بالایی برخوردار است.

• خانم های زیر 30 سال

در این گروه سنی، فولیکول‌ها معمولاً کیفیت بالایی دارند. یک فولیکول غالب مناسب در این سنین، اغلب به اندازه ۱۸ تا ۲۲ میلی‌متر می‌رسد و احتمال تخمک‌گذاری موفق و بارداری را افزایش می‌دهد. این اندازه نشان‌دهنده رسیدگی و بلوغ کافی تخمک درون آن است.

• خانم های بالای 35 سال

با افزایش سن، کیفیت و تعداد فولیکول‌ها کاهش می‌یابد. در خانم‌های بالای ۳۵ سال، ممکن است فولیکول‌ها به همان سرعت رشد نکنند و رسیدن به اندازه مطلوب کمی دشوارتر باشد. با این حال، فولیکول غالب با اندازه ۱۸ تا ۲۲ میلی‌متر همچنان برای موفقیت بارداری طبیعی یا با روش‌های کمک‌باروری مطلوب است.

اندازه فولیکول برای بارداری دختر و پسر فرق دارد؟

خیر. اندازه فولیکول غالب معیار قابل اعتمادی برای تعیین یا پیش‌بینی جنسیت جنین نیست. برخی پژوهش‌ها ارتباطی میان طول فاز فولیکولی و جنس جنین گزارش کرده‌اند؛ اما این موضوع با اندازه فولیکول تفاوت دارد و نمی‌توان بر اساس اندازه فولیکول، بارداری دختر یا پسر را پیش‌بینی کرد.

فولیکول روزانه چقدر رشد می‌کند؟

سرعت رشد فولیکول غالب در همه افراد و همه چرخه‌ها یکسان نیست. اما در مطالعات، رشد فولیکول در سیکل‌های طبیعی معمولا حدود ۱ تا ۱.۵ میلی‌متر در روز گزارش شده است. به همین دلیل، پزشک برای ارزیابی روند رشد فولیکول فقط به یک اندازه در یک روز تکیه نمی‌کند و تغییرات آن را در سونوگرافی‌های متوالی بررسی می‌کند.

با فولیکول ۱۲، ۱۵، ۱۶، ۲۲ یا ۲۶ می‌شود باردار شد؟

بله، با هر کدام از این اندازه‌ها ممکن است شرایط بارداری وجود داشته باشد؛ اما اینکه این اندازه در چه مرحله‌ای از چرخه دیده شده و فولیکول در حال رشد است یا نه، در تفسیر آن اهمیت دارد. بنابراین، نمی‌توان فقط با دیدن یک عدد، درباره شانس بارداری قضاوت کرد. در جدول زیر، تفسیر کلی اندازه‌های مختلف فولیکول را بررسی می‌کنیم.

تعداد فولیکول غالب برای بارداری

هر جنین دختر در رحم مادر، در هفته بیستم بارداری، دارای هفت میلیون تخمک است که با گذشت زمان از مقدار آن کاسته شده و در هنگام تولد،  نوزاد دختر معمولا حدود دویست هزار تخمک دارد. هر نوزاد دختر در هنگام تولد، تعداد مشخصی فولیکول در تخمدان خود دارد که در بین نوزادان دختر متفاوت است. با شروع قاعدگی هر ماه یکی از این تخمک‌ها در داخل فولیکول بالغ شده و از آن آزاد می‌شود و با گذشت زمان و افزایش سن، تعداد تخمک‌ها یا در واقع ذخیره تخمدان مناسب برای بارداری کم شده و شانس برای بارداری کاهش می‌یابد.

سایز فولیکول غالب برای بارداری

برای بارداری، اندازه فولیکول غالب معمولاً 18 تا 22 میلی‌متر است. این فولیکول رسیده و آماده تخمک‌گذاری است و شانس باروری را به حداکثر می‌رساند. در سونوگرافی‌های متوالی، پزشک اندازه فولیکول را بررسی می‌کند تا بهترین زمان برای نزدیکی را مشخص کند.

برای بارداری چند فولیکول بالغ لازم است؟

برای بارداری طبیعی، وجود یک فولیکول غالب و بالغ می‌تواند کافی باشد؛ چون در تخمک‌گذاری معمولا یک فولیکول غالب تخمک را آزاد می‌کند. بنابراین وجود چند فولیکول بالغ لزوما به معنی افزایش قطعی شانس بارداری نیست و نمی‌توان فقط بر اساس تعداد فولیکول‌ها درباره احتمال بارداری قضاوت کرد.

تفاوت فولیکول غالب در سیکل طبیعی و IVF

در یک سیکل طبیعی، بدن شما به طور خودکار تنها یک فولیکول را به عنوان فولیکول غالب انتخاب می‌کند و به آن اجازه رشد می‌دهد. این فولیکول به تنهایی به اندازه نهایی می‌رسد تا تخمک‌گذاری اتفاق بیفتد. اما در IVF (لقاح آزمایشگاهی)، هدف تحریک تخمدان‌ها برای تولید چندین فولیکول بالغ به طور همزمان است. این کار با استفاده از داروهای هورمونی انجام می‌شود تا بتوان تعداد بیشتری تخمک برای لقاح در آزمایشگاه به دست آورد.

اگر فولیکول غالب به اندازه مناسب نرسد چه باید کرد؟

اگر فولیکول غالب به اندازه مطلوب (18 تا 22 میلی‌متر) نرسد، احتمالاً تخمک‌گذاری موفق انجام نخواهد شد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است برای تحریک رشد فولیکول، داروهای هورمونی تجویز کند. همچنین، گاهی اوقات تزریق آمپول آزاد‌سازی تخمک (مانند HCG) زمانی که فولیکول به اندازه کافی رسیده، برای کمک به تخمک‌گذاری برنامه‌ریزی‌شده استفاده می‌شود. مشورت با پزشک متخصص زنان و زایمان بهترین راه برای مدیریت این وضعیت است.

بیشتر بخوانید: تخمک گذاری بعد از تزریق آمپول HCG

نکات مهم و پایانی

در مجموع، عددی که برای فولیکول در سونوگرافی ثبت می‌شود، فقط بخشی از تصویر است. فولیکول ۱۲، ۱۵، ۱۶، ۲۲ یا ۲۶ میلی‌متری هر کدام می‌توانند در مرحله متفاوتی از رشد قرار داشته باشند و به همین دلیل، تفسیرشان یکسان نیست. آنچه اهمیت دارد، بررسی این اندازه در کنار زمان سونوگرافی و روند رشد فولیکول است. بنابراین، اگر اندازه فولیکول خود را می‌دانید، بهتر است آن را به تنهایی ملاک قضاوت درباره امکان بارداری قرار ندهید.

منابع

pmc.ncbi.nlm.nih.gov

my.clevelandclinic.org