مکملهای سه ماهه اول بارداری و نحوه مصرف آنها
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
در سهماهه اول بارداری، نیاز بدن به برخی ریزمغذیها بیشتر از قبل میشود؛ زیرا در همین هفتهها، اندامهای حیاتی، مغز و سیستم عصبی جنین شروع به شکلگیری میکنند. به همین علت، مکملهایی مانند اسید فولیک، آهن، ید، ویتامین D، کلسیم، ویتامین B12 و کولین اهمیت زیادی پیدا میکنند. ولی همه این مکملها شرایط مصرف یکسانی ندارند؛ بعضی از آنها برای اکثر مادران ضروری هستند و بعضی دیگر تنها در شرایط خاص توصیه میشوند. ما نیز در ادامه، دوز رایج، بهترین زمان مصرف، تداخلهای احتمالی و مهمترین نکات برای مصرف مکملهای سه ماهه اول بارداری را با شما به اشتراک میگذاریم.
با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار میگیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه میدهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری میکند و هر روز یک پیام مشاورهای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.
جدول مکملهای سه ماهه اول بارداری
ابتدا در جدول زیر، مهمترین مکملها و جزئیات مهم مصرف هر یک را بهصورت خلاصه بررسی میکنیم:
| مکمل | چرا ضروری است؟ | مقدار مصرف رایج در بارداری | بهترین زمان مصرف |
| اسید فولیک | پیشگیری از نقص لوله عصبی جنین و کمک به رشد سیستم عصبی | 400 تا 800 میکروگرم در روز | هر زمان از روز، ترجیحا در ساعت ثابت |
| آهن | پیشگیری و درمان کم خونی و تامین اکسیژن مورد نیاز مادر و جنین | 27 میلیگرم در روز | با معده نسبتا خالی یا همراه ویتامین C؛ با کلسیم همزمان مصرف نشود |
| ید | کمک به رشد مغز و سیستم عصبی جنین و عملکرد تیروئید | 220 میکروگرم در روز | همراه غذا |
| ویتامین D | کمک به جذب کلسیم و رشد استخوانهای جنین | 600 واحد بینالمللی (IU) در روز | همراه وعده غذایی حاوی چربی |
| کلسیم | حفظ سلامت استخوان و دندانهای مادر و جنین | 100 میلیگرم در روز | بعد از غذا؛ با آهن حداقل 2 ساعت فاصله داشته باشد |
| کولین | کمک به تکامل مغز و نخاع جنین | 450 میلیگرم در روز | همراه غذا |
| ویتامین B12 | کمک به ساخت گلبولهای قرمز و رشد سیستم عصبی جنین | 2.6 میکروگرم در روز | همراه یا بدون غذا |
| DHA (امگا 3) | کمک به تکامل مغزی و بینایی جنین | حداقل 200 میلیگرم در روز | همراه وعده غذایی اصلی |
نکته: مقدار مصرف میتواند با توجه به شرایط مادر، نتایج آزمایشها و نظر پزشک متفاوت باشد.
* مقاله بهترین مکملهای بارداری خارجی را مطالعه کنید.
آیا میتوان همه مکملها را با هم مصرف کرد؟
خیر. همه مکملهای سه ماهه اول بارداری را نباید همزمان مصرف کنید، زیرا برخی از آنها جذب یکدیگر را کاهش میدهند یا اثربخشی مکمل دیگر را کم میکنند. اگر زمان مصرف بعضی از مکملها را جدا کنید، بدن میتواند هر ماده مغذی را بهتر جذب کند. مکملهایی که بهتر است همزمان مصرف نشوند، عبارتاند از:
- آهن و کلسیم: کلسیم جذب آهن را کاهش میدهد؛ بهتر است حداقل ۲ ساعت فاصله بین مصرف آنها باشد.
- آهن و لبنیات: شیر، ماست و سایر لبنیات میتوانند جذب آهن را کاهش دهند.
- آهن و چای یا قهوه: بهتر است تا ۱ تا ۲ ساعت قبل و بعد از مصرف آهن، از نوشیدن چای و قهوه خودداری کنید.
- ویتامین A و مولتیویتامینهای حاوی رتینول: دریافت بیش از حد ویتامین A در بارداری میتواند برای جنین مضر باشد.
عوارض و فواید مصرف مکملها در سهماهه اول بارداری
در صورتی که ویتامینهای مورد نیاز زنان باردار با توصیه پزشک و در مقدار مناسب مصرف شوند، به رشد طبیعی جنین و حفظ سلامت مادر کمک زیادی میکنند. اما مصرف خودسرانه یا دریافت بیش از حد بعضی ویتامینها و مواد معدنی، عوارضی را هم به همراه دارد.
مهمترین فواید مکملها
برخی از فواید مهم این مکملها، شامل موارد زیر هستند:
1. کاهش خطر نقص لوله عصبی جنین
مصرف اسید فولیک در هفتههای ابتدایی بارداری، خطر بروز ناهنجاریهایی مانند اسپینا بیفیدا را کاهش میدهد و به شکلگیری صحیح سیستم عصبی جنین کمک میکند.
2. پیشگیری از کمخونی مادر
آهن و ویتامین B12 در تولید گلبولهای قرمز نقش دارند و باعث کاهش خطر کمخونی، خستگی و ضعف در دوران بارداری میشوند.
3. کمک به رشد مغز و سیستم عصبی جنین
موادی مانند DHA، ید، کولین و ویتامین B12 برای رشد مغز، نخاع و عملکرد طبیعی سیستم عصبی جنین ضروری هستند.
4. حفظ سلامت استخوانها و دندانهای مادر و جنین
کلسیم و ویتامین D با کمک به جذب بهتر کلسیم، در شکلگیری استخوانهای جنین و حفظ ذخایر استخوانی مادر نقش مهمی دارند.
سایر فواید
- حمایت از رشد طبیعی اندامها و بافتهای جنین
- تقویت سیستم ایمنی مادر
- کمک به تشکیل گلبولهای قرمز
- کمک به رشد بینایی و تکامل مغز جنین
- کاهش خطر کمبود ریزمغذیها در بارداری
- حمایت از عملکرد طبیعی تیروئید و رشد شناختی جنین
عوارض مصرف نادرست یا بیش از حد مکملها
به نقل از سایت mayoclinic.org
به طور کلی، از مصرف مکملهای دوران بارداری یا مولتیویتامینهایی که مقدار آنها بیشتر از نیاز روزانه شماست، خودداری کنید. مصرف بیش از حد برخی ویتامینها ممکن است برای جنین مضر باشد. برای مثال، دریافت بیش از اندازه ویتامین A در دوران بارداری میتواند به رشد و تکامل جنین آسیب برساند.
But in general, avoid taking extra prenatal vitamins or multivitamins with dosing in excess of what you need on a daily basis. High doses of some vitamins may be harmful to your baby. For example, extra vitamin A during pregnancy can potentially cause harm to your baby
بنابراین، پیش از مصرف هر مکمل حتما با پزشک مشورت کنید تا دچار مشکلات زیر نشوید:
1. تهوع و استفراغ
برخی مکملها، بهویژه آهن، ممکن است در بعضی از مادران باعث تشدید تهوع شوند. برای کاهش این مشکل، مکمل آهن را در زمان مناسب یا همراه با غذا (در صورت توصیه پزشک) میل کنید.
2. یبوست
یبوست یکی از شایعترین عوارض مکمل آهن در دوران بارداری است. نوشیدن آب کافی، مصرف فیبر و فعالیت بدنی سبک میتواند به کاهش این عارضه کمک کند.
3. تشکیل سنگ کلیه
مصرف بیش از حد برخی مکملها، بهویژه کلسیم یا ویتامین D، باعث تشکیل سنگ کلیه در برخی از افراد میشود.
سایر عوارض
- نفخ و ناراحتی گوارشی
- دلدرد
- اسهال (در برخی مکملها)
- طعم فلزی دهان
- تیره شدن رنگ مدفوع (در اثر مصرف آهن)
* مقاله راهنمای سه ماهه اول بارداری را مطالعه کنید.
آیا تغذیه بهتنهایی جایگزین مکملها میشود؟
خیر؛ معمولا تغذیه زنان باردار در سه ماهه اول، جایگزین مکمل نمیشود. با اینکه داشتن یک رژیم غذایی متعادل، بخش زیادی از نیازهای تغذیهای مادر را تامین میکند، اما برخی ریزمغذیها مانند اسید فولیک و ویتامین D معمولا به مقدار کافی از طریق غذا دریافت نمیشوند. بنابراین بهتر است که مکملها را در کنار تغذیه سالم مصرف کنید.
چه کسانی در سهماهه اول به مکمل بیشتری نیاز دارند؟
همه مادران باردار به یک میزان مکمل نیاز ندارند و پزشک با توجه به وضعیت سلامت مادر، سابقه پزشکی یا نوع بارداری، دوز بالاتر یا مکملهای بیشتری را تجویز میکند. با این حال، توصیه میشود که افراد زیر حتما انواع مکمل را در برنامه غذایی خود قرار دهند:
- بارداری دوقلویی یا چندقلویی: به دلیل رشد همزمان بیش از یک جنین، نیاز بدن به برخی مواد مغذی مانند آهن، اسید فولیک و سایر ریزمغذیها افزایش پیدا میکند.
- گیاهخواران: افرادی که گوشت، ماهی یا سایر فرآوردههای حیوانی مصرف نمیکنند، بیشتر در معرض کمبود ویتامین B12، آهن، DHA و گاهی ید قرار دارند؛ بنابراین ممکن است به مصرف مکمل نیاز داشته باشند.
- کمخونی: مادرانی که قبل از بارداری یا در اوایل بارداری دچار کمخونی هستند، به مکمل آهن، اسید فولیک یا ویتامین B12 نیاز دارند تا کمبود آهن آنها جبران شود.
- بیماریهای تیروئید: زنان مبتلا به بیماریهای تیروئید به ریزمغذیهایی مانند ید، نیاز بیشتری دارند تا غده تیروئید آنها عملکرد بهتری در فرآیند رشد مغز و سیستم عصبی جنین داشته باشد.
- سابقه نقص لوله عصبی: اگر در بارداری قبلی یا سابقه خانوادگی، نقص لوله عصبی جنین وجود داشته باشد، معمولا پزشک دوز بالاتری از اسید فولیک را نسبت به افراد عادی تجویز میکند.
مصرف آگاهانه مکملها در سهماهه اول بارداری
مکملهای سهماهه اول بارداری زمانی بیشترین اثر را دارند که با توجه به نیاز بدن، در دوز مناسب و زمان درست مصرف شوند. شناخت مکملهای ضروری و پرهیز از مصرف خودسرانه، به شما کمک میکنند تا انتخاب بهتری داشته باشید. در ضمن، فراموش نکنید که مکملها جایگزین تغذیه سالم نیستند؛ بلکه در کنار یک رژیم غذایی متعادل، کمبودهای احتمالی را جبران میکنند. اگر درباره مصرف هر مکمل یا مقدار مورد نیاز آن مطمئن نیستید، حتما با پزشک یا ماما مشورت کنید.
منابع
سوالات متداول
مصرف اسید فولیک بهتر است از یک تا سه ماه قبل از بارداری آغاز شود و تا پایان هفته دوازدهم ادامه پیدا کند. سایر مکملها نیز بسته به شرایط مادر و نظر پزشک از ابتدای بارداری یا در هفتههای بعد شروع میشوند.
خیر. کلسیم جذب آهن را کاهش میدهد؛ بنابراین بهتر است این دو مکمل با حداقل ۲ ساعت فاصله مصرف شوند تا جذب هر دو بهخوبی انجام شود.
بهتر است مکمل را بعد از غذا یا پیش از خواب مصرف کنید. در صورت شدید بودن ویار، بهجای قطع خودسرانه مکملها، با پزشک درباره تغییر نوع یا زمان مصرف آنها مشورت کنید.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.