زونا در بارداری خطرناک است؟

خرداد ۹۹ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
زونا در بارداری

بیماری زونا در بارداری مانند سایر دوران زندگی امکان بروز کردن دارد و عامل آن همان ویروس آبله‌مرغان با نام واریسلا زوستر (Varicella zoster) است. داشتن آگاهی در مورد مکانیسم و علل ایجاد این نوع بیماری در بارداری‌ سبب می‌شود تا مادران با رعایت اقدامات پیشگیرانه بتوانند تا حد ممکن از ابتلا به آن‌ جلوگیری کنند. در این مقاله با علل و راه‌های پیشگیری از زونا در بارداری، همچنین تاثیرات آن بر سلامت جنین مطلع می‌شوید.

 

تشخیص زونا در بارداری چگونه انجام می‌شود؟

برای تشخیص زونا در بارداری پزشک براساس علائم و نشانه‌هایی که مادر باردار اظهار می‌نماید و نتایج معاینات بالینی به تشخیص وجود زونا در فرد می‌رسد. استفاده از آزمایش‌های خون یا ترشحات برای تشخیص زونا در فرد باردار کاربرد ویژه‌ای ندارد. برای تشخیص علائم این بیماری در بارداری آشنایی با ماهیت زونا اولین قدم بوده، پس با ما همراه باشید.

زونا چه نوع بیماری است؟

بیماری زونا، هرپس زوستر یا Shingles، یک عفونت پوستی است که در اثر فعالیت ویروسی به نام واریسلازوستر ایجاد می‌شود. ویروس واریسلا همان عامل ابتلا به بیماری آبله مرغان است و وقتی فردی به بیماری آبله مرغان دچار شود این ویروس برای همیشه داخل بدن (درگره‌های عصبی نخاع) باقی می‌ماند و در زمانی که سیستم ایمنی بدن، به شدت ضعیف می‌شود، این ویروس میتواند دوباره فعال شده و خودش را به صورت بیماری زونا نشان دهد.

پس این‌ نکته بسیار مهم است که تنها افرادی به بیماری زونا مبتلا میشوند که قبلا بیماری آبله مرغان را حتی به صورت بسیار خفیف و جزیی گرفته باشند. پس هرکسی که در گذشته به آبله مرغان دچار شده است ممکن است در آینده دچار زونا نیزگردد حتی این امکان در کودکان نیز وجود دارد. همچنین افراد ممکن است بارها در طول عمر خود به زونا دچار شوند.

بیماری زونا چگونه منتقل می‌گردد؟

 ویروس واریسلا زوستر از طریق تماس مستقیم با ضایعات تاولی و مایعات موجود در آن تاول‌ها به فرد سالم منتقل میشود، اما منجر به بروز بیماری زونا نمی‌گردد، بلکه می‌تواند باعث ایجاد بیماری آبله مرغان در فردی شود که؛ سابق بر این با ابتلا به آبله مرغان یا دریافت واکسن واریسلا علیه این ویروس ایمنی کسب نکرده باشد. پس تماس فرد آلوده به بیماری زونا با فرد سالم سبب بروز بیماری زونا در فرد سالم نمی‌‌گردد.

ویروس واریسلا زوستر تنها از ضایعات تاولی زونا توان سرایت را دارد و تا قبل از بروز ضایعات پوستی، ویروس قابل انتقال به سایرین نیست. پس پوشاندن ضایعات زونا به میزان قابل توجهی مانع سرایت ویروس است. همچنین ویروس واریسلا زوستر در زمان زونا قدرت آلوده‌کنندگی و سرایت کمتری از زمان آبله مرغان دارد. 

راههای انتقال زونا به زن باردار

عوامل خطر ابتلا به عفونت زونا

آمارهای موجود در مورد میزان ابتلا به زونا در آمریکا نشان می‌دهد که، سالانه 1/2 میلیون نفر از مردم دچار زونا می‌شوند. همچنین از هر 20000 بارداری، یک بارداری با عفونت زونا همراه است. عوامل زیر در افزایش شانس بروز زونا موثر هستند که عبارتند از:

  • افزایش سن به خصوص در سنین بالای 50 سال
  • ضعیف بودن سیستم ایمنی
  • استرس‌های عاطفی
  • پیوند اعضا
  • ابتلا به بیماری‌های خود ایمنی
  • ابتلا به عفونت HIV
  • تروما و ضربه‌های فیزیکی به قسمتی از بدن

همچنین زن‌‌ها بیشتر مستعد ابتلا به بیماری رونا هستند.

علائم و نشانه‌های بیماری زونا

زونا با تاول‌های ریز پوستی دردناک در یک سمت از صورت یا تنه خود را نشان می‌دهد. علائم بالینی بیماری زونا در 3 مرحله طبقه‌بندی می‌گردد، که عبارتند از:

1. مرحله پیش فورانی 

  • وجود حس‌های عجیب در محلی که قرار است زونا ایجاد گردد از1  تا 10 روز قبل از بروز ضایعات، مثل: درد، خارش، بیحسی و گزگز کردن.
  • این دردها در مرحله پیش فورانی، ممکن است مشابه دردهای قلبی، آپاندیسیت، سیاتیک، سردرد، درد و التهاب چشمی، دردهای شبکه عصبی بازو و...خودنمایی کنند. (بسته به اینکه زونا کدام قسمت از بدن را درگیر کند، دردهایی شبیه دردهای معمول آن قسمت را ایجاد می‌کند، مثلا زونا در قفسه سینه باعث بروز دردهایی شبیه درد قلبی می‌گردد).
  • بروز علائم دیگر شامل: ضعف، کوفتگی، ترس از نور و تب، که البته در همه افراد اتفاق نمی افتند.

2.  مرحله فوران حاد

  • کاهش حس ناحیه‌ای، در اثر درگیری اعصاب محل بروز زونا
  • تاول‌های ریز و گروهی پوستی که به صورت یک‌طرفه رخ می‌دهند، و در ابتدا کاملا شفاف بوده و کم کم دچار پارگی می‌شوند.
  • این ضایعات تاولی 7تا10  روز به صورت فعال می‌ماند و 2 تا 4 هفته زمان نیاز دارند تا کاملا از روی پوست پاک گردند. 

3.مرحله مزمن

  •  مرحله مزمن ممکن است در 10 تا 15 درصد از افراد رخ بدهد، به این صورت که حتی بعد از بهبود تاولها، درد و ناراحتی برای بیش از 90 روز در ناحیه باقی می‌ماند. درد، بی حسی، مور مورشدن، خارش، سوزش در محل بروز زونا از جمله این علائم است که متاسفانه میتواند برای ماه‌ها و گاها سالها در منطقه پایدار بماند. این اتفاق در افراد با سن بیش از 60 سال و کسانی که دارای ضعف سیستم ایمنی هستند با احتمال بیشتری ایجاد میگردد، و این افراد چه باردار باشند و چه غیر باردار، بهتر است برای درمان به متخصصین تب درد مراجعه نمایند.
  • علائم دیگر زونا با توجه به محلی که بروز میکند، میتواند متفاوت باشد. مثلا اگر زونا در چشم رخ بدهد، میتواند باعث نابینایی موقت در آن چشم گردد. همچنین خطر ایجاد عفونت‌های ثانویه میکروبی بر روی تاولها وجود دارد.
  •  در موارد بسیار بسیار نادر ممکن است زونا سبب مشکلات شنوایی، عفونت درمغز و مرگ گردد.
  • شواهدی وجود ندارد که ثابت کنند، عفونت زونا در مادران باردار علائم شدیدتری به نسبت افراد غیرباردار ایجاد می‌کند. 

عوارض و تاثیرات زونا بر جنین و بارداری

با وجود اینکه بارداری با کاهش قدرت ایمنی بدن همراه است، اما مطالعات نشان دادند که این ضعیف شدن ایمنی سبب چند برابر شدن شانس ابتلا به زونا در بارداری نمی‌گردد. احتمال عبور ویروس واریسلا زوستر در طی عفونت زونا از جفت و رسیدن آن به جنین بسیار کم است. همچنین مدارکی دال بر ارتباط زونا در باردار و مرگ و میر جنینی گزارش نشده است و شانس ایجاد ناهنجاری‌های جنینی نیز زیاد نبوده و تنها در یک مقاله از مجموع 474 مادر مبتلا به زونا در بارداری، وقوع 2 مورد تولد همراه با ناهنجاری مادرزادی، گزارش شده است.

تماس مادر باردار با فرد مبتلا به زونا

  • اگر مادر بارداری با ضایعات تاولی فرد مبتلا به زونا تماس داشته باشد، به زونا مبتلا نمی‌گردد، اما در صورت ایمن نبودن نسبت به واریسلازوستر خطر بروز آبله مرغان در او وجود دارد.  
  • مادرانی را که قبلا آبله مرغان گرفته‌اند و یا واکسن واریسلازوستر را تزریق کرده‌اند، خطری از بابت تماس با فرد مبتلا به زونا، تهدید نمی‌کند.

نکات مهم در درمان زونا در بارداری 

  1. نوع داروهای مصرفی برای درمان عفونت زونا در فرد باردار با افراد عادی با مادران باردار تفاوت چندانی ندارد و با توجه به شدت ضایعات و علائم آن از داروهای ضد ویروس و ضد درد برای بهبود بیماری استفاده می‌شود. همچنین استفاده از پانسمان مرطوب و خنک نیز به التیام ضایعات تاولی در بارداری کمک می‌کند.
  2. استفاده از درمان‌های گیاهی برای زونا در بارداری جایی نداشته چرا که در مورد عوارض و تاثیرات احتمالی این درمانها بر جنین اطلاعات کافی وجود ندارد. 
  3. استفاده از واکسن آبله مرغان یا واریسلازوستر در دوران بارداری جهت درمان یا پیشگیری از زونا کاربردی نداشته و به علت ماهیت این واکسن، تزریق آن در زمان بارداری ممنوع است.

روش‌های پیشگیری از ابتلا به زونا در بارداری

  1. تمامی خانم‌ها، پیش از شروع بارداری باید از لحاظ سابقه ابتلا به بیماری آبله مرغان بررسی شوند. از افرادی که نمی‌دانند به این بیماری دچار شده‌اند، تست آبله مرغان گرفته میشود تا اگر ایمنی کافی نسبت به این ویروس در آنان وجود ندارد، واکسن آبله‌مرغان را پیش از اقدام به بارداری تزریق نمایند.
  2. واکسن واریسلازوستر، شامل ویروس زنده واریسلازوستر است و در دو نوبت به فاصله 4 تا 6 هفته قابل تزریق است.
  3. مادرانی که بدون بررسی ایمنی نسبت به این ویروس باردار شده‌اند، در معرض خطر ابتلا به آبله مرغان قرار دارند و باید از تماس با افراد مبتلابه آبله مرغان و زونا هرچند آن فرد کودک خود باشد، اجتناب کرده و در صورت تماس در اولین فرصت با پزشک خود جهت دریافت داروی ایمنی و اقدامات لازم ارتباط بگیرند.
  4. کنترل استرس و تنش‌های روانی و عصبی به کمک مشاوره با روانشناس در دوران حاملگی و تقویت سیستم ایمنی در پیشگیری از وقوع بیماری‌های عفونی همچون زونا در زمان بارداری، بسیار کمک کننده است.

در مجموع باید گفت هرچند خطرات و عوارض ابتلا به زونا در بارداری به صورت قابل ملاحظه‌ای کمتر از آبله مرغان است اما شانس وقوع ناهنجاری برای جنین صفر نیست و با تقویت سیستم ایمنی، کنترل شرایط روانی در دوران بارداری و تزریق واکسن پیش از اقدام به بارداری میتوان به میزان قابل قبولی از ابتلا به هر دو بیماری آبله مرغان و زونا در بارداری پیشگیری کرد.

منبع:

https://www.uptodate.com/home

https://www.cdc.gov/

http://www.emedicine.medscape.com/