مسمومیت بارداری یا پره‌اکلامپسی

بهمن ۹۸ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
مسمومیت بارداری یا پره‌اکلامپسی

 مسمومیت بارداری یک شرایط خطرناک در حاملگی است که برخی از مادران آن را تجربه می کنند. این عارضه عموما در نیمه دوم بارداری یعنی بعد از هفته بیستم رخ می دهد. البته امکان رخ دادن آن در زمان زایمان نیز وجود دارد. در مقاله پیش رو با مسمومیت بارداری، علل، علایم و نشانه های آن، و همچنین راه های درمان و پیشگیری از این مشکل آشنا خواهیم شد.

مسمومیت بارداری چیست؟

مسمومیت بارداری یا پره اکلامپسی سندرم یا زنجیره ای از مشکلات است که شامل پرفشاری خون همراه با دفع پروتئین و اختلال در اندام هایی مثل کبد و کلیه در نیمه دوم بارداری یعنی بعد از بیست هفتگی می شود. این مشکل که در 5/4 درصد از بارداری ها در جهان رخ می دهد در اثر اختلال در جفت و عروق مادر ایجاد می شود و بعد از زایمان بر طرف می گردد. اگرچه که بیش از 80 درصد از افراد مبتلا به پره اکلامپسی، بارداری خود را به سلامت پشت سر می گذارند اما این بارداری ها در مجموع در گروه بارداری های پر خطر قرار می گیرند، چرا که خطر مرگ و میر و آسیب به مادر و جنین همچنان وجود دارد.

علت ایجاد مسمومیت بارداری

پره اکلامپسی یا مسمومیت بارداری در اثر رشد غیر طبیعی جفت در مراحل ابتدایی بارداری ایجاد می گردد. اگر جفت در روزهای اول تشکیل به میزان کافی به درون رحم و رگ های آن وارد نشود و رشد نکند، مواد مغذی و اکسیژن به میزان کافی به جنین نمی رسد. این شرایط در هفته های بعد از 20 با توجه به رشد سریع و بزرگ شدن جنین مشکل ساز می شود چرا که نمی تواند نیازهای تغذیه ای جنین را به صورت کامل برطرف کند. این مشکل در جفت و عروق رحمی همچنین باعث ایجاد آسیب به سایر رگ های مادر مثل رگ های کلیه، کبد و مغز شده و سبب ایجاد یک شرایط بالینی به نام پره اکلامپسی می گردد. با وجود شناخت چگونگی ایجاد پره اکلامپسی اما هنوز علت دقیق اینکه چرا بعضی از مادران به این مشکل دچار می شوند و برخی دیگر نمی شود به صورت کامل مشخص نیست.

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به مسمومیت بارداری قرار دارند؟

هر مادری ممکن است در بارداری به مسمومیت بارداری مبتلا شود. اما بعضی از شرایط، خطر ایجاد مسمومیت بارداری را در فرد بالا می برد. این شرایط عبارتند از:

  • بارداری اول (بدون در نظر گرفتن موارد سقط)
  • بیماری پرفشاری خون 
  • بیماری کلیوی
  • بیماری های عروقی
  • داشتن دیابت از قبل از بارداری یا ابتلا به دیابت بارداری
  • ابتلا به بیماری های خود ایمنی 
  • بارداری دو قلویی یا چند قلویی
  • وجود سابقه ابتلا به مسمومیت بارداری در مادر یا خواهر فرد
  • وجود سابقه ابتلا به مسمومیت بارداری در بارداری قبلی
  • وجود سابقه زایمان نوزاد با وزن کم هنگام تولد و یا پیامد های بد بارداری مثل مرده زایی
  • وزن کم هنگام تولد خود مادر
  • فاصله بیش از 10 سال بین بارداری ها
  • بارداری در سنین زیر 20 سال و یا در سنین بالای 35 سال
  • بارداری با روش های کمک باروری مثل IVF
  • چاقی
  • وضعیت اقتصادی اجتماعی ضعیف

  از میان موارد بالا داشتن سابقه ابتلا به پره اکلامپسی در بارداری قبلی و ابتلا به بیماری پر فشاری خون پیش از بارداری بیشترین خطر را برای تکرار وقوع پره اکلامپسی در بارداری حاضر دارد. همچنین زنانی که در بارداری اول دچار پره اکلامپسی نشده اند خطر وقوع پره اکلامپسی در بارداری های بعدیشان کم است.

تشخیص پره اکلامپسی

 بررسی وجود پره اکلامپسی با پایش فشارخون فرد و انجام آزمایش های ادرار و خون انجام می گیرد. 

اندازه گیری فشار خون : قبل از اندازه گیری فشار خون نیاز به 5 تا 10 دقیقه استراحت است. فشار خون نباید حین خوردن، صحبت کردن و یا انجام فعالیت بدنی بررسی شود و عدد فشار خون در حالت نشسته مهم است. در زمان اندازه گیری فشار خون پزشک به شما دو عدد را اعلام می کند. عدد اول یا بالایی که به آن فشار خون سیستولی گفته می شود و نباید مساوی و یا بیشتر از 140 باشد و عدد دوم یا پایینی که به آن فشار خون دیاستولیک می گویند و نباید مساوی و بیشتر از 90 گردد. 

بررسی وجود پروتئین در ادرار: تشخیص دفع پروتئین با بررسی آزمایش آنالیز ادرار که در هر ساعت از شبانه روز قابل انجام است، صورت می گیرد. همچنین ممکن است پزشک برای بررسی دقیقتر ادرار، آزمایش ادرار 24 ساعته را برای مادر درخواست کند.

بررسی نمونه خون: از آنجایی که مسمومیت بارداری سبب ایجاد اختلال در بعضی قسمت های بدن مثل کبد، کلیه ها و سلول های خونی می شود، با بررسی نمونه خون مادر می توان وجود این اختلالات را شناسایی کرد.

   علائم مسمومیت بارداری

بسیاری از مادران مبتلا به مسمومیت بارداری حالت غیر طبیعی را در خود احساس نمی کنند. در اکثر افراد مبتلا به مسمومیت بارداری علائم خفیف و غالبا شامل موارد زیر است:

  • پرفشاری خون خفیف  
  • وجود مقداری کمی پروتئین در ادرار
  • وزنگیری بیش از اندازه در طول بارداری از نشانه قطعی مسمومیت بارداری نیست اما وجود آن پزشک را به وقوع پره اکلامپسی مشکوک می کند.
  • نکته قابل توجه این است که، پره اکلامپسی حتی اگر خفیف هم باشد به خودی خود بهبود نمی یابد و به راحتی می تواند بدتر شود.
  • مسمومیت بارداری وقتی شدید می شود و ارگان های دیگر را درگیر می کند، مادر دیگر احساس خوب و طبیعی بودن ندارد.

 نشانه ها و علائم مسمومیت بارداری شدید عبارتند از:

  • فشارخون بالاتر از 160 بر روی 110 میلیمتر جیوه
  • دفع پروتئین در ادرار
  • سردرد مداوم یا شدید
  • مشکلات بینایی ( تاری دید، دوبینی، کاهش دید، مشاهده نقاط و خطوط براق چشمک زن یا روشن)
  • تنگی نفسی که به تازگی شروع شود 
  • درد شکم به خصوص درد در قسمت بالایی شکم
  • درد پشت قفسه سینه
  • تشنج
  • تجمع آب در ریه ها
  • ورم یا همان تجمع آب در زیر پوست در تمام بدن 
  • کم شدن و یا قطع ادرار
  • تهوع و استفراغ

توجه داشته باشید که حتی در صورت وجود یک مورد از علایم بالا حتما باید به پزشک خود مراجعه نمایید.

تاثیر مسمومیت بارداری در جنین 

  • کاهش رشد یا متوقف شدن رشد جنین
  •  وزن کم هنگام تولد
  • کاهش حجم مایع آمنیوتیک(مایع اطراف جنین) و عوارض آن
  • افزایش خطر مرده زایی
  • این کودکان همچنین در سالهای بعد در خطر ابتلا به پرفشاری خون هستند.

تاثیر مسمومیت بارداری بر مادر

مسمومیت بارداری شدید اگر کنترل نشود می تواند حتی منجر به مرگ و میر مادری گردد. مادرانی که دچار مسمومیت بارداری می شوند در معرض خطر ابتلا به مشکلات قلبی و عروقی، فشار خون، دیابت و بیماری کلیوی در سالهای بعد از زایمان هستند. همچنین زنانی که دچار تشنج ناشی از مسمومیت بارداری شدید شده اند ممکن است دچار مشکل در تمرکز نیز شوند. 

آیا پره اکلامپسی قابل پیشگیری است؟

باید گفت راه پیشگیری قطعی از وقوع پره اکلامپسی توسط مادر وجود ندارد. انجام توصیه های پزشک و ماما و اطلاع هرگونه علامت غیر طبیعی به آنها بهترین کاری است که یک مادر می تواند برای کاهش خطر این عارضه انجام دهد. با این حال در مطالعاتی که برای شناخت روش های پیشگیری از پره اکلامپسی انجام شده نتایج مثبتی در مورد بعضی راه کارها گزارش گردیده که تا حدودی از وقوع پره اکلامپسی جلوگیری می کنند. این موارد عبارتند از:

  • داشتن فعالیت بدنی و انجام ورزش های کششی
  • کاهش وزن پیش از بارداری در افراد چاق یا دارای اضافه وزن
  • مصرف مواد غذایی دارای کلسیم و یا مکمل کلسیم
  • مصرف بعضی داروها مثل آسپیرین

همچنین عموما در مرحله اول غربالگری جنین میزان احتمال ابتلای مادر به پره اکلامپسی محاسبه و گزارش می شود. پزشک با توجه به عدد این احتمال و در نظر گرفتن شرایط فرد می تواند اقدامات لازم در جهت کاهش بروز و عوارض پره اکلامپسی را انجام دهد. 

درمان پره اکلامپسی

پره اکلامپسی بیماری است که در اثر بارداری رخ می دهد پس بهترین و قطعی ترین راه درمان آن زایمان است. با زایمان و خروج جفت از بدن مادر، خطرات و علائم پره اکلامپسی فروکش می کنند. اما اگر پره اکلامپسی وقتی جنین هنوز نارس است رخ بدهد نمی توان به راحتی بارداری را خاتمه داد. در این موارد پزشک با توجه به شرایط رشدی و سن جنین، شدت علائم و تاثیرات پره اکلامپسی بر مادر و جنین بهترین تصمیم را برای بارداری می گیرد. 

از آنجایی که بارداری همراه با پره اکلامپسی یک بارداری پر خطر است، حتما مادر باید تحت نظر پزشک متخصص بوده و با فاصله های کوتاه، وضعیت سلامت جنین ( با کمک سونوگرافی، تست بدون استرس و پروفایل بیوفیزیکی) و مادر (با بررسی وزنگیری، علائم حیاتی به خصوص فشار خون مادر و تست های آزمایشگاهی) کنترل شود.

کنترل دقیق فشار خون در طول بارداری، زایمان و پس از آن و همچنین تنظیم فشار خون مادر با داروهای مناسب از جمله درمان های پره اکلامپسی است.

یکی از خطراتی که افراد مبتلا به مسمومیت بارداری به خصوص نوع شدید آن را تهدید می کند، وقوع تشنج است. این خطر حتی تا ساعاتی بعد از زایمان وجود دارد. به همین منظور در طول زایمان و پس از آن  مادر تحت درمان پیشگیرانه از وقوع تشنج قرار می گیرد.

 مادران مبتلا به پره اکلامپسی باید توجه داشته باشند که حتی اگر بعد از زایمان دچار علایمی چون درد قفسه سینه، سردرد، اختلال بینایی و درد در قسمت بالایی شکم شدند حتما باید به بیمارستان مراجعه کنند.