مصرف سویا در بارداری | فواید و مضرات خوردن سویا در بارداری
مصرف متعادل و کنترلشده سویا در بارداری برای اکثر افراد بیخطر است و فواید زیادی برای مادر و جنین دارد. سویا بهعنوان یک منبع غنی از پروتئین گیاهی، فیبر، ویتامینها و مواد معدنی، در رژیمهای غذایی سالم جایگاه ویژهای دارد، اما وجود ترکیباتی مانند ایزوفلاونها باعث شده مصرف این ماده غذایی برای زنان باردار با نگرانی همراه باشد.
برخی مطالعات نشان میدهند که مصرف بیش از حد یا استفاده ناآگاهانه از برخی فرآوردههای سویا ممکن است خطراتی جدی برای سلامت مادران باردار ایجاد کند. در این مطلب از مجله سلامت گهواره میتوانید با فواید و مضرات سویا در بارداری آشنا شوید و این ماده مغذی را به روشی درست استفاده کنید.
با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار میگیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه میدهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری میکند و هر روز یک پیام مشاورهای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.
- خواص سویا برای زنان باردار
- تاثیر سویا بر رشد جنین
- سویا و هورمونها در دوران بارداری
- میزان مجاز مصرف سویا در بارداری
- چه کسانی باید در بارداری سویا را محدود کنند؟
- عوارض احتمالی مصرف زیاد سویا در بارداری
- تفاوت انواع سویا (دانه سویا، شیر سویا، روغن سویا) در بارداری
- جایگزینهای مناسب سویا برای زنان باردار
- آیا مصرف سویا در سه ماه اول بارداری مجاز است؟
- با تعادل در مصرف سویا از فواید آن بهرهمند شوید
- منابع
خواص سویا برای زنان باردار
سویا یکی از منابع مهم پروتئین گیاهی و سرشار از فیبر، ویتامینهای گروه B، مواد معدنی مانند آهن و کلسیم و همچنین چربیهای مفید است. خوردن سویا در بارداری به صورت کنترل شده، میتواند به سلامت مادر و رشد مناسب جنین کمک کند. در ادامه، مهمترین خواص سویا در بارداری اشاره کردهایم:
۱- تامین پروتئین مورد نیاز در دوران بارداری
پروتئین یکی از اصلیترین مواد مغذی مورد نیاز در دوران بارداری است که نقش کلیدی در رشد بافتهای جنین، تشکیل اندامها و حفظ سلامت عضلات و بافتهای بدن مادر دارد. سویا یکی از معدود منابع گیاهی است که پروتئین کامل دارد؛ یعنی تمام اسیدهای آمینه ضروری بدن را تامین میکند.
برای زنانی که مصرف گوشت را محدود کردهاند یا رژیم نیمهگیاهخواری دارند، سویا میتواند یک گزینه مناسب برای جبران کمبود پروتئین باشد.
۲- کمک به سلامت رشد جنین
دریافت کافی مواد مغذی در دوران بارداری، مستقیما بر رشد مغز، استخوانها و سیستم عصبی جنین اثر میگذارد. سویا حاوی ترکیباتی مانند فولات، آهن و منیزیم است که هرکدام در رشد طبیعی جنین نقش مهمی دارند. فولات برای پیشگیری از ناهنجاریهای لوله عصبی اهمیت زیادی دارد و اسیدهای چرب موجود در این ماده غذایی به رشد سلولی و عملکرد مناسب غشاهای سلولی جنین کمک میکند.
۳- کمک به پیشگیری از کمخونی بارداری
کمخونی ناشی از فقر آهن یکی از مشکلات شایع در دوران بارداری است که میتواند باعث خستگی شدید، ضعف و کاهش تمرکز در مادر شود. سویا منبعی از آهن است که مصرف آن میتواند در کنار سایر منابع آهن، به بهبود وضعیت ذخایر آهن بدن کمک کند. اگرچه جذب آهن گیاهی نسبت به آهن حیوانی کمتر است، اما مصرف همزمان سویا با مواد غذایی سرشار از ویتامین C میتواند جذب آهن را افزایش دهد.
۴- کمک به سلامت دستگاه گوارش و کاهش یبوست
یبوست یکی از مشکلات شایع دوران بارداری است که به دلیل تغییرات هورمونی و کاهش تحرک رودهها رخ میدهد. سویا بهدلیل دارا بودن مقدار مناسبی فیبر غذایی، میتواند به بهبود حرکات روده و کاهش یبوست کمک کند. خوردن ماکارونی با سویا در بارداری به دلیل وجود فیبر، به افزایش حجم مدفوع و تسهیل دفع کمک میکند و در حفظ تعادل باکتریهای مفید روده نیز موثر است.
۵- کمک به تنظیم قند خون در بارداری
کنترل قند خون در دوران بارداری، برای پیشگیری از دیابت در این دوران اهمیت زیادی دارد. سویا دارای شاخص گلیسمی پایین است و مصرف آن باعث افزایش ناگهانی قند خون نمیشود. همین ویژگی، سویا را به یک انتخاب مناسب برای میانوعدهها یا وعدههای سبک تبدیل میکند. پروتئین و فیبر موجود در سویا به تنظیم پاسخ انسولینی بدن کمک کرده و احساس سیری طولانیتری ایجاد میکند.
۶- کمک به تامین کلسیم و حفظ سلامت استخوانها
در دوران بارداری، نیاز بدن به کلسیم افزایش پیدا میکند، زیرا بخش زیادی از این ماده معدنی برای رشد استخوانها و دندانهای جنین مصرف میشود. مصرف فراوردههای سویا و همچنین آجیل سویا در بارداری میتواند به حفظ ذخایر کلسیم بدن مادر کمک کند. استفاده متعادل سویا در رژیم غذایی میتواند از کاهش تراکم استخوانی مادر در دوران بارداری جلوگیری کرده و خطر دردهای استخوانی و ضعف عضلانی را کاهش دهد.
۷- کمک به سلامت قلب و عروق مادر
تغییرات هورمونی دوران بارداری ممکن است بر سطح چربیهای خون تاثیر بگذارد. سویا حاوی چربیهای غیراشباع و ترکیباتی است که به کاهش کلسترول بد (LDL) و حفظ تعادل چربی خون کمک میکنند. جایگزین کردن بخشی از پروتئینهای پرچرب حیوانی با سویا میتواند به سلامت قلب و عروق مادر کمک کند و فشار متابولیک واردشده به بدن را کاهش دهد.
۸- کمک به کنترل افزایش وزن در دوران بارداری
افزایش وزن متعادل در بارداری اهمیت زیادی دارد، زیرا افزایش وزن بیش از حد میتواند خطر بروز مشکلاتی مانند دیابت بارداری و فشار خون را افزایش دهد. سویا به دلیل داشتن پروتئین و فیبر بالا، باعث ایجاد احساس سیری طولانیتر میشود.
۹- کمک به کاهش خستگی و افزایش انرژی
خستگی یکی از علائم شایع دوران بارداری است که میتواند ناشی از کمبود مواد مغذی، کمخونی یا تغییرات متابولیکی باشد. سویا حاوی ویتامینهای گروه B است که نقش مهمی در تولید انرژی و عملکرد صحیح سیستم عصبی دارند. مصرف متعادل سویا میتواند به بهبود سطح انرژی روزانه مادر کمک کند و احساس ضعف و بیحالی را کاهش دهد.
روغن سویا یکی از فرآوردههای پرکاربرد سویا است که بهعنوان منبع چربی سالم و انرژی در رژیم غذایی زنان باردار استفاده میشود. برخلاف دانه، توفو یا شیر سویا، روغن سویا تقریبا فاقد پروتئین و ایزوفلاون است و به هیچ عنوان اثر هورمونی ندارد. این ویژگی باعث میشود مصرف روغن سویا در بارداری برای تامین انرژی و چربیهای ضروری بدن مادر بیخطر و مفید باشد.
۱۰- کمک به تقویت سیستم ایمنی بدن
در دوران بارداری، سیستم ایمنی بدن دچار تغییراتی میشود که میتواند مادر را مستعد ابتلا به عفونتها کند. سویا دارای ترکیبات آنتیاکسیدانی و مواد مغذی مختلفی است که به تقویت عملکرد سیستم ایمنی کمک میکنند. این ترکیبات با کاهش استرس اکسیداتیو و حمایت از سلولهای ایمنی، نقش محافظتی برای بدن مادر دارند.
تاثیر سویا بر رشد جنین
سویا حاوی ترکیباتی به نام ایزوفلاونها است که عملکردی شبههورمونی در بدن دارند و از نظر ساختار شبیه به استروژن هستند. بررسیها نشان میدهند که مصرف متعادل سویا در دوران بارداری معمولا خطری برای جنین ایجاد نمیکند. بهطور کلی، مقدار ایزوفلاونی که از طریق مصرف متعارف مواد غذایی حاوی سویا وارد بدن میشود، بسیار کمتر از سطحی است که بتواند اثر هورمونی قوی و آسیبزا در انسان ایجاد کند.
مواد مغذی موجود در سویا، از جمله پروتئین با کیفیت بالا، فولات، آهن و برخی اسیدهای آمینه ضروری، میتوانند به فرآیند رشد طبیعی جنین کمک کنند. این ترکیبات در تشکیل سلولها، رشد بافتها و تکامل اندامهای جنین اهمیت دارند و در صورت قرار گرفتن سویا در یک رژیم غذایی متنوع، میتوانند بخشی از نیازهای رشد جنین را تامین کنند. در نتیجه، وقتی سویا بهعنوان بخشی از یک رژیم غذایی متنوع و متعادل مصرف شود، میتواند در تامین بخشی از نیازهای تغذیهای مادر و جنین موثر باشد.
سویا و هورمونها در دوران بارداری
سویا حاوی ترکیبات فعالی به نام ایزوفلاونها است که در گروه فیتواستروژنها قرار میگیرند. این ترکیبات از نظر ساختار شیمیایی شباهت محدودی به هورمون استروژن دارند و میتوانند به گیرندههای استروژنی بدن متصل شوند. به همین دلیل، برخی نگرانیها وجود دارد که مصرف سویا ممکن است تعادل هورمونی حساس این دوره را تحت تاثیر قرار دهد. با این حال، متخصصان تاکید میکنند که قدرت اثر ایزوفلاونها بسیار ضعیفتر از استروژن طبیعی بدن است و عملکرد آنها وابسته به مقدار مصرف و شرایط هورمونی بدن است.
در دوران بارداری، سطح هورمونهایی مانند استروژن و پروژسترون بهطور طبیعی بهشدت افزایش پیدا میکنند که این هورمونها نقش مهمی در حفظ بارداری، رشد جنین و آمادهسازی بدن مادر دارند. مصرف معمول سویا، تاثیر قابلتوجهی بر افزایش یا کاهش غیرطبیعی این هورمونها ندارد. در واقع، در دوران بارداری که سطح استروژن بهطور طبیعی بالا است، ایزوفلاونهای سویا معمولا اثر رقابتی یا تنظیمکننده دارند و باعث برهمخوردن تعادل هورمونی نمیشوند.
برخی مطالعات نشان دادهاند که ایزوفلاونها میتوانند در شرایط خاص نقش تعدیلکننده هورمونی داشته باشند؛ به این معنا که در صورت بالا بودن سطح استروژن، اثر آنها بسیار محدود و حتی خنثی است. به همین دلیل، مصرف متعادل سویا در قالب مواد غذایی معمول، به هیچ عنوان باعث اختلال در هورمونهای بارداری نمیشود و مشکلی برای فرد ایجاد نمیکند.
به نقل از وبسایت snuggymom
ترکیبات گیاهی سویا ضعیفتر از استروژن طبیعی بدن هستند، تحقیقات نشان دادهاند که مصرف متعادل سویا برای زنان باردار یا نوزادان خطری ایجاد نمیکند.
Soy’s plant compounds are weaker than the estrogen our bodies produce… research so far shows that moderate intake of soy foods does not pose a risk to pregnant women or their babies.
میزان مجاز مصرف سویا در بارداری
تعیین میزان مجاز مصرف پروتئین سویا در بارداری یکی از مهمترین نکات برای بهرهمندی از فواید این ماده غذایی و جلوگیری از عوارض احتمالی آن است. مطالعات نشان میدهند که مصرف کتلت سویا در بارداری یا استفاده از سویا در انواع غذاها در این دوران، کاملا ایمن و مفید است. در جدول زیر، به میزان مجاز و توصیهشده مصرف انواع رایج سویا در دوران بارداری اشاره شده است:
| نوع ماده غذایی سویا | مقدار مجاز توصیهشده در بارداری | توضیحات |
| دانه سویا پخته | ½ تا ۱ لیوان در روز | مصرف بیش از این مقدار بهصورت روزانه توصیه نمیشود |
| توفو | ۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم در روز | ترجیحاً بهصورت ساده و کمنمک |
| شیر سویا | ۱ لیوان در روز | بهتر است نوع غنیشده و بدون شکر انتخاب شود |
| سویا سبز | ½ لیوان در روز | مناسب بهعنوان میانوعده |
| فرآوردههای صنعتی سویا | محدود و گهگاهی | به دلیل نمک و افزودنیها مصرف روزانه توصیه نمیشود |
| مکمل ایزوفلاون سویا | توصیه نمیشود | مصرف در بارداری بدون نظر پزشک ممنوع است |
چه کسانی باید در بارداری سویا را محدود کنند؟
با وجود اینکه مصرف سویا به مقدار متعادل در بارداری ایمن تلقی میشود، متخصصان توصیه میکنند که استفاده از این ماده غذایی برای همه افراد مناسب نیست. در ادامه به لیست افرادی که سویا برای آنها در لیست غذاهای مضر در بارداری قرار دارد، اشاره کردهایم:
- زنان باردار مبتلا به اختلالات تیروئید: سویا میتواند در جذب ید و عملکرد هورمونهای تیروئیدی اختلال ایجاد کند. این موضوع در افرادی که به کمکاری تیروئید مبتلا هستند یا داروی تیروئید مصرف میکنند، اهمیت زیادی دارد.
- زنان باردار با سابقه مشکلات هورمونی وابسته به استروژن: افرادی که سابقه کیستهای وابسته به هورمون، اندومتریوز یا بیماریهای حساس به استروژن دارند، بهتر است در مصرف سویا احتیاط کنند.
- زنان باردار دارای سابقه آلرژی به سویا یا حبوبات: برخی افراد ممکن است با مصرف سویا دچار علائم آلرژی شوند.
- زنان بارداری با مصرف زیاد سویا: مصرف مداوم و زیاد فرآوردههای مختلف سویا مانند شیر سویا، توفو و محصولات صنعتی ممکن است باعث دریافت بیش از حد ایزوفلاونها شود.
- زنان باردار مصرفکننده مکملهای ایزوفلاون یا فرآوردههای غلیظ سویا: مصرف مکملهای حاوی ایزوفلاون سویا در دوران بارداری بدون تجویز پزشک توصیه نمیشود.
- زنان باردار با دیابت بارداری یا مشکلات متابولیک خاص: اگرچه سویا شاخص گلیسمی پایینی دارد، اما در برخی شرایط خاص، تنظیم دقیق رژیم غذایی ضروری است و مصرف سویا باید با نظر متخصص تغذیه انجام شود.
عوارض احتمالی مصرف زیاد سویا در بارداری
اگرچه سویا در دوران بارداری در حد متعادل ایمن و مفید است، اما مصرف بیش از حد آن میتواند با برخی عوارض احتمالی همراه باشد. مهمترین عوارض احتمالی مصرف زیاد دانه سویا در بارداری عبارت اند از:
- تاثیر هورمونی: مصرف بیش از حد ایزوفلاونها ممکن است اثرات شبهاستروژنی ایجاد کرده و تعادل هورمونها را بهطور جزئی تحت تاثیر قرار دهد.
- اختلال در جذب مواد معدنی: سویا مقادیر قابل توجهی فیتات دارد که میتواند جذب کلسیم، آهن و روی را کاهش دهد.
- مشکلات گوارشی: مصرف زیاد سویا ممکن است باعث نفخ، گاز و اختلال در هضم شود، بهویژه در زنانی که به سویا یا سایر حبوبات حساس هستند.
- خطر حساسیت غذایی: در صورت مصرف مداوم و زیاد، احتمال بروز واکنشهای آلرژیک در افراد مستعد وجود دارد.
- تاثیرات متابولیک در شرایط خاص: مصرف بیش از حد سویا ممکن است در افراد با مشکلات تیروئیدی یا دیابت بارداری به تنظیم هورمونها و قند خون فشار وارد کند.
- جذب فلزات سنگین: کادمیوم یک فلز سنگین است که به مقدار کم در سویا وجود دارد. مصرف طولانیمدت این سم میتواند باعث اختلال در عملکرد کلیه و جذب مواد معدنی مثل کلسیم و آهن شود.
- حاوی آلومینیوم: برخی مواد فرآوریشده سویا مانند شیر سویا صنعتی یا توفوهای بستهبندی، ممکن است حاوی مقادیر اندکی آلومینیوم باشند. مصرف زیاد آلومینیوم در دوران بارداری برای سلامت جنین و عملکرد کبد خطرناک است.
تفاوت انواع سویا (دانه سویا، شیر سویا، روغن سویا) در بارداری
سویا به اشکال مختلفی در رژیم غذایی زنان باردار مصرف میشود و هر نوع آن خواص و محدودیتهای خاص خود را دارد. در جدول زیر به انواع رایج سویا و تفاوتهای مهم آنها در دوران بارداری اشاره کردهایم:
| نوع سویا | محتوای پروتئین | محتوای ایزوفلاون | سایر ویژگیها | مقدار توصیه شده در بارداری |
| دانه سویا پخته | بالا | بالا | حاوی فیبر، آهن و کلسیم | ½ تا ۱ لیوان در روز، مناسب وعده اصلی یا میانوعده |
| شیر سویا | متوسط | متوسط | منبع مایع پروتئینی، گاهی غنیشده با کلسیم | ۱ لیوان در روز، بهتر نوع کمقند و غنیشده انتخاب شود |
| توفو | بالا | بالا | پروتئین با کیفیت، کم چربی، جایگزین گوشت | ۱۰۰–۱۵۰ گرم در روز، مناسب وعده غذایی اصلی |
| روغن سویا | بسیار کم | بسیار کم | تامین چربی مفید و انرژی، فاقد پروتئین و فیبر | مصرف بهعنوان روغن در آشپزی |
| تمپه | بالا | بالا | تخمیر شده، هضم آسان، پروبیوتیک طبیعی | ۱۰۰ گرم، ۲ تا ۳ بار در هفته |
جایگزینهای مناسب سویا برای زنان باردار
اگرچه سویا یک منبع عالی پروتئین گیاهی و ریزمغذیهای مفید برای زنان باردار است، اما برخی افراد به دلیل حساسیت، مشکلات تیروئید و نگرانیهای هورمونی مایل هستند که از جایگزینهای آن استفاده کنند. در ادامه به مهمترین جایگزینهای سویا برای زنان باردار اشاره کردهایم:
- انواع حبوبات: نخود، عدس، لوبیا و ماش منابع خوبی از پروتئین گیاهی و فیبر هستند و میتوانند به جای سویا در انواع غذاها مصرف شوند.
- تخممرغ و لبنیات: تخممرغ، شیر، ماست و پنیر منابع کامل پروتئین حیوانی و کلسیم هستند که در صورت مصرف متعادل، جایگزین مناسبی برای سویا به حساب میآیند و برای رشد استخوانها و سلامت سیستم عصبی جنین ضروری هستند.
- ماهی و گوشت کمچرب: گوشت مرغ، بوقلمون و ماهیهایی با اسیدهای چرب امگا۳ مانند سالمون و ساردین، منابع پروتئین با کیفیت بالا و اسیدهای چرب مفید هستند که به رشد مغز و چشم جنین کمک میکنند.
- آجیل و مغزها: بادام، گردو، پسته و فندق سرشار از پروتئین، چربیهای مفید، ویتامینها و مواد معدنی هستند.
- کینوا و غلات کامل: کینوا منبع پروتئین کامل گیاهی است و غلات کامل مانند جو دوسر و برنج قهوهای میتوانند بخش دیگری از نیازهای تغذیهای جایگزین سویا را فراهم کنند.
آیا مصرف سویا در سه ماه اول بارداری مجاز است؟
به طور کلی مصرف سویا در اوایل بارداری مجاز و ایمن است. این ماده غذایی باید در حد متعادل و به شکل مواد غذایی طبیعی مصرف شود. سه ماهه اول بارداری، دورهای حساس برای تشکیل اندامها، سیستم عصبی و قلب جنین است و نیازهای تغذیهای مادر اهمیت زیادی دارند. سویا منبع غنی پروتئین با کیفیت، فولات، آهن و سایر ریزمغذیهای ضروری است که میتواند در تامین نیازهای رشد جنین و حمایت از سلامت مادر نقش مهمی ایفا کند.
با این حال، مصرف بیش از حد سویا یا مکملهای حاوی ایزوفلاون غلیظ در این دوره توصیه نمیشود، زیرا دوزهای بسیار بالای این ماده غذایی ممکن است برای سلامت مادر و جنین خطرناک باشد.
با تعادل در مصرف سویا از فواید آن بهرهمند شوید
سویا یکی از منابع ارزشمند پروتئین گیاهی و ریزمغذیهای مفید برای زنان باردار است که مصرف متعادل آن میتواند به تامین پروتئین، فیبر، کلسیم، آهن و سایر مواد مغذی ضروری کمک و به رشد سالم جنین کمک کند. شواهد نشان میدهد که ایزوفلاونهای موجود در سویا در دوز غذایی معمول تاثیر منفی بر هورمونهای بارداری یا رشد جنین ندارند و بنابراین مصرف سویا در حد متعارف ایمن است.
با این حال، رعایت میزان مجاز مصرف، پرهیز از مصرف بیش از حد یا مکملهای غلیظ سویا، و توجه به شرایط خاص پزشکی مادر بسیار اهمیت دارد.
منابع
سوالات متداول
مصرف متعادل سویا به صورت دانه، توفو و شیر سویا برای اکثر زنان باردار ایمن است و میتواند پروتئین و ریزمغذیهای ضروری مادر و جنین را تامین کند. مصرف بیش از حد یا مکملهای غلیظ ایزوفلاون توصیه نمیشود.
مصرف سس سویا در بارداری بهصورت محدود و در مقدار متعارف برای مزه دار کردن غذا ایمن است، اما بهتر است در این دوران از نوع کمنمک و بدون افزودنیهای مصنوعی انتخاب شود.
مطالعات نشان میدهند که مصرف متعادل سویا اثر منفی بر رشد جنین ندارد و حتی میتواند با تامین پروتئین و ویتامینها از رشد سالم جنین حمایت کند.
زنانی که مشکلات تیروئید، حساسیت به سویا، سابقه بیماریهای هورمونی دارند یا از مکملهای ایزوفلاون استفاده میکنند، بهتر است مصرف سویا را محدود و در صورت نیاز با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.