اسپرم تا چند روز در رحم زنده میماند؟ مدت زمان زنده ماندن اسپرم

از لحظه‌ای که اسپرم وارد بدن زن می‌شود، معمولاً ۳ تا ۵ روز امکان زنده ماندن دارد؛ اما نکته‌ای که خیلی‌ها نمی‌دانند این است که قدرت باروری اسپرم هر ساعت کمتر می‌شود و همین موضوع، شانس بارداری را بالا و پایین می‌کند. با این حال، فقط یک اسپرم سالم و قوی برای شروع لقاح کافی است. اما اینکه کدام اسپرم شانس بیشتری برای رسیدن به تخمک دارد؟ و اینکه چه شرایطی باعث می‌شود اسپرم‌ها بیشتر عمر کنند یا سریع از بین بروند؟
این‌ها همان نکاتی است که در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره به‌طور ساده و دقیق توضیح داده‌ایم تا بهتر بتوانید زمان‌بندی بارداری را درک کنید.

پادکست خلاصه مقاله از کجا بفهمیم اسپرم به تخمک رسیده:

با نصب اپلیکیشن گهواره، چرخه قاعدگی خود را به‌دقت دنبال کنید و بهترین زمان برای اقدام به بارداری را بدانید. روزانه متناسب با مرحله چرخه‌تان، پیام‌های مشاوره تخصصی و توصیه‌های تغذیه‌ای دریافت کنید تا شانس باروری‌تان افزایش یابد.

از کجا بفهمیم اسپرم به تخمک رسیده است؟

از رسیدن اسپرم به تخمک علامت قطعی و قابل‌تشخیص فوری وجود ندارد و این اتفاق فقط در سطح میکروسکوپی رخ می‌دهد؛ تنها نشانه غیرمستقیم آن، شروع بارداری و لانه‌گزینی جنین چند روز بعد است. در مورد شانس رسیدن، اسپرمی که تحرک پیشرونده قوی، شکل طبیعی و DNA سالم‌تری دارد احتمال بیشتری برای عبور از دهانه رحم، رحم و لوله فالوپ و رسیدن به تخمک خواهد داشت؛ به‌عبارت دیگر، کیفیت عملکردی اسپرم مهم‌تر از نوع X یا Y بودن آن است.

رسیدن اسپرم به تخمک به معنای وقوع و آغاز مراحل لقاح موفق است؛ لقاح موفق نیز به معنای بارداری مثبت و حاملگی است. بنابراین تنها زمانی مشخص می‌شود که اسپرمی به تخمک رسیده  و آن را ملاقات کرده که جواب آزمایش بارداری، مثبت اعلام شود. در واقع زمانی که اسپرم، به درون تخمک راه پیدا می‌کند، زن احساس خاصی نخواهد داشت یا این اتفاق با نشانه خاصی همراه نخواهد بود، زیرا علائم بارداری زمانی ظاهر می‌شوند که هورمون‌ hcg به اندازه کافی در خون ترشح شده و تمام بدن را تحت‌تأثیر خود قرار داده باشد.

به عبارت دیگر، اصطلاح رسیدن اسپرم به تخمک، دقیقاً معادل بارداری است زیرا برای وقوع بارداری، اسپرم باید به تخمک برسد و به داخل آن نفوذ کند. پس این سؤال که از کجا بفهمیم اسپرم به تخمک رسیده، دقیقاً مثل این است که بپرسیم از کجا بفهمیم باردار شده‌ایم!

به نقل از Mayoclinic

اسپرم معمولاً می‌تواند حدود ۳ تا ۵ روز پس از انزال در دهانه رحم، رحم و لوله‌های فالوپ زنده بماند، و به همین دلیل است که داشتن رابطه جنسی چند روز قبل از تخمک‌گذاری هنوز هم می‌تواند منجر به بارداری شود.

Sperm can typically stay alive for about 3 to 5 days within the cervix, uterus and fallopian tubes after ejaculation, which is why intercourse a few days before ovulation can still lead to pregnancy. 

باید تا قطع شدن پریود صبر کنید؛ آزمایش خون بدهید و مقدار hcg موجود در خون خود را اندازه بگیرید. سطح hCG طبیعی در زنانی که باردار نیستند کمتر از 10.0 mIU/mL است. بنابراین اگر سطح hCG بیشتر از 10 باشد، به معنی بارداری مثبت است. بسته به این‌که چند روز قاعدگی شما عقب افتاده است، میزان سطح hCG متغیر خواهد بود. هرچه بیشتر عقب انداخته باشید، سطح hCG بیشتر خواهد بود.

برخی از نشانه‌های رسیدن اسپرم به تخمک در جدول زیر آمده است:

با اپلیکیشن گهواره، سیکل پریودت رو دنبال کن تا شانس بارداریت رو بالا ببری.

نصب اپلیکیشن گهواره

تکنیک‌‌های موثر برای زنده ماندن اسپرم

زنده ماندن اسپرم به فراهم بودن محیط مناسب فیزیولوژیک بستگی دارد؛ شرایطی مثل pH متعادل واژن و رحم، ترشحات دهانه رحم در زمان تخمک‌گذاری، دمای طبیعی بدن، تحرک مناسب اسپرم و کاهش استرس اکسیداتیو باعث می‌شود اسپرم‌ها انرژی خود را حفظ کرده و مدت بیشتری زنده بمانند، در حالی‌که خشکی محیط، التهاب و آسیب‌های سلولی طول عمر آن‌ها را کوتاه می‌کند.

• عدم استفاده از انواع دخانیات و استروئیدهای آنابولیک
• عدم تماس با سموم مانند آفت کش‌ها و فلزات سنگین
• عدم استفاده از الکل
• کنترل وزن
• انتخاب یک رژیم غذایی سالم
• خنک نگه داشتن کیسه بیضه
• خودداری از حمام خیلی گرم و نپوشیدن لباس زیر تنگ

تجزیه و تحلیل مایع منی یا آزمایش semen

به‌طور کلی، آزمایش اسپرم، کیفیت اسپرم‌ها را از لحاظ تعداد، سرعت و شکل بررسی می‌کند. این آزمایش به راحتی نشان می‌دهد که قدرت باروری یک آقا چه‌قدر قوی یا ضعیف است. به طور متوسط، مردان با هر بار انزال، 2 تا 6 میلی‌لیتر مایع منی ترشح می‌کنند. کمتر از این مقدار، ممکن است حاوی اسپرم کافی برای باردار شدن زن نباشد. از سوی دیگر، بیش از آن می‌تواند غلظت اسپرم را تحت تأثیر قرار دهد.

منی باید در ابتدا غلیظ باشد و 10 تا 15 دقیقه پس از انزال رقیق شود. مایع منی که غلیظ می‌ماند، ممکن است حرکت اسپرم را دشوار کند. منظور از غلظت اسپرم یا تراکم اسپرم، تعداد اسپرم در هر میلی‌لیتر مایع منی است. بیش از پانزده میلیون اسپرم، در هر میلی‌لیتر طبیعی است.

یک ساعت پس از انزال، حداقل 32 درصد از اسپرم‌ها باید در یک خط مستقیم به جلو حرکت کنند. مورفولوژی اسپرم نیز تجزیه و تحلیل اندازه، شکل و ظاهر اسپرم است.

آیا مردان در سنین بالا تولید اسپرم را متوقف می‌کنند؟

خیر؛ مردان می‌توانند در تمام طول زندگی به باروری ادامه دهند؛ البته مقدار اسپرمی که تولید می‌کنند با افزایش سن کاهش می‌یابد اما صفر نمی‌شود.

زنده ماندن اسپرم منجمد و اسپرم آزمایشگاهی

زنده ماندن اسپرم منجمد و اسپرم آزمایشگاهی یکی از موضوعات کلیدی در پزشکی تولیدمثل است که نقش مهمی در افزایش شانس باروری دارد. اسپرم منجمد با استفاده از فناوری فریز سریع در محیط کنترل شده می‌تواند برای سال‌ها بدون افت جدی کیفیت نگهداری شود و پس از ذوب، در روش‌های کمک‌باروری عملکرد قابل قبولی داشته باشد. این ویژگی باعث شده بانک اسپرم به منبعی مطمئن برای نگهداری اسپرم اهداکننده یا اسپرم مردانی که قصد حفظ باروری آینده خود را دارند تبدیل شود.

در مقایسه، اسپرم تازه معمولاً تحرک بالاتری دارد، اما اسپرم آزمایشگاهی پس از آماده‌سازی تخصصی، برای استفاده در روش‌هایی مانند تلقیح داخل رحمی (iui) و لقاح آزمایشگاهی (ivf) بهینه می‌شود. در مواردی که تعداد یا کیفیت اسپرم پایین است، از تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (icsi) استفاده می‌شود که در آن یک اسپرم سالم مستقیماً وارد تخمک می‌گردد و وابستگی به تحرک طبیعی اسپرم کاهش می‌یابد.

نکته مهم این است که فریز اسپرم هیچ ارتباطی با تغییرات ژنتیکی، سلول‌های بنیادی جنینی یا فرایند میوز آزمایشگاهی ندارد و تنها با هدف حفظ سلول جنسی در شرایط استاندارد انجام می‌شود. به همین دلیل، اسپرم منجمد در صورت نگهداری صحیح، گزینه‌ای ایمن و مؤثر برای درمان‌های نوین ناباروری محسوب می‌شود.

چه چیزهایی اسپرم را در رحم از بین می‌برد؟

شرایطی که باعث می‌شود اسپرم‌ها در رحم و دستگاه تناسلی زن سریع‌تر از بین بروند معمولاً به محیط نامناسب شیمیایی و التهابی مربوط است. ترشحات اسیدی واژن، عفونت‌ها، زخم‌ها و التهاب دهانه رحم می‌توانند تحرک و بقای اسپرم را کاهش دهند. در چنین شرایطی، تست PCT که ۳ تا ۶ ساعت پس از نزدیکی انجام می‌شود، نشان می‌دهد آیا ترشحات دهانه رحم برای اسپرم زیان‌آور است یا خیر.

همچنین استفاده از موادی مانند ژل‌های لوبریکانت معمولی، سرکه یا جوش شیرین تعادل pH را بر هم زده و به غشای اسپرم آسیب می‌زند. از طرف دیگر، اسپرم‌کش‌ها و روش‌های جلوگیری از بارداری مانند کرم‌ها، شیاف‌ها و کاندوم‌های آغشته به مواد اسپرم‌کش، با تخریب مستقیم اسپرم یا مهار حرکت آن، عملاً مانع زنده ماندن و رسیدن اسپرم به تخمک می‌شوند.

عمر اسپرم y در محیط رحم چقدر است؟

به طور کلی مدت زنده ماندن اسپرم نر و ماده متفاوت است. اسپرم‌ها به دو دسته X و Y تقسیم می‌شوند.  اسپرم‌های X جنسیت دختر و اسپرم‌های y جنسیت پسر را تعیین می‌کنند. اسپرم X سر بیضی شکل دارد، درشت‌تر و سنگین‌تر است و حرکت کمتری نسبت به اسپرم Y دارد و طول عمر آن نیز بیشتر است. اسپرم Y کوچکتر و سریع‌تر است؛ همچنین سرعت بیشتر و دم بلندتری دارد. سر آن نیز گرد است اما طول عمر  کوتاه‌تری دارد و ضعیف‌تر است.

بنابراین مدت زمان زنده ماندن اسپرم نر یا Y در رحم، کمتر از اسپرم‌های X است. دقیقاً نمی‌توان گفت که اسپرم X یا Y چند روز یا چند ساعت زنده هستند؛ فقط می‌توان گفت که x ها نسبت به y ها دیرتر می‌میرند.

البته باید به این نکته نیز اشاره کنیم که اگرچه اسپرم‌های Y کم جان‌تر و دارای عمر کوتاه‌تری هستند، ولی تعداد این اسپرم‌ها بسیار بیشتر از اسپرم‌های X است و این جبران‌کننده نقطه ضعف آن‌ها است.

* مقاله قرص افزایش اسپرم y را مطالعه کنید.

آیا اسپرم مانده قدرت باروری دارد؟

اگر منظور از اسپرم مانده، اسپرمی است که در درون رحم و بدن زن تخلیه شده است، باید بگوییم که بله، تا 5 روز قدرت باروری دارد. اما اسپرمی (مایع منی) که روی سطوح مختلف تخلیه شده و خشک شده باشد، قدرت باروری ندارد.

به عبارت دیگر در یک سطح خشک، مانند لباس یا ملحفه، اسپرم در زمان خشک شدن مایع، از بین می‌رود. اگر آن سطح خشک به واژن زن برخورد کند، احتمال بارداری بسیار کم است و حتی می‌توان گفت احتمال بارداری وجود ندارد. پس مدت زنده ماندن اسپرم روی لباس،‌ بسیار کوتاه است.

حتی تخلیه اسپرم یا مایع منی در آب هم نمی‌تواند منجر به بارداری شود، زیرا دمای آب یا مواد شیمیایی باعث از بین رفتن اسپرم در چند ثانیه می‌شود. به طور کلی بعد از تخلیه اسپرم در بدن یک زن، تا 5 روز احتمال زنده ماندن اسپرم وجود دارد.

باقی ماندن اسپرم در بدن زن یا ماندن اسپرم در بیضه، معمولاً بدون عارضه است. اسپرم تخلیه شده در بدن زن اگر منجر به بارداری نشود، در یک فرایند طبیعی دفع شده و از بین می‌رود و مشکلی ایجاد نمی‌کند. همچنین ماندن اسپرم در بیضه نیز اغلب تأثیری بر سلامت یا میل جنسی ندارد. البته ممکن است باعث ایجاد درد، در آلت تناسلی مردان شود.

برخلاف تصور، تخلیه اسپرم الزاماً نیازمند رسیدن به ارگاسم یا اوج لذت جنسی نیست. به همین دلیل، عوارض جانبی عدم تخلیه اسپرم‌ها، کاملاً به علت آن وابسته است. بنابراین می‌توان این‌گونه گفت که هیچ‌گونه خطر یا عارضه‌ای در ارتباط با عدم تخلیه عمدی اسپرم یا منی وجود ندارد.

باید بدانید اسپرم و منی دو مورد جدا و متفاوت از هم هستند اما اغلب به جای یکدیگر استفاده می‌شوند. اسپرم به سلول‌های جنسی مردانه گفته می‌شود؛ در حالی که منی مایع سفید و غلیظی است که در هنگام انزال، از نوک آلت تناسلی خارج می‌شود. بدن، اسپرم‌های تخلیه نشده را تجزیه و جذب می‌کند.

چقدر طول می‌کشد تا اسپرم بازسازی شود؟

اگرچه اسپرم به صورت روزانه تولید و ساخته می‌شود اما چرخه کامل بازسازی اسپرم (اسپرماتوژنز) حدود 64 روز طول می‌کشد.

اسپرماتوژنز، چرخه کامل تولید و بلوغ اسپرم است که به‌طور مداوم اسپرم‌هایی را تولید می‌کند که می‌توانند از طریق شنا کردن در واژن، به یک تخمک بارور نشده در تخمدان‌های یک زن برسند و آن را بارور کنند.

در طی اسپرم‌زایی، بیضه‌ها به صورت روزانه چندین میلیون اسپرم تولید می‌کنند (حدود 1500 اسپرم در هر ثانیه). در پایان یک چرخه کامل تولید اسپرم، تا 8 میلیارد اسپرم بازسازی می‌شود. یک مرد می‌تواند بین 20 تا 300 میلیون سلول اسپرم را در یک میلی‌لیتر مایع منی آزاد کند.

چرخه بازسازی اسپرم شامل مراحل زیر است:

• تقسیم سلول‌های اسپرم دیپلوئید به اسپرماتیدهای هاپلوئید که می‌توانند داده‌های ژنتیکی را حمل کنند.
• بلوغ اسپرم در بیضه‌ها، به ویژه در لوله‌های اسپرم‌ساز؛ هورمون‌ها به اسپرماتیدها در این فرآیند کمک می‌کنند تا زمانی که به اسپرم تبدیل شوند. سپس اسپرم تا زمانی که تقریبا بالغ شود در بیضه‌ها باقی می‌ماند. یک اسپرم بالغ دارای یک سر حاوی مواد ژنتیکی و یک دم برای حرکت در بدن زن است.
• حرکت اسپرم به داخل اپیدیدیم، لوله‌ای که به بیضه‌ها متصل است و اسپرم را ذخیره می‌کند. اپیدیدیم اسپرم را تا زمان انزال حفظ می‌کند. در این مرحله است که اسپرم توانایی حرکت پیدا می‌کند.

حرکت اسپرم چه نقشی در بارداری دارد؟

هنگامی که انزال در حین مقاربت اتفاق می‌افتد، اسپرم از واژن و از طریق دهانه رحم، به داخل آن حرکت می‌کند. در آن‌جا انقباضات رحم، به کشیدن اسپرم به سمت لوله‌های فالوپ کمک می‌کند.

اولین اسپرم ممکن است در عرض چند دقیقه وارد لوله‌های فالوپ شود. هرچه مقاربت به زمان تخمک‌گذاری نزدیک‌تر باشد، سفر برای اسپرم آسان‌تر می‌شود. در این‌مقاله با ریزترین علائم تخمک گذاری آشنا شوید.

برای این‌که بارداری اتفاق بیفتد، مخاط دهانه رحم باید مرطوب باشد. مخاطی که غلظت آن مانند سفیده تخم مرغ باشد، بهترین نوع مخاط است. اگر مخاط دهانه رحم غلیظ یا خشک باشد، سفر اسپرم بسیار دشوار است.

اصطلاح «حرکت اسپرم» به توانایی اسپرم در شنا کردن در رحم و لوله‌های فالوپ اشاره دارد. حرکت اسپرم به اندازه تعداد اسپرم در زمان بارداری، دارای اهمیت است. چندین عامل بر حرکت اسپرم مردان تأثیر می‌گذارد، از جمله:

• استرس
• گرمای بیش از حد
• داروهای خاص
• رژیم غذایی ضعیف

نکات مهم و پایانی

اکنون که دقیق‌تر می‌دانید اسپرم چيست و چه نقشی در باروری دارد، بهتر می‌توانید فعالیت جنسی خود را با هدف باروری تقویت کنید. لقاح و تشکیل جنین سالم، به یک اسپرم و یک تخمک سالم نیاز دارد. به‌طور کلی مدت زمان زنده ماندن اسپرم روی لباس، روی سطوح، خارج از بدن، روی دست‌، بیرون از بدن یا در هوای آزاد بسیار کم است. اسپرم خشک یا مایع منی خشک شده قدرت باروری ندارد؛ اما اسپرمی که شسته شده است (در آزمایشگاه)، بهتر می‌تواند تخمک را بارور کند.

منابع 

www.mayoclinic.org