اکو قلب جنین یا اکوکاردیوگرافی

بهمن ۹۸ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
اکو  قلب جنین یا اکوکاردیوگرافی

ناهنجاری ها و بیماری های قلبی، شایع ترین گروه ناهنجاری های مادرزادی هستند و به طور کلی از هر هزار تولد 7 تا 8 مورد دچار این دست ناهنجاری ها می شوند. به همین علت تشخیص ناهنجاری های قلبی پیش از تولد ارزش و اهمیت بسیاری دارد. قلب جنین کوچک و متحرک است و نحوه قرارگیری جنین در رحم همیشه اجازه گرفتن تصاویر استاندارد را به پزشک نمی دهد. در همین رابطه اکوکاردیوگرافی قلب جنین جز تست‌های سه ماهه دوم بارداری و به عنوان یک روش استاندارد در آزمایشات دوران بارداری برای تعیین برخی از ناهنجاری‌های قلبی است.

اکو قلب جنین چیست؟

 اکوکاردیوگرافی یا همان اکو قلب جنین، روشی برای بررسی ساختار و عملکرد قلب و اجزای آن است. در این روش با مشاهده زوایا و نماهای مختلف قلب و اجزای مختلف آن به پایش وجود نقص در نحوه عمکرد و خونرسانی قلب و یا وجود مشکل در ساختار اجزای قلب می پردازد.

اکو قلب جنین چه تفاوتی با نوار قلب (NST)  جنین دارد؟

در نوارقلب جنین یا همان NST تست، پزشک تنها قادر به بررسی تعداد ضربان های قلب و نظم ضربان ها است. اما در اکو قلب، علاوه بر بررسی تعداد و نظم ضربان ها، ساختار و عملکرد قلب، دریچه ها ، عروق و پمپاژ خون هم مورد ارزیابی قرار می گیرد. به علاوه اینکه تست اکو قلب جنین در سه ماهه دوم بارداری انجام می شود اما زمان مناسب برای گرفتن NST سه ماهه سوم بارداری است.

آیا همه مادران باردار باید تست اکو قلب جنین را در طول بارداری انجام دهند؟

خیر این تست تنها در مواردی که خطر بروز ناهنجاری های قلبی در جنین وجود داشته باشد، برای مادر درخواست می شود و به عنوان تستی روتین و معمول برای تمامی بارداری ها در نظر گرفته نشده است.

در چه مواردی پزشک برای جنین اکوکاردیوگرافی را درخواست می کند؟

  • ابتلا مادر به بیماری هایی مثل: دیابت، مشکلات مادرزادی، فنیل کتونوری و لوپوس
  • مصرف برخی داروها مثل لیتیوم
  • سابقه مشکلات مادرزادی قلب در خواهر برادر جنین
  • سابقه مشکلات مادرزادی قلب در بستگان درجه اول
  • افزایش ضخامت  NT 
  • عفونت های جنینی مثل ابتلا به سرخجه در سه ماهه اول بارداری
  • بارداری های با کمک درمان های نازایی مثل لقاح خارج رحمی (IVF)
  • تاخیر رشد جنینی
  • اختلالات ژنتیکی جنین که با مشکلات قلبی همراه است
  • جنین های دو قلو تک کوریونی
  • بیماری های جنینی مثل هیدروپس، بی نظمی های تپش قلب، موارد مشکوک در سونوگرافی آنومالی و وجود سایر ناهنجاری ها در جنین

 اکو قلب جنین چگونه انجام می شود؟

اکو قلب جنین مشابه یک سونوگرافی شکمی انجام می گیرد. پیش از انجام آن نیاز به پر بودن مثانه نیست. در این روش پروب(مبدل) دستگاه به همراه مقداری ژل به روی شکم مادر قرار داده می شود، سپس از همان طریق، امواج صوتی به داخل رحم فرستاده می شود و بازتاب آن توسط دستگاه اکوکاردیوگرافی مورد آنالیز قرار می گیرد و تصویری از قلب و حفره ها، دریچه ها، عروق و جریان خون پمپاژ شده از قلب را به روی نمایشگر نشان می دهد.  این تست بین یک تا دو ساعت با توجه به نحوه قرارگیری جنین به طول می انجامد و لازمه انجام آن صبر و حوصله مادر و متخصص مربوطه است.

حتما بخوانید : نظر مادران درباره سونوگرافی قلب جنین

در اکو قلب جنین چه مواردی مورد بررسی قرار می گیرد؟

  • بررسی محل قلب از نظر داخل یا خارج قفسه سینه بودن
  • بررسی زاویه قرارگیری قلب
  • تعداد حفرات قلب
  • تعداد دریچه های قلب و وضعیت عملکرد آنها 
  • نحوه قرار گیری عروق قلبی
  • وجود یا عدم وجود برگشت یا پس زدگی غیر طبیعی خون در سطح دریچه ها و عروق
  • عملکرد عضلانی و پمپاژ قلب
  • تعداد و نظم ضربان های قلب

آیا تمام مشکلات قلب جنین به کمک اکو قلب شناسایی می شود؟

با انجام تست اکو قلب جنین توسط متخصص ماهر و با تجربه در مرکز معتبر حدود 90 – 85 درصد ناهنجاری های قلبی، بخصوص مشکلات سخت و پیچیده قابل شناسایی هستند.اما باید توجه داشت که تعدادی از ناهنجاری های قلبی در زمان نوزادی بروز می کنند و به این دلیل تمامی مشکلات در زمان اکو قلب قابل تشخیص نیستند.

شایعترین نقص مشاهده شده در قلب جنین چیست؟

 نقص دیواره بین بطنی یا سوراخ بودن بین دو بطن، شایعترین ناهنجاری مادرزادی قلبی است. با این وجود بیش از یک سوم موارد این نقص تا انتهای بارداری بسته می شوند و بسته شدن یک سوم دیگر نیز در سال اول زندگی کودک رخ می دهد.

احتمال ابتلا به ناهنجاری های قلبی در چه کسانی بیشتر است؟

ناهنجاری های قلبی جنین عموما منشا ژنتیک دارند پس سابقه ناهنجاری های مادرزادی قلبی در بستگان درجه یک، جنین را بیشتر در معرض ابتلا به این نوع ناهنجاری ها قرار می دهد. 

  • وجود ناهنجاری های ژنتیکی در جنین مثل سندرم داون
  • بروز عفونت هایی مثل سرخجه در سه ماهه اول بارداری
  • ابتلا مادر به بیماری هایی چون دیابت  
  • تماس با مواد سمی و برخی داروها

 نیز جنین را در معرض ابتلا به این نوع از ناهنجاری ها قرار می دهند. 

زمان انجام تست اکو قلب جنین 

بهترین زمان انجام این تست در سه ماهه دوم بارداری و در هفته های 18 تا 22 است. در این زمان آناتومی قلب جنین به خوبی قابل تشخیص می باشد. البته به شرط مناسب بودن دستگاه از 14 هفتگی هم امکان انجام اکو وجود دارد اما ممکن است با توجه به کوچک بودن جنین، نیاز به تکرار اکو در ادامه بارداری وجود داشته باشد. همچنین باید توجه داشت که به علت محدود بودن زمان سقط در داخل کشور، این تست عموما تا قبل از هفته 19 بارداری انجام می شود. 

 هزینه انجام تست اکوکاردیوگرافی جنین

هزینه انجام این تست در مراکز دولتی و خصوصی متفاوت و در حدود 200 تا 350 هزار تومان می باشد. اگر بارداری تک قلویی نباشد و بیش از یک جنین وجود داشته باشد، هزینه انجام تست بیشتر می گردد.

مراکز انجام تست اکو قلب جنین

 با توجه به تخصصی بودن این تست در برخی بیمارستان های دولتی مختص کودکان مثل بیمارستان مفید تهران تحت نظر فوق تخصصین قلب کودک و جنین انجام می شود. همچنین  این تست در برخی مراکز خصوصی توسط فوق تخصص قلب کودک و جنین و یا متخصصین طب مادر و جنین (پریناتولوژیست) انجام می پذیرد. 

عوارض اکوکاردیوگرافی

با توجه به اینکه برای انجام اکو قلب جنین از امواج صوتی( که کم خطرترین نوع امواج برای جنین هستند) استفاده می شود، این تست در دسته تست های کم خطر، غیر تهاجمی و بدون عارضه شناخته شده برای مادر و جنین قرار می گیرد.

تفسیر اکو قلب جنین

تفسیر اکو قلب جنین غالبا توسط متخصص مادر و جنین(پریناتولوژیست) انجام می شود. تصمیم گیری در مورد ادامه روند بارداری با توجه به آنچه در اکو دیده می شود انجام می گیرد. برای مثال ممکن است فرد نیاز به تکرار اکوکاردیوگرافی در هفته های بعدی داشته باشد. در صورت نبود هیچ مشکل دیگری در جنین (یعنی غربالگری و آنومالی اسکن طبیعی) وجود یافته های کم اهمیت مثل دیدن کانون اکوژن، نگران کننده نیست. اما همه یافته ها این طور نیستند و ممکن است نیاز به بررسی های بیشتر مثل پایش ژنتیکی وجود داشته باشد. در مجموع پزشک متخصص با توجه به نتیجه تست های غربالگری جنین، سونوگرافی آنومالی، اکو قلب جنین و سوابق خانوادگی فرد، بهترین تصمیم را در مشورت با والدین جنین اتخاذ می کند.