درمان سردرد در بارداری | علت، علائم و درمان خانگی آن

سردرد در بارداری ممکن است به دلیل تغییرات هورمونی، کم‌آبی بدن، خستگی، کم‌خوابی یا تغییر الگوی مصرف کافئین ایجاد شود و به‌صورت درد در پیشانی، شقیقه‌ها، پشت سر یا یک سمت سر احساس شود. بسیاری از سردردهای خفیف با استراحت، نوشیدن آب کافی و خوردن وعده‌های غذایی منظم بهتر می‌شوند؛ اما سردرد شدید، ناگهانی یا مداوم، به‌ویژه اگر با تاری دید، درد بالای شکم یا فشار خون بالا همراه باشد، می‌تواند نشانه مشکلی جدی مانند پره‌اکلامپسی باشد و به بررسی فوری پزشکی نیاز دارد.

اگر به دنبال درمان سردرد در بارداری هستید، در این مقاله از مجله سلامت گهواره علت‌های احتمالی سردرد، روش‌های درمان خانگی سردرد در بارداری، راهکارهای تسکین درد بدون قرص و داروهایی را که ممکن است با نظر پزشک قابل استفاده باشند، بررسی می‌کنیم.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

سردرد در بارداری چگونه است؟

سردرد در بارداری ممکن است به شکل درد مبهم و فشاری در پیشانی، شقیقه‌ها یا پشت سر احساس شود یا به‌صورت درد ضربان‌دار و یک‌طرفه بروز کند. شدت و محل درد به علت آن بستگی دارد؛ برای مثال، میگرن معمولاً با درد ضربان‌دار و گاهی تهوع و حساسیت به نور و صدا همراه است. سردردهای خفیف اغلب با استراحت و نوشیدن آب کافی بهتر می‌شوند؛ اما سردرد شدید، ناگهانی یا مداوم، به‌ویژه همراه با تاری دید یا افزایش فشار خون، نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

علائم سردرد معمولی در بارداری

سردرد معمولی در بارداری ممکن است با علائم زیر همراه باشد:

• درد خفیف تا متوسط در پیشانی، شقیقه‌ها یا پشت سر
• احساس فشار یا سنگینی در سر
• درد دوطرفه سر که معمولاً ضربان‌دار نیست.
• تشدید درد در اثر خستگی، کم‌خوابی، گرسنگی یا کم‌آبی بدن
• بهبود سردرد با استراحت، نوشیدن آب یا خوردن غذا

این علائم به‌تنهایی علت سردرد را مشخص نمی‌کنند. اگر سردرد شدید، ناگهانی یا مداوم است یا با تاری دید، اختلال بینایی، درد بالای شکم یا افزایش فشار خون همراه می‌شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود؛ زیرا ممکن است نشانه پره‌اکلامپسی یا مشکل جدی دیگری باشد.

تفاوت سردرد تنشی و میگرن در بارداری

سردرد تنشی و میگرن از انواع شایع سردرد هستند که ممکن است در دوران بارداری نیز رخ دهند. سردرد تنشی معمولاً به شکل احساس فشار یا سفتی در دو طرف سر، پیشانی یا گردن بروز می‌کند؛ اما میگرن اغلب با درد ضربان‌دار، معمولاً در یک سمت سر، همراه است و ممکن است باعث تهوع، استفراغ و حساسیت به نور و صدا شود.

تغییرات سردرد در دوران بارداری از فردی به فرد دیگر متفاوت است. در بسیاری از زنان، دفعات یا شدت میگرن در طول بارداری کاهش پیدا می‌کند، اما برخی افراد همچنان حملات میگرنی را تجربه می‌کنند. به همین دلیل، اگر پیش از بارداری سابقه میگرن داشته‌اید، بهتر است درباره روش‌های ایمن کنترل و درمان آن با پزشک مشورت کنید.

همچنین، تهوع و استفراغ ناشی از میگرن ممکن است نوشیدن مایعات کافی را دشوار کند و خطر کم‌آبی بدن را افزایش دهد. اگر سردرد شدید یا مداوم است، با روش‌های معمول بهبود نمی‌یابد یا با اختلال بینایی و علائم غیرمعمول همراه است، آن را صرفاً به میگرن نسبت ندهید و فوراً ارزیابی پزشکی انجام دهید.

علت سردرد در بارداری

سردرد در بارداری ممکن است به دلایل مختلفی از جمله تغییرات هورمونی، کم‌آبی بدن، گرسنگی، خستگی و تغییر الگوی خواب ایجاد شود. برخی زنان پیش از بارداری نیز سابقه میگرن یا سردرد تنشی دارند و ممکن است در این دوران همچنان با این سردردها مواجه شوند. علت سردرد می‌تواند در هر سه‌ ماهه متفاوت باشد؛ البته سردرد شدید یا غیرمعمول را نباید صرفا به تغییرات طبیعی بارداری نسبت داد.

• سردرد در اوایل بارداری؛ سه‌ ماهه اول

در سه‌ ماهه اول، تغییرات هورمونی، تهوع و استفراغ، کم‌آبی بدن، خستگی و تغییر عادت‌های خواب و تغذیه می‌توانند باعث سردرد شوند. کاهش ناگهانی مصرف کافئین نیز در زنانی که پیش از بارداری به مصرف منظم آن عادت داشته‌اند، ممکن است سردرد ایجاد کند.

• سردرد در سه‌ ماهه دوم بارداری

در بسیاری از زنان، سردردهای اولیه، به‌ویژه میگرن، با پیشرفت بارداری و رسیدن به سه‌ ماهه دوم کمتر می‌شوند؛ اما این اتفاق برای همه رخ نمی‌دهد. کم‌آبی، کم‌خوابی، گرسنگی و استرس همچنان می‌توانند محرک سردرد باشند. همچنین، سردرد جدید یا مداوم در این دوره نیاز به بررسی دارد، به‌خصوص اگر با افزایش فشار خون یا علائم دیگری همراه باشد.

• سردرد در سه‌ ماهه سوم بارداری

در سه‌ ماهه سوم، افزایش وزن و تغییر وضعیت بدن ممکن است فشار بیشتری به عضلات گردن و شانه‌ها وارد کند و در برخی افراد به سردرد تنشی کمک کند. یکی از نکات مهم در این دوره، توجه به احتمال پره‌اکلامپسی است؛ عارضه‌ای مرتبط با فشار خون که معمولاً پس از هفته بیستم بارداری بروز می‌کند. سردرد شدید یا مداوم، به‌ویژه همراه با تاری دید، درد بالای شکم یا تورم ناگهانی صورت و دست‌ها، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

مهم‌ترین علت‌های سردرد در بارداری عبارتند از :

• تغییرات هورمونی: نوسان هورمون‌ها در اوایل بارداری می‌تواند در ایجاد یا تغییر الگوی سردرد نقش داشته باشد.
• کم‌آبی بدن و کاهش مصرف مایعات: دریافت ناکافی مایعات، به‌ویژه در صورت تهوع و استفراغ، ممکن است سردرد را تحریک کند.
• گرسنگی و افت قند خون: فاصله طولانی بین وعده‌های غذایی یا کم‌خوری ممکن است باعث سردرد شود.
• کم‌خوابی، خستگی و استرس: خواب ناکافی، فشار روانی و خستگی از محرک‌های رایج سردرد هستند.
• قطع یا کاهش ناگهانی مصرف کافئین: تغییر ناگهانی در میزان مصرف چای، قهوه یا سایر منابع کافئین می‌تواند باعث سردرد شود.
• میگرن و سردرد تنشی: میگرن معمولاً با درد ضربان‌دار و گاهی تهوع و حساسیت به نور و صدا همراه است؛ درحالی‌که سردرد تنشی بیشتر به شکل فشار یا احساس سفتی در سر و گردن بروز می‌کند.
• فشار خون بالا و پره‌اکلامپسی: سردرد شدید یا مداوم در نیمه دوم بارداری می‌تواند نشانه یک عارضه جدی باشد و باید سریع بررسی شود.

نکته : سردرد شدید، ناگهانی یا مداوم، به‌خصوص همراه با تاری دید، درد بالای شکم یا تورم ناگهانی، نباید با درمان خانگی مدیریت شود؛ در این شرایط باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.

به نقل از کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG)

در تمام دوران بارداری، قطع مصرف کافئین، کم‌آبی بدن، کمبود خواب و پایین بودن قند خون می‌توانند باعث بروز سردرد شوند.

Throughout pregnancy, caffeine withdrawal, dehydration, lack of sleep, and low blood sugar can trigger headaches.

سردرد در بارداری چه زمانی خطرناک است؟

سردرد در بارداری همیشه نشانه مشکل جدی نیست؛ اما اگر شدید، ناگهانی، مداوم یا همراه با علائم غیرمعمول باشد، باید جدی گرفته شود. برخی از این علائم ممکن است نشانه پره‌اکلامپسی، عفونت یا مشکلات عصبی باشند و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارند.

• سردرد شدید و ناگهانی

سردردی که ناگهان شروع می‌شود و در مدت کوتاهی به اوج شدت می‌رسد، به‌ویژه اگر با سردردهای قبلی متفاوت باشد، نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.

• سردرد همراه با تاری دید و اختلال بینایی

تاری دید، دیدن جرقه‌های نورانی یا لکه‌های شناور و سایر تغییرات ناگهانی بینایی، به‌ویژه همراه با سردرد، می‌توانند از علائم هشدار پره‌اکلامپسی باشند و باید فوراً بررسی شوند.

• سردرد همراه با فشار خون بالا

سردرد همراه با فشار خون بالا در بارداری، به‌خصوص پس از هفته بیستم، می‌تواند نشانه پره‌اکلامپسی باشد. این عارضه ممکن است حتی بدون علائم واضح دیگر نیز رخ دهد؛ بنابراین، در صورت مشاهده فشار خون بالا یا شک به آن، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.

• سردرد همراه با ورم صورت و دست‌ها

تورم ناگهانی صورت یا دست‌ها، به‌ویژه اگر با سردرد، اختلال بینایی یا درد بالای شکم همراه باشد، از علائم هشدار پره‌اکلامپسی است. ورم خفیف پاها در بارداری شایع است، اما تورم ناگهانی یا غیرمعمول نیاز به بررسی دارد.

• سردرد همراه با تب، سفتی گردن یا علائم عصبی

اگر سردرد با تب، سفتی گردن، گیجی، تشنج، ضعف یا بی‌حسی ناگهانی اندام‌ها، اختلال تکلم یا کاهش سطح هوشیاری همراه باشد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ زیرا این علائم ممکن است نشانه عفونت جدی یا یک مشکل عصبی باشند.

نکته مهم: در بارداری، سردرد شدید یا ناگهانی و سردرد همراه با علائم هشدار، نیازمند ارزیابی فوری است. برای بهتر شدن درد، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید و صرفاً به درمان خانگی یا مصرف مسکن اکتفا نکنید.

آیا سردرد در بارداری نشانه مسمومیت بارداری است؟

بله، سردرد در بارداری می‌تواند یکی از علائم مسمومیت بارداری (پره‌اکلامپسی) باشد، اما هر سردردی به معنای ابتلا به این عارضه نیست. پره‌اکلامپسی معمولاً پس از هفته بیستم بارداری بروز می‌کند و با افزایش فشار خون همراه است.

سردرد شدید یا مداوم، به‌ویژه اگر با تاری دید، درد در قسمت بالای شکم، تنگی نفس یا تورم ناگهانی صورت و دست‌ها همراه باشد، می‌تواند نشانه هشدار باشد و به بررسی فوری پزشکی نیاز دارد.

اگر در دوران بارداری سردرد شدید یا غیرمعمول دارید، منتظر بروز علائم دیگر نمانید و فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید. تشخیص پره‌اکلامپسی با بررسی فشار خون و آزمایش‌های لازم انجام می‌شود، نه صرفاً بر اساس سردرد.

برای سردرد بارداری چه کار کنیم؟

درمان سریع سردرد بارداری یا درمان میگرن در بارداری به داشتن حال خوب و آرامش در این دوران کمک زیادی می‌کند. 

شما می‌توانید برای پیشگیری یا تسکین سردردهای خفیف در دوران بارداری بدون مصرف دارو، موارد زیر را امتحان کنید:

• از محرک های سردرد خودداری کنید. اگر غذاها یا بوهای خاصی باعث ایجاد سردرد می‌شوند، از مصرف آنها اجتناب کنید. اگر سابقه سردرد زیاد دارید، حتما می‌توانید این محرک‌ها را به خوبی تشخیص دهید.
• فعالیت بدنی را در برنامه روزانه خود قرار دهید. پیاده‌روی روزانه یا سایر ورزش‌های هوازی متوسط ​​را امتحان کنید تا سردرد شما رفع شود یا دچار سردرد نشوید.
• استرس را مدیریت کنید و راه‌های‌ سالمی برای مقابله با عوامل استرس‌زا پیدا کنید.
• تکنیک‌های تمدد اعصاب را تمرین کنید. تنفس عمیق، یوگا، ماساژ و تجسم را امتحان کنید.
• به طور منظم غذا بخورید. خوردن منظم وعده‌های غذایی برنامه‌ریزی شده و حفظ یک رژیم غذایی سالم ممکن است به جلوگیری از سردرد کمک کند. همچنین مایعات فراوان بنوشید.
• یک برنامه خواب منظم را دنبال کنید. کم‌خوابی می‌تواند منجر به سردرد در دوران بارداری شود.
• بیوفیدبک را امتحان کنید. با این تکنیک ذهن و بدن شما یاد می‌گیرید برای جلوگیری از سردرد یا کاهش سردرد، برخی از عملکردهای بدن را کنترل کند. مانند تنش عضلانی، ضربان قلب و فشار خون.

اکثر زنان باردار می‌توانند با خیال راحت از استامینوفن ساده و بدون کدئین برای درمان سردردهای بارداری استفاده کنند. البته پزشک ممکن است داروهای دیگری را نیز توصیه کند. فراموش نکنید که قبل از مصرف هر گونه دارو، از جمله درمان‌های گیاهی، حتما پزشک خود را در جریان قرار دهید.

درمان خانگی سردرد در بارداری

استفاده از درمان خانگی سردرد در بارداری یکی از بهترین اقداماتی که می‌توانید انجام دهید، زیرا معمولا درمان‌های خانگی ساده هستند و پیچیدگی زیادی ندارند. واقعیت این است که زنان اغلب در دوران بارداری حساس‌تر هستند. به این معنی که چیزهایی که قبلا برای آنها مشکلی ایجاد نمی‌کرد، (مانند نورهای روشن یا بوهای تند) می‌توانند باعث سردرد در بارداری شوند. توجه موارد زیر می‌تواند در تسکین و کاهش سردرد در بارداری کمک‌کننده باشند:

• اجتناب از نورهای روشن (مخصوصا فلورسنت)
• اجتناب از غذاهای شور
• ‌اجتناب از غذاهای پر هیستامین (غذاهای تخمیری، پنیر، صدف‌ها)
• اجتناب از حساسیت‌زاها و آلرژن‌های رایج غذایی مانند بادام زمینی، گلوتن، لبنیات، سویا و سایر غذاهای بالقوه التهاب‌زا یا حساسیت‌زا.
• اجتناب از بوهای تند، مانند شوینده‌های معطر لباس‌، ورقه‌های خشک کن، بوییدن عطر در بارداری و هر چیزی که دارای رایحه مصنوعی است. در عوض استفاده از رایحه‌های طبیعی مانند اسطوخودوس تازه، دسته گل روی میز؛ البته حتی برخی از مادران حساس ممکن است با این بوهای طبیعی هم مشکل داشته باشند!
• استراحت در محیط آرام و کم‌نور
• استفاده از کمپرس سرد یا گرم، هر کدام که خودتان ترجیح می‌دهید و با آن احساس بهتری دارید.
• ورزش سبک و آرام
• ماساژ ملایم گردن و شانه‌ها
• مراقبت‌های کایروپراکتیک
• حمام و دوش آب گرم (حتی می‌توانید آب سرد و گرم را به طور متناوب امتحان کنید؛ این کار سیستم لنفاوی را تقویت می‌کند و ممکن است به سردرد کمک کند).
• طب سوزنی یا طب فشاری
• نوشیدن آب کافی
• مصرف وعده‌های غذایی منظم
• تنظیم خواب و کاهش استرس

برای سردرد در دوران بارداری چه دارویی می‌توان مصرف کرد؟

برای بسیاری از مادران، درمان خانگی سردرد شدید در بارداری یا همان درمان‌های خانگی می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. اما با این حال ممکن است برای برخی مادران دیگر درد آنقدر شدید باشد که به تنهایی نتوانند از پس تحمل آن برآیند. چنانچه داروهای گياهی و درمان‌های طبیعی و خانگی مؤثر نبودند، قبل از مصرف هر دارویی حتما با پزشک خود صحبت کنید.

پزشک شما ممکن است استامینوفن را توصیه کند. متاسفانه، ایبوپروفن و آسپرین برای سردرد در بارداری ممنوع هستند. اگر ایبوپروفن به طور معمول به شما کمک می‌کند، سعی کنید از کپسول‌های زنجبیل یا کپسول زردچوبه/کورکومین استفاده کنید. (یا از کاری یا زردچوبه در آشپزی خود استفاده کنید) تا به عنوان یک ضد التهاب غیر استروئیدی عمل کند.

برخی از مادران برای تسکین سردردهای بارداری به داروهایی مانند تایلانول، استامینوفن یا سایر داروهای میگرن نیاز دارند. بدیهی است که استفاده از هر یک از این داروها فقط باید با تجویز پزشک صورت بگیرد.

 برای سردرد در بارداری چه بخوریم؟

برای کاهش سردرد در بارداری، بهتر است غذاها و نوشیدنی‌هایی مصرف کنید که به تأمین آب بدن و حفظ سطح انرژی کمک می‌کنند. اگر سردرد ناشی از کم‌آبی، گرسنگی یا افت قند خون باشد، اصلاح این عوامل ممکن است به بهبود آن کمک کند.

• آب و مایعات کافی: کم‌آبی بدن می‌تواند سردرد را تشدید کند. در طول روز مرتب آب بنوشید؛ به‌خصوص اگر تهوع یا استفراغ دارید.
• میوه‌های تازه: میوه‌هایی مانند پرتقال، سیب و موز می‌توانند بخشی از نیاز بدن به مایعات و مواد مغذی را تأمین کنند.
• وعده‌های غذایی منظم: نان سبوس‌دار، جو دوسر یا سایر غلات کامل در کنار منابع پروتئینی مانند تخم‌مرغ و ماست می‌توانند به حفظ انرژی کمک کنند.
• مغزها و دانه‌ها: بادام و گردو در صورت نداشتن حساسیت، میان‌وعده‌های مناسبی هستند و مواد مغذی موردنیاز بدن را فراهم می‌کنند.
• غذاهای حاوی آهن: گوشت کاملاً پخته، حبوبات و سبزی‌های برگ‌سبز منابع آهن هستند. اگر کم‌خونی دارید، بررسی و درمان آن با نظر پزشک اهمیت دارد.

آب بهترین انتخاب برای جبران کم‌آبی است. اگر پیش از بارداری به مصرف منظم چای یا قهوه عادت داشته‌اید، قطع ناگهانی کافئین ممکن است سردرد ایجاد کند؛ بااین‌حال، مجموع کافئین دریافتی در بارداری باید طبق توصیه‌های پزشکی به کمتر از ۲۰۰ میلی‌گرم در روز محدود شود. برای درمان سردرد، دمنوش‌ها و ترکیبات گیاهی را خودسرانه مصرف نکنید؛ طبیعی بودن آن‌ها لزوماً به معنای بی‌خطر بودن در بارداری نیست.

نکته مهم: اگر سردرد شدید، ناگهانی یا مداوم است، یا با تاری دید، فشار خون بالا، درد بالای شکم یا تورم ناگهانی صورت و دست‌ها همراه شده، به‌جای امتحان کردن خوراکی‌ها فوراً ارزیابی پزشکی شوید. این علائم می‌توانند نشانه پره‌اکلامپسی باشند.

سردرد در بارداری تا کی ادامه دارد؟

مدت ادامه سردرد در بارداری به علت آن بستگی دارد. سردردهایی که به دلیل تغییرات هورمونی، کم‌آبی، خستگی یا کم‌خوابی ایجاد می‌شوند، ممکن است با برطرف شدن عامل محرک کاهش پیدا کنند. در بسیاری از زنان، سردردهای میگرنی با ورود به سه‌ ماهه دوم کمتر می‌شوند؛ اما این وضعیت برای همه یکسان نیست و بعضی زنان ممکن است در طول بارداری همچنان سردرد داشته باشند.

اگر سردرد ناشی از کم‌آبی یا گرسنگی باشد، نوشیدن آب کافی و خوردن وعده‌های غذایی منظم ممکن است به بهبود آن کمک کند. سردرد مداوم، رو به تشدید یا سردردی که برای اولین بار در بارداری و با شدت زیاد بروز می‌کند، باید توسط پزشک بررسی شود.

همچنین اگر سردرد شدید یا ناگهانی است یا با تاری دید، فشار خون بالا، درد بالای شکم یا تورم ناگهانی صورت و دست‌ها همراه است، فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید؛ زیرا ممکن است نشانه پره‌اکلامپسی یا مشکل جدی دیگری باشد.

آیا سردرد در بارداری به معنای پسر یا دختر بودن جنین است؟

ارتباط سردرد در بارداری با پسر بودن جنین فقط یک تئوری است. در واقع هیچ مطالعه ای در مورد سردرد در بارداری و جنسیت جنین انجام نشده است. همه افراد بر اساس تجربه خود به این سوال پاسخ می‌دهند و هیج سند علمی برای پاسخ دادن به این سوال وجود ندارد.

نکات پایانی 

سردرد در بارداری ممکن است به دلیل تغییرات هورمونی، کم‌آبی بدن، گرسنگی، خستگی یا میگرن ایجاد شود. در بسیاری از موارد، نوشیدن آب کافی، خواب منظم، استراحت و خوردن وعده‌های غذایی در فواصل مناسب به کاهش سردرد کمک می‌کند. اما پیش از مصرف هرگونه مسکن یا داروی گیاهی، با پزشک مشورت کنید تا از ایمنی آن در دوران بارداری مطمئن شوید.

اگر سردرد شدید، ناگهانی، مداوم یا متفاوت از سردردهای قبلی است، آن را نادیده نگیرید. به‌ویژه اگر سردرد با تاری دید، فشار خون بالا، درد بالای شکم یا تورم ناگهانی صورت و دست‌ها همراه باشد، مراجعه فوری به پزشک ضروری است؛ زیرا این علائم ممکن است نشانه پره‌اکلامپسی باشند.

در نهایت، برای انتخاب بهترین روش درمان سردرد در بارداری، ابتدا باید علت آن مشخص شود. درمان خانگی ممکن است برای سردردهای خفیف مفید باشد، اما جایگزین بررسی پزشکی در صورت وجود علائم هشدار نیست.

منبع :

(ACOG)