معده درد در بارداری [علت، درمان و زمان مراجعه به پزشک]
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
معدهدرد و دردهای شکمی در بارداری شایعاند و در بسیاری از موارد به نفخ، یبوست، سوءهاضمه یا رفلاکس مربوط میشوند. البته نباید هر دردی را طبیعی دانست. تغییرات هورمونی و بزرگتر شدن رحم میتوانند حرکات دستگاه گوارش را کند کنند، به معده فشار بیاورند و ناراحتیهای گوارشی را تشدید کنند. درمان معده درد در بارداری به علت آن بستگی دارد. تغییر رژیم غذایی، خوردن وعدههای کوچکتر و رعایت چند نکته ساده گاهی کمککننده است. اما برای درد شدید، نباید فقط به درمان خانگی اکتفا کرد. در این مقاله از مجله سلامت گهواره به علتها، روشهای درمان، علائم خطر و پاسخ به این سوال که برای معدهدرد در بارداری چی بخوریم پرداختهایم.
با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار میگیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه میدهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری میکند و هر روز یک پیام مشاورهای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.
- علت معده درد در بارداری چیست؟
- معده درد در اوایل بارداری نشانه چیست؟
- معده درد در سهماهه دوم بارداری
- معده درد در سهماهه سوم بارداری
- معده درد شدید در بارداری نشانه چیست؟
- درمان خانگی معده درد در بارداری (برای معده درد در بارداری چی بخوریم)
- درمان دارویی معدهدرد در بارداری
- معدهدرد در بارداری همراه با چه علائمی مهم و خطرناک است؟
- آیا معده درد در بارداری برای جنین خطرناک است؟
- چه زمانی نگران معده درد در بارداری شویم؟
- منابع
علت معده درد در بارداری چیست؟
معده درد در بارداری میتواند از تغییرات طبیعی، مشکلات گوارشی یا عفونت ناشی شود. محل، شدت و زمان درد و همراهی آن با نفخ، سوزش، تهوع یا نشانههای هشدار به شناسایی علت کمک میکند.
- تغییرات هورمونی بارداری: افزایش پروژسترون ماهیچههای صاف دستگاه گوارش را شل میکند و حرکت غذا را آهستهتر پیش میبرد. در نتیجه، تخلیه معده دیرتر انجام میشود و احساس پری، نفخ، سنگینی یا درد مبهم در بخش بالایی شکم بیشتر به سراغ مادر میآید.
- نفخ و تجمع گاز: وقتی حرکات روده در بارداری کند میشود، گاز مدت بیشتری در دستگاه گوارش میماند. کشیده شدن دیواره روده و افزایش فشار داخل شکم میتواند دردهای پیچشی یا تیرکشنده ایجاد کند.
- یبوست: تغییرات هورمونی، کاهش حرکت روده و گاهی مصرف مکمل آهن، دفع مدفوع را دشوار میکنند. تجمع مدفوع، کشیدگی روده و گاز همراه آن ممکن است به شکل گرفتگی، فشار یا درد در شکم احساس شود و با ادامه آن یبوست شدت بگیرد.
- سوءهاضمه و رفلاکس معده: شل شدن دریچه میان مری و معده، همراه با فشار رحم، برگشت اسید را آسانتر میکند. اگر درد یا سوزش بعد از غذا، هنگام دراز کشیدن، با آروغ یا مزه ترش دهان همراه باشد، احتمالا منشا آن سوءهاضمه یا رفلاکس است.
- تهوع و استفراغ بارداری: تهوع بهتنهایی اغلب با ناراحتی معده همراه است، اما استفراغهای مکرر میتواند پوشش مری و معده را تحریک کند و عضلات شکم را تحت فشار بگذارد.
- فشار رحم و جنین بر دستگاه گوارش: با بزرگتر شدن رحم، فضای معده و روده کمتر میشود و اندامهای گوارشی به سمت بالا و اطراف رانده میشوند. به همین دلیل، مادر ممکن است پس از وعدههای معمول احساس پری، فشار، درد بالای شکم یا تشدید رفلاکس را تجربه کند.
- عفونت یا مسمومیت غذایی: آلودگی غذایی یا عفونتهای ویروسی و باکتریایی میتوانند با التهاب دستگاه گوارش، درد شکمی و گرفتگی ایجاد کنند.
- بیماریهای معده و دستگاه گوارش: گاستریت، زخم معده، سندرم روده تحریکپذیر، سنگ صفرا، آپاندیسیت یا بیماریهای التهابی روده هم ممکن است در بارداری درد شکمی ایجاد کنند.
معده درد در اوایل بارداری نشانه چیست؟
معدهدرد در هفتههای نخست بارداری همیشه به معنای مشکل جدی نیست، اما نوع درد و علائم همراه آن اهمیت دارد. در این دوره، علل گوارشی شایع هستند. با این وجود، درد غیرمعمول یا شدید باید جدی گرفته شود.
علت معده درد در بارداری در سه ماه اول
در سهماهه اول، افزایش پروژسترون حرکت معده و روده را کند میکند و میتواند نفخ، گاز، یبوست و احساس سنگینی به وجود آورد. تهوع و استفراغ، تحریک دستگاه گوارش و گاهی مصرف مکمل آهن هم از علتهای محتمل درد یا ناراحتی بالای شکم هستند.
آیا معده درد در اوایل بارداری طبیعی است؟
اگر درد معده خفیف باشد، مدت کوتاهی طول بکشد و با استراحت، تغییر وضعیت، دفع گاز یا اجابت مزاج بهتر شود، اغلب جای نگرانی وجود ندارد. اما درد مداوم، رو به افزایش یا همراه با خونریزی واژینال، تب، سرگیجه، استفراغ شدید یا درد هنگام ادرار طبیعی نیست و باید ارزیابی شود.
معده درد و خطر بارداری خارج رحمی
بارداری خارجرحمی زمانی رخ میدهد که تخمک بارورشده خارج از رحم، معمولا در لوله فالوپ، لانهگزینی کند. درد آن بیشتر یکطرفه و در پایین شکم است و ممکن است با لکهبینی، درد نوک شانه، ضعف، سرگیجه یا غش همراه شود. در صورت بروز چنین علائمی در هفتههای چهارم تا دوازدهم به بررسیهای پزشکی نیاز دارد.
معده درد در سهماهه دوم بارداری
در سهماهه دوم، بزرگتر شدن رحم، کند شدن حرکات گوارشی و افزایش فشار بر معده میتواند احساس پری، نفخ یا درد ایجاد کند. یبوست، تجمع گاز و ترش کردن معده در بارداری هم در این مرحله رخ میدهند. دردهای خفیف و گذرا معمولا با استراحت، تغییر وضعیت یا دفع گاز بهتر میشوند؛ اما درد مداوم، شدید یا همراه با خونریزی، تب، استفراغ و سوزش ادرار باید توسط پزشک بررسی شود.
معده درد در سهماهه سوم بارداری
در سهماهه سوم، رشد رحم و نزدیک شدن آن به اندامهای شکمی فضای معده را محدود میکند. به همین دلیل ممکن است پس از خوردن غذا زود سیر شوید یا احساس سنگینی، نفخ، آروغ و سوزش در هفته سی و سوم بارداری و سایر هفتههای این دوره داشته باشید. فشار رحم بر روده هم یبوست و گاز را بیشتر میکند. در صورت درد شدید یا مداوم، انقباضهای منظم، کاهش حرکت جنین، خونریزی یا خروج مایع از واژن با پزشک تماس بگیرید.
معده درد شدید در بارداری نشانه چیست؟
معده درد شدید در بارداری همیشه ناشی از مشکلات گوارشی نیست و گاهی میتواند نشانه پرهاکلامپسی باشد، بهویژه اگر بعد از هفته بیستم بارداری ایجاد شود. پرهاکلامپسی عارضهای است که معمولا با افزایش فشارخون و گاهی آسیب اندامهایی مانند کبد و کلیه همراه میشود.
از سوی دیگر، درد بالای معده و زیر دندهها در اواخر بارداری، بهخصوص در سمت راست، ممکن است با درگیری کبد یا سندرم HELLP مرتبط باشد. اگر این درد همراه با سردرد شدید، تاری دید یا دیدن لکههای نور، تورم ناگهانی صورت و دستها، تهوع، استفراغ، تنگی نفس یا فشارخون بالا باشد، باید فورا برای اندازهگیری فشارخون و بررسی آزمایشگاهی به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
درمان خانگی معده درد در بارداری (برای معده درد در بارداری چی بخوریم)
اگر درد خفیف و گذراست و نشانه هشدار دیگری ندارید، این تغییرات غذایی و رفتاری میتوانند ناراحتی ناشی از نفخ، یبوست، سوءهاضمه یا رفلاکس را کمتر کنند.
- وعدههای غذایی را کوچکتر و تعدادشان را بیشتر کنید تا معده بیش از حد پر نشود.
- غذاهای ساده و کمچرب مانند نان تست، برنج، سیبزمینی آبپز و سوپ سبک بخورید.
- آب و مایعات کافی را در طول روز و جرعهجرعه بنوشید تا از یبوست و کمآبی جلوگیری شود.
- فیبر را بهتدریج با مصرف میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل افزایش دهید.
- غذاهای چرب، سرخشده، تند و بسیار ادویهدار را کمتر مصرف کنید.
- مصرف قهوه، چای پررنگ، شکلات، نوشابههای گازدار و خوراکیهای اسیدی را محدود کنید.
- تا چند ساعت بعد از غذا دراز نکشید و هنگام خواب، بالاتنه خود را کمی بالاتر قرار دهید.
- اگر حبوبات، کلم، پیاز یا خوراکی خاصی نفخ ایجاد میکند، مصرف آن را موقتا کاهش دهید.
- بدون مشورت پزشک یا داروساز از آنتیاسیدها، مسکنها یا داروهای گیاهی استفاده نکنید.
درمان دارویی معدهدرد در بارداری
درمان دارویی معدهدرد در بارداری به علت درد بستگی دارد؛ داروی مناسب برای رفلاکس و سوزش معده، لزوما برای هر نوع درد شکمی کاربرد ندارد. بنابراین در بارداری، حتی داروهای بدون نسخه را پس از مشورت با پزشک مصرف کنید.
چه داروهایی برای معده درد در بارداری مجاز هستند؟
اگر معدهدرد ناشی از رفلاکس یا سوءهاضمه باشد، مصرف داروهای گوارشی در بارداری همچون داروهای کاهنده اسید ممکن است توسط پزشک توصیه شوند. انتخاب دارو به ترکیبات آن، هفته بارداری و شرایط مادر بستگی دارد؛ بنابراین مصرف خودسرانه آنها توصیه نمیشود.
| نام دارو | نحوه اثرگذاری | علت معدهدرد |
| آنتیاسیدهای مناسب بارداری | اسید معده را خنثی میکنند و معمولا سریع، اما کوتاهمدت، علائم را کاهش میدهند. | سوزش معده، سوءهاضمه و رفلاکس |
| آلژیناتها مانند گاویسکون | لایهای محافظ روی محتویات معده ایجاد میکنند و مانع برگشت اسید به مری میشوند. | رفلاکس و سوزش سر دل |
| امپرازول | تولید اسید معده را کاهش میدهد و برای علائم مداوم یا شدیدتر استفاده میشود. | رفلاکس شدید، سوءهاضمه یا زخم معده |
| استامینوفن یا پاراستامول | درد را کاهش میدهد، اما اسید معده یا علت اصلی ناراحتی گوارشی را درمان نمیکند. | دردهای خفیف، پس از تیید پزشک |
آنتیاسیدها را همزمان با مکمل آهن یا اسیدفولیک مصرف نکنید و دستکم دو ساعت بین آنها فاصله بگذارید. امپرازول و سایر داروهای کاهنده اسید هم باید با نظر پزشک مصرف شوند.
چه داروهایی را در بارداری نباید خودسرانه مصرف کرد؟
برخی داروها ممکن است در بارداری برای جنین یا روند بارداری خطر داشته باشند. بنابراین برای معدهدرد، هیچ دارویی را بدون مشورت با پزشک مصرف نکنید. داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و مفنامیکاسید از داروهای ضدالتهاب هستند و بهویژه پس از هفته بیستم بارداری میتوانند خطرناک باشند.
به نقل از medicinesinpregnancy
مصرف ایبوپروفن پس از هفته بیستم بارداری میتواند عوارضی ایجاد کند که برخی از آنها شدید هستند، ازجمله کاهش مایع آمنیوتیک اطراف جنین که ممکن است بر رشد ریهها و کلیههای او تاثیر بگذارد و بستهشدن زودهنگام یکی از رگهای خونی مهم، موسوم به مجرای شریانی که برای گردش صحیح خون باید تا زمان حضور جنین در رحم باز بماند.
Ibuprofen after week 20 of pregnancy can cause complications, some of which might be severe, such as:Reduced amniotic fluid around the baby – this can affect the baby’s lung and kidney development. Early closure of a blood vessel in the lungs (called the ductus arteriosus) that needs to stay open while the baby is in the womb for correct blood circulation.
همچنین آسپرین، بیسموت سابسالسیلات، داروهای ضدتهوع و آنتیبیوتیکها نباید بدون تشخیص علت درد و نظر پزشک مصرف شوند. از سوی دیگر، طبیعی و بدون نسخه بودن داروهای گیاهی نشانه بیخطر بودن آنها نیست. بنابریان نباید بدون تایید پزشک آنها را مصرف کرد.
معدهدرد در بارداری همراه با چه علائمی مهم و خطرناک است؟
همراه شدن معدهدرد با بعضی علائم میتواند نشانه عفونت، کمآبی، مشکلات گوارشی یا عوارض بارداری باشد و نباید نادیده گرفته شود. در صورت شدید یا مداوم بودن درد، تشدید علائم یا وجود نشانههای زیر، برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید:
- معدهدرد و تهوع و استفراغ: اگر استفراغ مکرر باشد و نتوانید مایعات را نگه دارید یا کاهش ادرار، ضعف و درد شدید داشته باشید، احتمال کمآبی یا عارضه جدیتر مطرح است.
- معدهدرد و اسهال: همراهی اسهال با تب، خون در مدفوع، استفراغ یا علائم کمآبی میتواند نشانه عفونت یا مسمومیت غذایی باشد و به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
- معدهدرد و یبوست: یبوست معمولا خطرناک نیست، اما درد شدید، نفخ قابلتوجه، استفراغ یا ناتوانی در دفع مدفوع و گاز باید بررسی شود.
- معدهدرد و نفخ: نفخ و درد خفیف ممکن است با کند شدن حرکات گوارشی ایجاد شود. درد رو به افزایش، شکم سفت یا تب و استفراغ علائم هشدار هستند.
- معدهدرد و سوزش سر دل: سوزش خفیف پس از غذا شایع است، اما همراه شدن با درد شدید بالای شکم، بهویژه پس از هفته بیستم و همراه با سردرد یا اختلال دید، میتواند با پرهاکلامپسی مرتبط باشد.
- معدهدرد همراه با خونریزی واژینال: خونریزی، بهخصوص همراه با گرفتگی شکم، سرگیجه، ضعف یا درد یکطرفه، نیازمند تماس فوری با پزشک یا مراجعه به اورژانس است.
- معدهدرد و درد زیر شکم: درد یکطرفه در اوایل بارداری ممکن است از علائم بارداری خارجرحمی باشد. در ماههای بعد هم دردهای منظم، فشار لگنی یا خروج مایع میتواند نشانه زایمان زودرس باشد.
آیا معده درد در بارداری برای جنین خطرناک است؟
معدهدرد خفیف و گذرا معمولا برای جنین خطرناک نیست. نگرانی اصلی زمانی است که درد، نشانه یک بیماری زمینهای باشد. درد شدید یا مداوم میتواند با عفونت و کمآبی، بارداری خارجرحمی در اوایل بارداری، زایمان زودرس یا پرهاکلامپسی ارتباط داشته باشد. بهویژه درد بالای معده و زیر دندهها همراه با سردرد شدید، اختلال دید، تورم ناگهانی یا فشارخون بالا، به بررسی فوری نیاز دارد. زیرا پرهاکلامپسی ممکن است سلامت مادر، رشد جنین و روند بارداری را تحت تاثیر قرار دهد.
چه زمانی نگران معده درد در بارداری شویم؟
معده درد در بارداری اغلب بهدلیل تغییرات هورمونی، نفخ، یبوست، سوءهاضمه یا فشار رحم ایجاد شده و با اصلاح عادات غذایی بهتر میشود. البته شدت، محل و علائم همراه درد هم اهمیت دارد. درد شدید یا مداوم، بهویژه در بالای معده و زیر دندهها، یا همراه با خونریزی، تب، استفراغ، سردرد، اختلال دید، فشارخون بالا یا کاهش حرکات جنین، نیازمند مراجعه فوری به پزشک است. برای مصرف دارو هم باید علت درد مشخص شده و هیچ دارویی بدون تایید پزشک استفاده نشود.
منابع
سوالات متداول
معدهدرد بهتنهایی معمولا نشانه سقط نیست. اما درد زیر شکم همراه با خونریزی واژینال، گرفتگی یا دفع بافت، نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
معمولا فشار رحم، کندی گوارش و شل شدن دریچه معده، رفلاکس و درد بعد غذا را تشدید میکند.
معدهدرد بهتنهایی معمولا نشانه بارداری خارجرحمی نیست. اما درد یکطرفه زیر شکم، لکهبینی، سرگیجه یا درد شانه در اوایل بارداری، مراجعه فوری و بررسی پزشکی میخواهد.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.