عفونت ناف نوزاد | از علائم تا روش‌های درمان آن

شهریور ۹۹ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
عفونت ناف نوزاد

عفونت ناف نوزاد همواره یک موضوع سوال‌برانگیز برای والدین بوده است. زیرا از همان روزهای ابتدایی تولد نوزاد، ممکن است سروکلۀ این بیماری پیدا شده و باعث نگرانی پدر و مادر شود. دلیل ترشح ناف چیست؟ جهت تسریع در افتادن بند ناف نوزاد چه باید کرد؟ کدام دارو برای عفونت ناف استفاده می‌شود؟ آیا پماد تتراسایکلین برای ناف نوزاد قابل‌استفاده است؟ این سوالات تنها بخشی از درگیری‌های والدین در این زمینه هستند. به‌همین دلیل بر آن شدیم تا اطلاعاتی را در زمینۀ عفونت ناف نوزاد به شما عزیزان ارائه دهیم.

عفونت ناف نوزاد چطور ایجاد می‌شود؟

عفونت ناف نوزاد  یکی از عوارضی است که ممکن است در روزهای ابتدایی تولد برای نوزادان و والدین مشکل‌ساز شود. برای بررسی مشکلات بند ناف و علت ترشحات ناف نوزاد بهتر است اندکی درباره عملکرد و ویژگی‌های بند ناف سالم اطلاعات کسب کنیم. جنین در شکم مادر برای دریافت اکسیژن و مواد مغذی و دفع دی‌اکسید کربن و مواد زائد نیاز به ارتباط با خون مادر دارد. این ارتباط از طریق سیستم جفتی برقرا می-شود. جفت به دیواره رحم متصل شده است و توسط بند ناف با بدن جنین در ارتباط است. پس از تولد، بند ناف کارایی خود را از دست می‌دهد. به‌همین دلیل پزشک آن را بریده و از بدن نوزاد جدا می‌کند. تنها سه تا چهار سانتی‌متر از آن متصل به ناف باقی می‌ماند که آن هم پس از چند روز خشک شده و اصطلاحا می‍افتد.

پس از تولد همواره لایه‌ای از میکروب‌های محیط روی بند ناف می‌نشیند. پایۀ خشک شدۀ بند ناف محیط مناسبی جهت رشد و تکثیر این میکروب‌ها است. همچنین خون لخته‌شده در رگ‌های بند ناف، محلی برای ورود این باکتری‌ها به بدن نوزاد است. سیستم ایمنی بدن نوزاد نیز هنوز تکامل نیافته و قادر به مبارزه با این باکتری‌های فرصت‌طلب نیست. به‌همین دلیل برخی از این باکتری‌ها، موجب التهاب و عفونت ناف یا امفالیت نوزادان می‌شوند. درصورتی که درمان امفالیت به‌موقع صورت نگیرد ممکن است عفونت وارد بدن نوزاد شده و وی دچار سپسیس یا عفونت خونی و آسیب به سایر ارگان‌ها مانند کبد و روده شود. عفونت ناف نوزاد در کشورهای دارای سطح بهداشت بالا شیوعی زیر یک درصد دارد اما در کشورهای درحا‌ل‌توسعه بین 8 تا 22 درصد از نوزادان دیده می‌شود. مرگ‌ومیر ناشی از عفونت ناف نوزاد نیز بین 7 تا 15 درصد عنوان شده است. باتوجه به نرخ بالای ابتلا و مرگ‌ومیر ناشی از این عارضه، درمان به‌موقع عفونت ناف نوزاد از اهمیت زیادی برخوردار است.

عوامل موثر در ایجاد عفونت ناف نوزاد

  • وزن کم هنگام تولد
  • زایمان طولانی
  • پارگی کیسۀ آب که طول‌کشیده‌ باشد.
  • عفونت بدن مادر 
  • نقص در سیستم ایمنی بدن نوزاد
  • زایمان غیربهداشتی
  • زایمان در منزل
  • قرار دادن لولۀ نافی برای نوزاد
  • ناآشنایی با اصول مراقبت‌ بند ناف نوزاد و عدم رسیدگی به بهداشت او
  • استفاده از موادی مانند خاکستر، بعضی روغن‌ها، خمیر یا سرمه برای ناف نوزاد و مصرف داروهای خانگی و سنتی تاییدنشده جهت خشک شدن بند ناف نوزاد
  • لمس بند ناف با دست‌های آلوده و تلاش جهت جدا کردن آن

زردی دور ناف نوزاد

نشانه‌های عفونت ناف نوزاد 

عفونت ناف نوزاد موجب ایجاد مجموعه‌ای از علائم و نشانه‌ها می‌شود‌ که ممکن است برخی از آن‌ها در نوزاد شما دیده شود.

  1. زردی دور ناف نوزاد و ترشح چرکی و زرد رنگ از پایۀ بند ناف همراه با بوی بد
  2. گرمی، تورم و قرمزی ناف نوزاد
  3. درد ناف و حساسیت به لمس 
  4. گریه و بی‌قراری نوزاد
  5. خونریزی ناف بعد از افتادن که بیشتر از حد معمول باشد.
  6. بی‌حالی و خواب‌آلودگی نوزاد 
  7. تب و لزر که نشانۀ عفونت گسترده است.
  8. بی‌اشتهایی و شیر نخوردن نوزاد
  9. جوش، تاول و راش پوستی 
  10. وزن نگرفتن و حتی کاهش وزن نوزاد

عفونت ناف نوزاد چگونه درمان می‌شود؟

هنگامی که برای درمان عفونت ناف نوزاد به پزشک مراجعه می‌کنید، وی ابتدا نوزاد را معاینه می‌کند. ممکن است مقداری از مایع زردرنگ ناف را برمی‌دارد تا به‌عنوان نمونه به آزمایشگاه بفرستد. در عفونت-های گسترده و سیستمی ممکن است نمونۀ خون و مایع مغزی نخاعی را نیز برای کشت جمع‌آوری کند. سپس درمان را با آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف شروع می‌کند تا نتیجۀ کشت ترشحات مشخص شود. پزشک پس از مشخص شدن نوع باکتری، آنتی‌بیوتیک مخصوص همان باکتری را برای عفونت ناف نوزاد تجویز می‌کند. در عفونت‌هایی که محدود به ناف هستند معمولا آنتی‌بیوتیک موضعی مانند پماد تتراسیکلین کفایت می‌کند. اما در عفونت‌های گسترده‌تر، کودک ممکن است به انواع دارویی دیگر مانند آنتی‌بیوتیک وریدی و همچنین بستری در بیمارستان نیاز پیدا کند. 

درمان خانگی عفونت ناف نوزاد

  • همواره سعی کنید ناف و بند ناف نوزاد را تمیز و خشک نگهداری کنید.
  • از پوشاندن لباس‌های تنگ و دکمه‌دار که ممکن است به بند ناف آسیب وارد کنند بپرهیزید.
  • علت دیر افتادن بند ناف نوزاد را بررسی کنید و همچنین لازم است بدانید برای افتادن ناف نوزاد نیازی به استفاده از مادۀ خاصی مانند پودر بچه یا سایر مواد نیست. 
  • بهتر است اجازه دهید بند ناف در معرض هوای آزاد قرار بگیرد تا زودتر خشک شود.
  • بند ناف را زیر پوشک نوزاد قرار ندهید زیرا آلودگی‌های موجود در ادرار و مدفوع احتمال ایجاد عفونت ناف نوزاد را بالا می‌برند. 
  • جهت استفاده از داروهای تجویزشده مانند پماد موپیروسین برای ناف نوزاد، ابتدا ترشحات و عفونت ناف نوزاد را پاک کنید و سپس از پماد استفاده کنید.
  • اگر ترشح خونابه محدود است یا قرمزی اطراف ناف کمتر از یک سانتیمتر است، با هر بار تعویض کهنه بند ناف را با بتادین تمیز کنید. بعد پنج روز مراقبت از بند ناف اگر بهتر نشد، به پزشک مراجعه کنید.
  • برای تمیز کردن ناف نوزاد می‌توانید از پارچۀ نخی استریل و آب جوشیدۀ خنک‌شده به همراه مقداری نمک استفاده کنید تا خاصیت ضدعفونی‌کنندگی داشته باشد. اما بهتر است از ریختن نمک روی ناف نوزاد بپرهیزید.
  • قبل و بعد از استفاده از پماد روی پوست نوزاد، دستان خود را بشویید.
  • تا قبل از افتادن بند ناف نوزاد، او را در آب غوطه‌ور نسازید و هنگام استحمام او را با اسفنج خیس بشویید.
  • هرگز سعی در جدا کردن یا سوزاندن بند ناف نکنید و اجازه دهید روند طبیعی در این زمینه طی شود. 
  • جهت درمان عفونت ناف نوزاد در طب سنتی راهکارهایی عنوان شده است اما با توجه به حساسیت ذاتی نوزادان، این موارد هیچ‌گاه جایگزین درمان آنتی‌بیوتیکی نخواهند بود. به‌همین دلیل از مصرف خودسرانۀ آن‌ها بپرهیزید.
  • استفاده از الکل سفید برای درمان عفونت ناف نوزاد نه‌تنها موردتایید نیست بلکه ممکن است موجب مسمومیت نوزاد شود. 

در رابطه با مشکلات بند ناف نوزاد و اینکه چرا بند ناف نوزاد نمی افتد می‌توانید به مقالۀ مراقبت از بند ناف مراجعه کنید.

چه زمانی برای عفونت ناف نوزاد به پزشک مراجعه کنم؟

هنگامی که علائم ذکرشده مانند ترشحات چرکی فراوان ناف یا قرمزی بیش از یک سانتیمتر اطراف ناف مشاهده شد، به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.

  • اگر علائم نوزاد پس از دو روز از شروع درمان بدتر شد یا علامت جدیدی به او اضافه شد.
  • اگر کودک، بیمار به نظر می‌رسد یا شما نگرانی خاصی در این زمینه دارید.

در رابطه با این موضوع که بعد از افتادن ناف نوزاد چه کار باید کرد و پیشگیری از عفونت ناف نوزاد، از پزشک یا مراقبین سلامت سوال فرمایید تا شما را در جریان این امر قرار دهند.