کم شدن حرکات جنین - حرکات کم جنین در ماه های مختلف بارداری

حرکات جنین یکی از مهم‌ترین نشانه‌های سلامت او در دوران بارداری است و کم شدن حرکات جنین می‌تواند به دلایلی مانند کاهش فضای رحم، خواب جنین، وضعیت جفت یا در برخی موارد اختلال در اکسیژن‌رسانی رخ دهد. اگرچه کم تکان خوردن جنین همیشه به معنای خطر نیست، اما باید جدی گرفته شود و در صورت تداوم، بررسی پزشکی انجام شود.

نکته مهم این است که علت کم تکان خوردن جنین در ماه هشتم با ماه‌های دیگر بارداری متفاوت است و شدت و الگوی حرکات در هر دوره تغییر می‌کند؛ به همین دلیل در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره، دلایل کاهش حرکات جنین را به‌تفکیک ماه‌های بارداری بررسی کرده‌ایم تا ارزیابی دقیق‌تری داشته باشید.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

حرکات کم جنین نشانه چیست؟

کم شدن حرکات جنین معمولاً نشان‌دهنده تغییر در وضعیت فیزیولوژیک جنین یا شرایط محیط رحم است. این کاهش می‌تواند دلایل طبیعی مانند خواب جنین، افزایش سن بارداری و کم شدن فضای رحم داشته باشد، اما در برخی موارد ممکن است نشانه کاهش اکسیژن‌رسانی، اختلال عملکرد جفت یا تأثیر داروهای مصرفی مادر باشد. نکته مهم این است که الگوی حرکات جنین اهمیت بیشتری نسبت به تعداد آن دارد؛ هرگونه کاهش ناگهانی یا قطع حرکات باید جدی گرفته شود و نیاز به بررسی پزشکی دارد، زیرا حرکات منظم یکی از شاخص‌های اصلی سلامت جنین محسوب می‌شود.

کم شدن حرکات جنین در سه‌ ماهه اول

در سه‌ماهه اول بارداری، جنین هنوز بسیار کوچک است و حرکات او توسط مادر احساس نمی‌شود. حتی اگر جنین حرکت داشته باشد، این حرکات در حد لرزش‌های خفیف بوده و قابل تشخیص نیستند. بنابراین کم شدن یا احساس نشدن حرکات جنین در این دوره معمولاً طبیعی است و نشانه مشکل خاصی محسوب نمی‌شود.

کم شدن حرکات جنین در سه‌ ماهه دوم

از حدود ماه چهارم بارداری یا بین ۲۰ تا ۲۲ هفتگی، مادر به‌تدریج حرکات جنین را احساس می‌کند. در ابتدا این حرکات شبیه لرزش یا انقباض خفیف عضله هستند و به‌مرور واضح‌تر می‌شوند. در این دوره، کم شدن حرکات جنین در هفته‌های ۲۳، ۲۴ یا ۲۵ اغلب به دلیل خواب جنین یا ناتوانی مادر در تشخیص همه حرکات است. همچنین مصرف برخی داروها مانند آرام‌بخش‌ها می‌تواند باعث کاهش موقت حرکات جنین شود. در این مرحله، الگوی کلی حرکات از تعداد دقیق آن مهم‌تر است.

کم شدن حرکات جنین در سه‌ ماهه سوم

در سه‌ماهه سوم، به‌ویژه ماه هشتم و نهم بارداری، کاهش نسبی حرکات جنین شایع‌تر است. علت اصلی این موضوع رشد کامل‌تر جنین و کاهش فضای رحم برای انجام حرکات بزرگ است.

علت کم تکان خوردن جنین در ماه هشتم معمولاً به محدود شدن فضا، تغییر نوع حرکات از لگدهای شدید به حرکات کششی و چرخشی و همچنین دوره‌های خواب طولانی‌تر جنین مربوط می‌شود.

به نقل از Healthline

ممکن است احساس کنید حرکات جنین کمتر شده است، زیرا اکنون جنین فضای بیشتری از رحم را پر کرده و فضای کمتری برای کشش و تکان خوردن دارد.

You may find that you feel less frequent movement from your baby, since your little one now fills more of your uterus and has less room to stretch out. 

در ماه نهم و هفته‌های ۳۷ و ۳۸ بارداری نیز همین عوامل نقش دارند؛ با این حال حرکات جنین نباید به‌طور کامل قطع شود. اگر کاهش حرکات با علائمی مانند کاهش ضربان قلب، درد غیرطبیعی یا پارگی کیسه آب همراه نباشد، اغلب جای نگرانی وجود ندارد. در این شرایط، خوردن یک ماده شیرین و دراز کشیدن به پهلوی چپ می‌تواند به احساس دوباره حرکات کمک کند.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

عوامل موثر در کاهش حرکات جنین 

به جز مایع آمنیوتیک، ساختمان بدن یا درصد چربی بدن مادر،  کم شدن حرکات جنین می‌تواند علل دیگری هم داشته باشد که در ادامه بیشتر شرح می‌دهیم؛

• الگوی خواب و بیداری جنین؛ معمولا جنین در سه ماه سوم بارداری، برای خود یک الگوی خواب انتخاب می‌کند. این الگوی خواب دقیقا برگرفته از شکل خوابیدن و ساعات خواب مادر در دوران بارداری است و پس از تولد نیز در وجود نوزاد نهادینه می‌شود. این زمان خواب ممکن است از ۴۵ دقیقه تا یک ساعت طول بکشد. هنگامی که جنین خواب است، حرکت نمی‌کند.

* مقاله جنین پسر از چند ماهگی تکان می‌خورد را مطالعه کنید.

• هنگامی که جنین در حال تنفس است یا وقتی دچار سکسکه می‌شود، ممکن است حرکات او خیلی برجسته نباشد. برای تشخیص سکسکه جنین در شکم مادر می‌توانید به حرکات ریتمیک توجه کنید. سکسکه نوزاد به صورت حرکات برجسته و آرام و مداوم و کوتاه و تقه‌ای است.  
• پیچیدن بند ناف به دور کودک نیز می‌تواند حرکات جنین را تحت تاثیر قرار دهد. اگر این اتفاق رخ داده باشد، در سونوگرافی مشخص می‌شود. 
• محدود شدن و کاهش حرکات جنین در اواخر بارداری اگر با نشانه‌های زایمان زودرس همراه نباشد، طبیعی است. زیرا جنین بزرگ شده است و فضای رحم برای حرکت او کم است. همچنین معمولا با وارد شدن به هفته ۳۸ بارداری، جنین سر خود را در لگن قرار می‌دهد و برای تولد آماده می‌شود. به همین دلیل ممکن است حرکات جنین محدود و کم شود. توجه داشته باشید که کم بودن حرکات جنین با حس نکردن هیچ حرکتی فرق می کند. در واقع کم تکان خوردن جنین با علت تكان نخوردن جنین کاملا متفاوت است.

آیا کم شدن حرکت جنین نشانه زایمان است؟

کم شدن حرکت جنین می‌تواند نشانه زایمان زودرس و قریب‌الوقوع باشد. به طور کلی با ورود به ماه نهم بارداری، با توجه به اینکه نسبت جنین به رحم بیشتر شده است، طبیعی است که حرکات جنین کم شود. اما اساسا در ماه آخر بارداری تعداد حرکات جنین بسیار مهم است؛ لذا هنگامی که احساس کردید حرکات جنین کم شده است، پس از صرف غذا و بعد از گذشتن 20 دقیقه، به پهلوی چپ بخوابید و دست‌تان را روی شکم قرار دهید و به تعداد حرکات جنین توجه کنید. در یک ساعت جنین باید 5 حرکت داشته باشد. اگر کمتر از این باشد، باید سونوگرافی کرده تا وضعیت جنین از نظر آب آمنیوتیک و نوار قلبی کنترل شود.

وقتی علائم کم تحرکی جنین ظاهر  و اثبات می‌شود، باید سابقه مادر بررسی شود و تحت آزمایش جسمی، اکوی قلب جنین و برخی آزمایش‌های دیگر قرار بگیرد.

مسیر ارزیابی مادر، بسته به وجود هر نوع ریسک فاکتور یا داشتن هر نوع تجربه بد در بارداری (های) قبلی مادر متفاوت خواهد بود.

اما به طور معمول بررسی قلب و عروق (کاردیوگرام/CTG) و سونوگرافی تجویز می‌شود. در این تست وجود تحرک جنینی هم زمان با بررسی ضربان قلب متناسب با حرکات بررسی می‌شود. در صورتی که CTG غیرطبیعی باشد و قبلا سونوگرافی نشده باشد، سونوگرافی انجام می‌شود. سونوگرافی کمک می‌کند رشد جنین، شکل اندام‌های جنین و حجم مایع آمنیوتیک بررسی شود. ( درمورد علت ضعیف بودن ضربان قلب جنین در این مقاله بیشتر بخوانید.)

چنانچه جواب تست قلب و عروق غیرعادی باشد و سونوگرافی طبیعی باشد، پزشک احتمال خونریزی جنین (FMH) را بررسی می کند. خونریزی جنین عامل ۴ درصد از مرگ‌های جنینی است که معمولا تنها علامتش کم شدن تحرک جنین است.

کم تحرکی جنین چه زمانی خطرناک است؟

وقتی دیسترس (پریشانی) حاد جنینی اتفاق بیفتد، معمولا طوفانی از حرکات جنین آغاز می‌شوند که بیشترشان آهسته و ضعیف هستند. البته در مورد دیسترس مزمن جنین دیده شده است که حداقل ۱۲ ساعت قبل از ایست قلبی جنین، او به شدت کم تحرک شده یا حرکتش کلا متوقف می‌شود. به این شرایط «سیگنال هشدار حرکتی» (MAS) می‌گویند و نشان دهنده مرگ قریب الوقوع جنین است. تغییر در ضربان قلب جنین معمولا ظرف یک تا ۴ روز باعث مرگ جنین می شود؛ البته اگر قبل از این مدت مرگ جنین اتفاق نیفتد.

تعداد نرمال حرکات جنین در بارداری

برای توصیف تعداد طبیعی حرکات جنین معمولا از قانون ۱۰ استفاده می شود. این قانون به چهار شکل زیر بیان می شود.

• مادر طی ۱۲ ساعت و با داشتن فعالیت های معمول روزانه اش، حداقل ۱۰ بار حرکت جنین را احساس کند.
• مادر طی ۱ ساعت توجه صرف به حرکت جنین و در شرایط استراحت، حداقل ۴ حرکت را احساس کند.
• مادر در هفته های ۲۲ الی ۳۶ بارداری، طی ۲۵ دقیقه ۱۰ حرکت جنین را احساس کند.
• مادر از هفته ۳۷ به بعد، طی ۳۵ دقیقه ۱۰ حرکت جنین را احساس کند.

علت کم شدن حرکات جنین در یک روز

کم شدن حرکات جنین در یک روز یا کم شدن حرکت جنین در رحم در یک دوره کوتاه می‌تواند علل مختلفی داشته باشد که معمولا در یک بارداری سالم و تحت نظر، خیلی خطرناک نیست و گذرا است. برای مثال در یک سیکل ۴۰ دقیقه‌ای خواب جنین و در صورت مصرف برخی داروهای مسکن توسط مادر و سیگار کشیدن، تعداد حرکات جنین به صورت گذرا کم می‌شود. حتی ممکن است جنین حرکات خود را به طور طبیعی داشته باشد، اما مادر به علت مشغله متوجه این حرکات نشده باشد و فقط احساس کند که حرکات جنین کم شده است؛ 

به یاد داشته باشید که حرکت هر جنینی باید نسبت به خودش سنجیده شود، برخی جنین‌ها کلا پرتحرک هستند و برخی کم تحرک؛ اما اگر طی یک روز حرکت جنین ناگهان زیاد یا کم شود، ممکن است نشانه خطر مرگ جنین باشد. همچنین تکان خوردن جنین پسر با جنین دختر در هر مادر باردار ممکن است متفاوت باشد؛ بنابراین هیچ یک از این موارد را با هم مقایسه نکنید.

ارزیابی حرکات جنین در منزل

پیگیری تعداد حرکات جنین در خانه یکی از روش‌های ساده و مؤثر برای بررسی سلامت جنین است. مادر می‌تواند با انجام تست خانگی حرکات جنین و محاسبه حرکت جنین به‌طور روزانه، میزان فعالیت او را زیر نظر داشته باشد. معمولاً لگد زدن جنین و سایر حرکات مشخص، شاخص مهمی از سلامت و وضعیت خوب جنین محسوب می‌شوند و کاهش ناگهانی حرکات یا کم تحرکی جنین نیاز به توجه فوری دارد.

برای ارزیابی دقیق‌تر، می‌توان از روش‌های پزشکی تکمیلی مانند سونوگرافی و سونوگرافی داپلر برای مشاهده جریان خون و ضربان قلب جنین استفاده کرد. همچنین در شرایط خاص، پزشک ممکن است آزمایش بی استرس یا تست NST را برای بررسی رفاه جنین تجویز کند.

اگرچه تست‌های خونی و روش‌های آزمایشگاهی نیز اطلاعات مفیدی ارائه می‌دهند، کنگره متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) توصیه می‌کند مادران به‌طور منظم حرکات جنین را در منزل زیر نظر داشته باشند تا در صورت هرگونه کاهش غیرطبیعی، به‌موقع به پزشک مراجعه شود. این روش ساده و کم‌هزینه، یکی از مؤثرترین راه‌ها برای اطمینان از سلامت جنین قبل از ورود به اقدامات پزشکی پیچیده‌تر است.

راهکارهای افزایش حرکات جنین

برای افزایش حرکات کششی و مشت و لگد زدن جنین و اطمینان از سلامت او، چند راهکار ساده اما مؤثر وجود دارد:

• استراحت کافی: مادرانی که به اندازه کافی استراحت می‌کنند، قادرند حرکات جنین را بهتر احساس کنند و کاهش ناگهانی حرکت کمتر رخ می‌دهد.
• تغییر وضعیت بدن: دراز کشیدن به پهلوی چپ یا نشستن در وضعیت راحت می‌تواند به افزایش حرکات کمک کند.
• خوراکی‌های شیرین و نوشیدنی سرد: مصرف خوراکی‌های شیرین یا نوشیدنی سرد گاهی باعث تحریک جنین و افزایش حرکات او می‌شود.
• رژیم غذایی متعادل و وعده‌های غذایی متنوع: تغذیه مناسب، سطح انرژی مادر را بالا می‌برد و به فعالیت جنین کمک می‌کند.
• مراقبت های پیشگیرانه: پیگیری منظم حرکات جنین و بررسی سلامت او توسط پزشک، پیشگیری از مشکلات احتمالی را تسهیل می‌کند.
• تقویت عضلات و استخوان های جنین و رشد سیستم عصبی جنین: تغذیه مناسب و رعایت سبک زندگی سالم به رشد کامل عضلات، استخوان‌ها و سیستم عصبی جنین کمک می‌کند، که خود باعث افزایش حرکات طبیعی او می‌شود.
• استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته: در صورت نیاز، سونوگرافی یا سونوگرافی داپلر می‌تواند میزان فعالیت جنین و سطح مایع آمنیوتیک را بررسی کند.
• پرهیز از مواد مخدر و الکل: مصرف این مواد می‌تواند باعث کاهش فعالیت جنین و آسیب به رشد او شود.

با رعایت این نکات، مادر می‌تواند حرکات کششی و مشت و لگد زدن جنین را بهتر احساس کند و از سلامت او اطمینان حاصل نماید.

کلام آخر

مهمترین فاکتور در تمام طول بارداری حفظ خونسردی و مثبت‌اندیشی است. توجه داشته باشید که کم شدن حرکات جنین اگر با نشانه‌های زایمان زودرس همراه باشد یا الگوی خاصی داشته باشد، خطرناک است. توصیه می‌کنیم این مطلب را یک بار دیگر با دقت بیشتری بخوانید تا همه نگرانی‌های شما در مورد کاهش حرکات جنین رفع شود. در نهایت اگر احساس می‌کنید که جنین شما به هر دلیل با کاهش حرکت روبه‌رو شده است، فورا پزشک خود را در جریان قرار دهید و سونوگرافی انجام دهید. 

منابع 

www.healthline.com