عفونت تنفسی کودکان | علائم، تشخیص و راههای درمان آن
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
عفونت تنفسی کودکان، بخشهایی از دستگاه تنفس، از بینی و گلو گرفته تا نایژهها و ریه را درگیر میکند. این عفونتها اغلب ویروسی هستند و در بیشتر موارد با استراحت، مصرف مایعات و مراقبت خانگی بهبود پیدا میکنند. با این حال، اگر کودک دچار تنفس سخت، بیحالی شدید، کمآبی یا تب طولانی شود، باید او را نزد پزشک برد. خطرناک بودن بیماری به سن کودک، شدت علائم و محل عفونت بستگی دارد. همیشه برای درمان عفونتهای تنفسی، آنتیبیوتیک لازم نیست. آنتیبیوتیک فقط زمانی استفاده میشود که پزشک عفونت باکتریایی را تشخیص دهد. شناخت علائم خطر، درمان درست و پیشگیری به مادران کمک میکند با اطمینان بیشتری از کودک مراقبت کنند. در این مقاله از مجله سلامت گهواره، به انواع عفونت تنفسی کودکان، علائم و درمان آنها پرداختهایم.
با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیامهای مشاوره تخصصی دریافت کنید و با توصیههای تغذیهای و دستور پختهای مناسب، تغذیه سالمتری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازیهای مناسب و آزمونهای دورهای به تقویت هوش و مهارتهای فرزندتان کمک کنید.
- انواع عفونت تنفسی در کودکان
- علائم عفونت تنفسی در کودکان چیست؟
- عفونت حاد تنفسی کودکان چیست؟
- تفاوت عفونت تنفسی ویروسی و باکتریایی
- عفونت تنفسی در کودکان چگونه تشخیص داده میشود؟
- درمان عفونت تنفسی کودکان
- آیا عفونت تنفسی کودکان واگیردار است؟
- چه زمانی برای عفونت تنفسی کودکان به پزشک مراجعه کنیم؟
- راههای پیشگیری از عفونت تنفسی کودکان
- مراقبت درست، کلید عبور از عفونت تنفسی کودکان
- منابع
انواع عفونت تنفسی در کودکان
عفونت تنفسی کودکان زمانی ایجاد میشود که ویروسها یا باکتریها بخشهایی از دستگاه تنفس کودک را درگیر کنند. این عفونتها ممکن است تنها محدود به بینی، سینوسها، گلو و لوزهها باشند یا به نایژهها، نایژکها و ریه هم برسند. شدت بیماری و علائم آن هم از علائم خفیف شبیه سرماخوردگی تا مشکلات جدی تنفسی متفاوت است و به نوع عامل، سن و وضعیت سلامت کودک بستگی دارد.
سرماخوردگی
سرماخوردگی یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی است که بیشتر بینی و گلو را درگیر میکند. آبریزش یا گرفتگی بینی، عطسه، سرفه، گلودرد و گاهی تب خفیف از علائم رایج آن هستند. نشانهها معمولا طی دو تا سه روز به اوج میرسند و در بیشتر کودکان بدون درمان اختصاصی و با مراقبت حمایتی بهتر میشوند.
به نقل از cdc
دوره اکثر عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی ویروسی بدون عارضه ۵ تا ۷ روز است. سرماخوردگی معمولا حدود ۱۰ روز طول میکشد.
The course of most uncomplicated viral URIs is 5 - 7 days. Colds usually last around 10 days.
آنفلوانزا
آنفلوانزا عفونتی ویروسی و مسری است که برخلاف سرماخوردگی معمولا ناگهانی آغاز میشود. تب، لرز، سرفه، گلودرد، سردرد، بدندرد و خستگی از نشانههای متداول آن هستند. البته کودکان ممکن است استفراغ یا اسهال هم داشته باشند. بیماری در بعضی کودکان خفیف است، اما در خردسالان یا کودکان دارای بیماری زمینهای میتواند به عوارضی مانند پنومونی منجر شود.
برونشیولیت
برونشیولیت عفونت ویروسی نایژکها است و بیشتر نوزادان و کودکان زیر دو سال را درگیر میکند. نایژکها کوچکترین مجاری هوایی ریه هستند. این بیماری اغلب با آبریزش بینی، کاهش اشتها و سرفه شروع میشود و ممکن است به خسخس، تندشدن تنفس یا دشواری نفسکشیدن برسد. ویروس RSV شایعترین علت برونشیولیت در کودکان است و موارد خفیف معمولا با درمان حمایتی بهبود پیدا میکنند.
برونشیت
برونشیت حاد زمانی رخ میدهد که نایژهها، یعنی مجاری بزرگتر انتقال هوا در ریه، ملتهب و متورم شوند و مخاط بیشتری تولید کنند. طی این بیماری، سرفه با خلط یا بدون خلط، خستگی، گرفتگی بینی، گلودرد و بدندرد خفیف ممکن است دیده شود. علت برونشیت در کودکان در بیشتر موارد ویروسی است و علائم معمولا کمتر از سه هفته ادامه دارند. بنابراین مصرف آنتیبیوتیک اغلب کمکی نمیکند.
ذاتالریه (پنومونی)
ذاتالریه یا پنومونی عفونتی است که کیسههای هوایی یک یا هر دو ریه را ملتهب میکند و ممکن است باعث تجمع مایع یا چرک در آنها شود. ویروسها و باکتریها از علل مهم این بیماری در کودکان هستند. سرفه، تب، تنفس سریع یا دشوار، فرورفتگی قفسه سینه، بیحالی و کاهش اشتها ممکن است دیده شود. شدت بیماری در کودکان متفاوت است و برخی کودکان به ارزیابی فوری یا بستری شدن نیاز دارند.
سینوزیت
سینوزیت به التهاب و عفونت حفرههای پر از هوای اطراف بینی و صورت گفته میشود. این مشکل اغلب پس از یک عفونت ویروسی تنفسی ایجاد میشود، اما بیشتر موارد از ابتدا باکتریایی نیستند. علائمی همچون گرفتگی یا ترشح بینی، سرفه، احساس فشار یا درد صورت و گاهی تب در این عفونت دیده میشود. طولانیشدن علائم بیش از ده روز، بدترشدن دوباره یا تب بالا احتمال عفونت باکتریایی را مطرح میکند.
التهاب گلو و لوزه
التهاب گلو و لوزه ممکن است بر اثر ویروسها یا باکتریهایی مانند استرپتوکوک گروه A ایجاد شود. گلودرد، درد هنگام بلع، قرمزی یا تورم لوزهها، تب و بزرگشدن غدد گردن از نشانههای احتمالی هستند. همراهی گلودرد با سرفه و آبریزش بینی بیشتر ناشی از علت ویروسی است. برای تشخیص گلودرد استرپتوکوکی معمولا آزمایش سریع یا کشت گلو لازم است و آنتیبیوتیک فقط در درمان موارد باکتریایی کاربرد دارد.
علائم عفونت تنفسی در کودکان چیست؟
علائم عفونت تنفسی به محل درگیری دستگاه تنفس، عامل بیماری و شدت آن بستگی دارد. برخی کودکان فقط نشانههایی خفیف در بینی و گلو دارند. اما درگیری مجاری هوایی پایینتر ممکن است با خسخس، تنفس سریع یا دشواری تنفسی همراه شود. علائم زیر از مهمترین علائم عفونت تنفسی کودکان هستند:
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- عطسه
- سرفه خشک یا همراه با خلط
- گلودرد و درد هنگام بلع
- گرفتگی یا تغییر صدا
- تب یا احساس لرز
- سردرد و بدندرد
- خستگی، بیحالی یا خوابآلودگی بیشتر از معمول
- کاهش اشتها یا کمتر شیر خوردن نوزاد
- خسخس یا شنیده شدن صدا هنگام تنفس
- تنفس سریع، سنگین یا دشوار
- بازشدن پرههای بینی هنگام نفس کشیدن
- فرو رفتن پوست بین دندهها یا زیر قفسه سینه
- ناله یا خرخر هنگام بازدم
- درد قفسه سینه، بهویژه هنگام سرفه یا تنفس عمیق
- تهوع، استفراغ یا اسهال بهخصوص در برخی کودکان مبتلا به آنفلوانزا
- رنگپریدگی یا خاکستری و متمایل به آبیشدن لبها و بستر ناخنها در موارد کاهش اکسیژن
عفونت حاد تنفسی کودکان چیست؟
عفونت حاد تنفسی کودکان به بیماریهایی گفته میشود که ناگهانی آغاز میشوند و بینی، گلو، نایژهها یا ریه را درگیر میکنند. ویروسها شایعترین علت این عفونتها هستند، اما بعضی موارد منشا باکتریایی دارند.
تفاوت عفونت تنفسی ویروسی و باکتریایی
عفونتهای تنفسی ویروسی معمولا با آبریزش بینی، سرفه، گلودرد و گاهی تب آغاز میشوند و اغلب بدون آنتیبیوتیک بهبود مییابند. عفونت باکتریایی ممکن است شدیدتر، طولانیتر یا پس از بهبود اولیه دوباره بدتر شود و گاهی به درمان آنتیبیوتیکی نیاز دارد. بااینحال، رنگ ترشحات یا شدت تب بهتنهایی علت را مشخص نمیکند و تشخیص قطعی باید بر پایه معاینه و آزمایش پزشک باشد.
عفونت تنفسی در کودکان چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص عفونت تنفسی کودکان معمولا با پرسش درباره زمان شروع علائم، تب، سرفه، تغذیه و سابقه بیماری آغاز میشود. پزشک سپس سرعت و الگوی تنفس، صدای ریه، گلو، بینی، وضعیت آبرسانی و سطح اکسیژن خون را بررسی میکند. در بسیاری از موارد، معاینه برای تشخیص کافی است. آزمایش گلو یا نمونه تنفسی، آزمایش خون و عکس قفسه سینه فقط زمانی درخواست میشوند که احتمال ابتلا به آنفلوانزا، عفونت باکتریایی، پنومونی یا بیماری شدید وجود داشته باشد.
درمان عفونت تنفسی کودکان
روش درمان عفونت تنفسی کودکان به علت بیماری، سن کودک، شدت علائم و محل درگیری دستگاه تنفس بستگی دارد. بیشتر عفونتهای ویروسی خفیف با مراقبت حمایتی بهبود پیدا میکنند. اما پنومونی باکتریایی، آنفلوانزای شدید یا مشکلات تنفسی ممکن است به داروی تجویزی یا مراقبت بیمارستانی نیاز داشته باشند. خوددرمانی با آنتیبیوتیک یا درمان خس خس سینه نوزادان با شربتهای ترکیبی سرماخوردگی میتواند برای کودک زیانآور باشد.
درمان خانگی
هدف درمان خانگی، ازبینبردن مستقیم ویروس نیست. بلکه کمک به تنفس راحتتر، جلوگیری از کمآبی و کاهش ناراحتی کودک تا زمان بهبود است. این مراقبتها برای بیماریهای خفیف مناسب هستند و نباید مراجعه پزشکی را در صورت تندشدن یا دشواری تنفس، کبودی لبها، بیحالی شدید یا کمآبی به تاخیر بیندازند.
- استراحت کافی: کاهش فعالیتهای روزانه و فراهم کردن محیط آرام برای خواب و بازی سبک
- مصرف مایعات: ادامه شیر مادر یا شیرخشک و پیشنهاد آب، سوپ یا مایعات متناسب با سن برای جلوگیری از کمآبی
- شستوشوی بینی با محلول سالین: رقیق کردن ترشحات و کمک به باز شدن مسیر بینی
- تخلیه ملایم بینی نوزاد: استفاده از پوار یا دستگاه مکش بینی، بهویژه پیش از شیر خوردن و خواب
- دستگاه بخور سرد: کاهش خشکی هوا و کمک به تسکین گرفتگی بینی و سرفه خشک
- غذاهای نرم و مایعات گرم: کاهش ناراحتی گلو در کودکانی که توانایی خوردن این مواد را دارند
- پرهیز از دود سیگار و مواد محرک: جلوگیری از تشدید سرفه، خسخس و التهاب مجاری تنفسی
درمان دارویی
پزشک داروها را بر اساس علت عفونت تجویز میکند و همه کودکان به درمان دارویی نیاز ندارند. مقدار مصرف داروهای کودکان باید بر پایه وزن، سن و شرایط جسمی تعیین شود. بنابراین از دوز بزرگسالان، پیمانه خانگی یا نسخه کودک دیگر برای عفونت تنفسی و درمان خلط گلو در کودکان استفاده نکنید.
| دارو | کاربرد احتمالی | نکات مهم و محدودیتها |
| استامینوفن | کاهش تب، بدندرد و ناراحتی کودک | مصرف بر اساس وزن و دستور پزشک یا بروشور معتبر |
| ایبوپروفن | کاهش تب و درد در کودکان واجد شرایط | معمولا برای کودکان شش ماهه و بزرگتر |
| آنتیبیوتیکها | درمان بعضی عفونتهای باکتریایی مانند پنومونی، سینوزیت باکتریایی یا گلودرد استرپتوکوکی | فقط با تشخیص و نسخه پزشک |
| داروهای ضدویروس آنفلوانزا | کاهش شدت یا مدت آنفلوانزا، بهویژه در بیماری شدید یا کودکان پرخطر | داروهای نسخهای مانند اوسلتامیویر، بیشترین اثر با شروع زودهنگام، اما تعیین دارو و زمان مصرف بر عهده پزشک |
| داروهای استنشاقی یا کورتونی | استفاده در بیماریهای مشخص مانند آسم، خسخس مرتبط با بیماری زمینهای | نباید بدون معاینه پزشک مصرف شوند |
آیا همیشه آنتیبیوتیک لازم است؟
خیر، بیشتر عفونتهای تنفسی کودکان، مانند سرماخوردگی، آنفلوانزا، RSV و بسیاری از موارد برونشیت، ویروسی بوده و آنتیبیوتیک روی آنها اثری ندارد. آنتیبیوتیک فقط زمانی تجویز میشود که پزشک عفونت باکتریایی، مانند گلودرد استرپتوکوکی، سینوزیت باکتریایی یا بعضی انواع پنومونی را تشخیص دهد. مصرف خودسرانه آن میتواند عوارض ایجاد کند و مقاومت میکروبی را افزایش دهد.
چه زمانی بستری لازم است؟
اگر کودک یکی از نشانههای زیر را دارد، ممکن است برای مراقبت بیشتر، دریافت اکسیژن یا مایعات وریدی به بستری نیاز داشته باشد:
- نفس کشیدن سخت، سریع یا همراه با فرورفتگی قفسه سینه
- کبود یا خاکستری شدن لبها و صورت
- وقفه تنفسی یا ناله هنگام نفس کشیدن
- ناتوانی در شیرخوردن، نوشیدن یا نگه داشتن مایعات
- نشانههای کمآبی، مانند کاهش ادرار یا خشکی دهان
- بیحالی شدید، خوابآلودگی غیرعادی یا کاهش هوشیاری
- پایین بودن سطح اکسیژن خون
- ابتلای نوزاد کمسن یا کودک دارای بیماری زمینهای به عفونت شدید
- پنومونی شدید یا بدترشدن علائم با وجود درمان
آیا عفونت تنفسی کودکان واگیردار است؟
بله، عفونت تنفسی کودکان، بهویژه سرماخوردگی، آنفلوانزا و RSV واگیردار هستند و از راه قطرات تنفسی، تماس نزدیک یا سطوح آلوده منتقل میشوند. میزان سرایت به عامل بیماری بستگی دارد. بنابراین شستن دستها، تهویه و دور نگهداشتن کودک بیمار از دیگران اهمیت زیادی دارد.
چه زمانی برای عفونت تنفسی کودکان به پزشک مراجعه کنیم؟
همه سرماخوردگیها به ویزیت فوری نیاز ندارند. اما روند بیماری کودک باید زیر نظر باشد. در شرایط زیر حتما به پزشک مراجعه کنید:
- علائم بهجای بهترشدن، روزبهروز شدیدتر میشوند یا پس از یک دوره بهبود دوباره برمیگردند.
- کودک کمتر از سه ماه دارد و دچار تب یا نشانههای عفونت شده است.
- تب چند روز ادامه پیدا کرده، قطع شده و دوباره برگشته یا کودک همراه تب، حال عمومی خوبی ندارد.
- سرفه طولانی شده، خواب و تغذیه کودک را مختل میکند یا با درد قفسه سینه همراه است.
- کودک از گوشدرد، گلودرد شدید، درد صورت یا مشکل هنگام بلع شکایت دارد.
- اشتهای کودک بهطور محسوسی کم شده، کمتر شیر میخورد یا تعداد پوشکهای خیس او کاهش یافته است.
- کودک بیش از حد بیقرار، خوابآلود یا کمتحرک شده و رفتار همیشگی خود را ندارد.
در صورت آسم در کودکان، بیماری قلبی یا ریوی، ضعف سیستم ایمنی یا سابقه تولد زودرس، حتی اگر علائم در خفیف به نظر برسند، باید به دکتر مراجعه کرد.
راههای پیشگیری از عفونت تنفسی کودکان
نمیتوان از همه عفونتها جلوگیری کرد؛ اما رعایت چند عادت ساده، احتمال انتقال ویروسها و ابتلای کودک را کمتر میکند.
- شستن مرتب دستهای کودک و اعضای خانواده با آب و صابون
- آموزش سرفه و عطسه در دستمال کاغذی یا قسمت داخلی آرنج
- جلوگیری از لمس چشمها، بینی و دهان با دستهای آلوده
- دور نگهداشتن کودک از افراد بیمار و محدود کردن تماس نزدیک در زمان شیوع عفونتها
- ماندن کودک بیمار در خانه تا بهبود علائم و برطرف شدن تب
- تهویه منظم خانه، مهدکودک و فضاهای بسته
- تمیز کردن اسباببازیها و سطوحی که مرتب لمس میشوند
- استفادهنکردن مشترک از لیوان، قاشق، حوله و وسایل شخصی
- تکمیل واکسیناسیون کودک، از جمله واکسن آنفلوانزا در صورت توصیه پزشک
- دور نگهداشتن کودک از دود سیگار، قلیان و سایر آلایندههای تنفسی
مراقبت درست، کلید عبور از عفونت تنفسی کودکان
عفونت تنفسی کودکان بیشتر اوقات ویروسی و قابلکنترل است، اما توجه به روند بیماری اهمیت زیادی دارد. در طول بیماری، مایعات کافی، استراحت، شستوشوی بینی و دوری از دود سیگار به بهبود کودک در خانه کمک میکند. آنتیبیوتیک را تنها با تجویز پزشک مصرف کنید و از دادن خودسرانه شربتهای سرماخوردگی بپرهیزید. اگر تب طولانی شد، تغذیه کاهش یافت، علائم دوباره شدت گرفت یا تنفس کودک غیرعادی شد، معاینه پزشکی را عقب نیندازید. شستن دستها، واکسیناسیون و محدود کردن تماس با افراد بیمار هم احتمال ابتلا را کمتر میکند.
منابع
سوالات متداول
تشخیص قطعی آن در خانه ممکن نیست. طولانیشدن یا بدترشدن علائم میتواند نشانه باکتریایی عامل بیماری باشد، اما معاینه و گاهی آزمایش توسط پزشک لازم است.
بسیاری از عفونتهای تنفسی از راه سرفه، عطسه، تماس نزدیک یا دستهای آلوده به دیگران منتقل میشوند.
بخور سرد میتواند گرفتگی بینی را کمی کاهش دهد، اما عفونت را درمان نمیکند. بخور گرم بهدلیل خطر سوختگی توصیه نمیشود.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.