تب نوزاد چند درجه باشد خطرناک است؟ راههای درمان آن
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
تب نوزاد زمانی جدی میشود که دمای بدن او به ۳۸ درجه سانتیگراد یا بیشتر برسد. تب ممکن است با نشانههایی مانند گرم شدن پوست، بیقراری، خوابآلودگی، کاهش شیر خوردن، قرمزی صورت یا کاهش فعالیت همراه باشد و گاهی هم تنها علامت موجود باشد. اگر نوزادتان تب دارد، شناخت علت و علائم هشدار آن اهمیت زیادی دارد. در این مقاله از مجله سلامت گهواره درباره علتهای تب نوزاد، نشانههای مهم، روش اندازهگیری دما، درمان و زمان مراجعه به پزشک کامل صحبت کردهایم.
با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیامهای مشاوره تخصصی دریافت کنید و با توصیههای تغذیهای و دستور پختهای مناسب، تغذیه سالمتری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازیهای مناسب و آزمونهای دورهای به تقویت هوش و مهارتهای فرزندتان کمک کنید.
- چه زمانی میگوییم نوزاد تب دارد؟
- علت تب نوزاد چیست؟
- علائم تب نوزاد چیست؟
- تب نوزاد چند درجه باشد خطرناک است؟
- چگونه تب نوزاد را اندازه بگیریم؟
- چگونه تب نوزاد را پایین بیاوریم؟
- برای تب نوزاد چه کارهایی نباید انجام دهیم؟
- تب نوزاد تا چند روز طبیعی است؟
- تب نوزاد بعد از واکسن چقدر طول میکشد؟
- تب نوزاد همراه با چه علائمی خطرناک است؟
- مهمترین نکات مراقبت از نوزاد تبدار
- منابع
چه زمانی میگوییم نوزاد تب دارد؟
زمانی که دمای بدن نوزاد به ۳۸ درجه سانتیگراد یا بیشتر برسد میتوانیم بگوییم او تب دارد. گاهی تب تنها نشانهای است که در نوزاد دیده میشود، اما ممکن است با بیقراری، خوابآلودگی بیشتر از معمول، کاهش میل به شیر خوردن، گریه متفاوت، گرم شدن پوست یا قرمزی صورت هم همراه باشد. بعضی نوزادان با وجود تب، در ظاهر حال عمومی خوبی دارند و نشانه واضح دیگری نشان نمیدهند. به همین دلیل، بهویژه در نوزادان و شیرخواران زیر سه ماه، وجود تب حتی بدون علائم همراه هم اهمیت دارد و نباید نادیده گرفته شود.
علت تب نوزاد چیست؟
تب در نوزاد بیشتر اوقات در اثر عفونت ایجاد میشود. این عفونت ممکن است ویروسی و خفیف باشد یا در بعضی موارد به بررسی و درمان سریع نیاز داشته باشد. بعضی علتها، بهویژه در نوزادان کمسن، جدیتر هستند و نباید صرفا براساس ظاهر نوزاد درباره شدت آنها قضاوت کرد.
- عفونتهای ویروسی: ویروسهایی که باعث سرماخوردگی، آنفلوآنزا و دیگر عفونتهای تنفسی میشوند، از علتهای شایع تب در شیرخواران هستند و ممکن است با آبریزش بینی، سرفه یا بیحالی همراه باشند.
- عفونتهای باکتریایی: برخی عفونتهای باکتریایی میتوانند باعث تب شوند و در نوزادان کمسن اهمیت بیشتری دارند، زیرا گاهی بدون علائم واضح دیگری بروز میکنند.
- عفونت ادراری: یکی از مهمترین عفونتهای باکتریایی در شیرخواران تبدار، عفونت ادراری است و گاهی ممکن است تب تنها نشانه آن باشد.
- عفونت گوش: عفونت گوش با تب، بیقراری، گریه بیشتر یا کاهش میل به شیر خوردن همراه است. هرچند در نوزادان بسیار کمسن نسبت به کودکان بزرگتر کمتر دیده میشود.
- عفونت ریه: پنومونی یا عفونت ریه، چه ویروسی و چه باکتریایی ممکن است باعث تب شود و معمولا با علائمی مانند سرفه یا دشواری در تنفس همراه است.
- عفونتهای گوارشی: برخی عفونتهای ویروسی یا باکتریایی دستگاه گوارش میتوانند همراه با تب، استفراغ یا اسهال باشند.
- عفونت خون: ورود باکتریها به جریان خون یا سپسیس یکی از علتهای جدی تب در نوزادان است و به ارزیابی و درمان فوری پزشکی نیاز دارد.
- مننژیت: عفونت پردههای اطراف مغز و نخاع باعث تب شده و از علل جدی تب در نوزادان، بهویژه در هفتههای نخست زندگی به شمار میرود.
- تب پس از واکسیناسیون: بعد از بعضی واکسنها ممکن است دمای بدن نوزاد برای مدت کوتاهی بالا برود. این واکنش معمولا گذراست، اما در نوزادان کمسن بهتر است تب براساس سن و شرایط کودک ارزیابی شود.
- دندان درآوردن: تب کودک برای دندان به شکل بسیار خفیفی بالا میرود.
به نقل از AAP
پژوهشها نشان میدهند دندان درآوردن باعث تب واقعی نمیشود. اگر کودک خیلی بیقرار و بدحال به نظر میرسد یا دمای بدنش بالاتر از ۳۸ درجه سانتیگراد است، احتمالا علت آن دندان درآوردن نیست و بهتر است با پزشک اطفال مشورت کنید، چون ممکن است کودک بیمار باشد.
research shows teething does not cause a true fever. If your child seems particularly miserable or has a fever higher than 100.3 degrees Fahrenheit (38 degrees Celsius), it’s probably not from teething; you should consult your pediatrician, as your baby may be sick.
علائم تب نوزاد چیست؟
تب در نوزاد همیشه با نشانههای واضح همراه نیست و گاهی تغییر در رفتار یا شیر خوردن، اولین علامتی است که والدین متوجه آن میشوند. در ادامه، به مهمترین تب زیر بغل نوزاد چند باید باشد اشاره کردهایم:
- گرم شدن پوست بدن یا پیشانی
- قرمز یا برافروخته شدن صورت
- بیقراری و گریه بیشتر از معمول
- خوابآلودگی یا بیحالی غیرعادی
- کاهش میل به شیر خوردن
- ضعیفتر شدن مکیدن
- لرز یا احساس سرما
- تنفس سریعتر از معمول
- کم شدن فعالیت و واکنشپذیری نوزاد
- تغییر در الگوی خواب
تب نوزاد چند درجه باشد خطرناک است؟
در نوزادان کمسن، حتی تب نهچندان بالا هم میتواند مهم باشد. به همین دلیل، هنگام ارزیابی تب فقط نباید به عدد دماسنج توجه کرد؛ سن نوزاد و علائم همراه هم در میزان خطر نقش مهمی دارند.
| سن نوزاد یا شیرخوار | دمای قابل توجه | میزان اهمیت |
| نوزاد ۰ تا ۲۸ روزه | ۳۸ درجه یا بالاتر | نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است. حتی اگر نوزاد در ظاهر حال خوبی داشته باشد. |
| ۲۹ روز تا کمتر از ۳ ماه | ۳۸ درجه یا بالاتر | در گروه پرخطر برای بیماری جدی قرار میگیرد و باید توسط پزشک بررسی شود. |
| ۳ تا ۶ ماه | ۳۹ درجه یا بالاتر | احتمال بیماری جدی بیشتر میشود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. |
| بیشتر از ۶ ماه | عدد تب بهتنهایی تعیینکننده نیست | حال عمومی کودک، علائم همراه و مدت ادامه تب اهمیت بیشتری دارند. |
بهطور کلی، اگر نوزاد زیر سه ماه دمای ۳۸ درجه یا بیشتر دارد، بهتر است منتظر بالا رفتن بیشتر تب یا ظاهر شدن علائم دیگر نمانید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
چگونه تب نوزاد را اندازه بگیریم؟
برای اینکه عدد دماسنج قابل اعتماد باشد، باید از روش مناسب سن نوزاد و ترجیحا دماسنج دیجیتال استفاده کنید. بعضی روشها برای نوزادان دقیقتر هستند و برخی، مانند اندازهگیری دهانی یا گوشی در ماههای نخست زندگی مناسب نیستند.
اندازهگیری تب نوزاد از زیر بغل
برای اندازهگیری دمای نوزاد از زیر بغل، نوک دماسنج دیجیتال را در مرکز زیر بغل قرار دهید و بازوی نوزاد را کنار بدن نگه دارید تا دستگاه پایان را اعلام کند. این روش برای استفاده در خانه ساده است، اما نسبت به اندازهگیری مقعدی دقت کمتری دارد. اینکه تب زیر بغل نوزاد چند باید باشد، باید گفت دمای طبیعی بدن 36.5 تا 37.5 درجه سانتیگراد است.
اندازهگیری تب نوزاد از مقعد
اندازهگیری مقعدی در نوزادان، بهویژه زیر سه ماه، دقیقترین روش برای سنجش دمای مرکزی بدن محسوب میشود. برای انجام آن باید از دماسنج دیجیتال مناسب، مقدار کمی روانکننده و حرکت بسیار آرام استفاده شود. اگر هنگام وارد کردن دماسنج مقاومت احساس کردید، ادامه ندهید و برای راهنمایی با پزشک مشورت کنید.
اندازهگیری تب نوزاد از طریق دهان
اندازهگیری دما از طریق دهان برای نوزاد مناسب نیست. چون کودک نمیتواند دماسنج را بهدرستی زیر زبان نگه دارد و احتمال خطر بلع آن هم وجود دارد. این روش معمولا از حدود چهار سالگی توصیه میشود.
اندازهگیری تب نوزاد با دماسنج از طریق پیشانی
دماسنج دیجیتال پیشانی یا شریان تمپورال، گرمای ساطعشده از رگهای سطح پیشانی را اندازه میگیرد و استفاده از آن آسان است. دستگاه را باید دقیقا طبق دستور سازنده روی پیشانی قرار داد. اگر نتیجه با حال نوزاد همخوانی ندارد، بهتر است دما با روش دقیقتری بررسی شود.
آیا تبسنج گوش برای نوزاد دقیق است؟
تبسنج گوش برای نوزادان زیر شش ماه قابلاعتماد نیست، چون مجرای گوش آنها کوچک است و جایگیری نادرست دستگاه میتواند عدد اشتباهی نشان دهد. این روش از شش ماهگی به بعد مناسب است.
چگونه تب نوزاد را پایین بیاوریم؟
برای پایین آوردن تب نوزاد، هدف اصلی این است که کودک راحتتر باشد، مایعات کافی دریافت کند و بیش از حد گرم نشود. در نوزادان زیر ۶ ماه، تامین مایعات باید بیشتر با شیر مادر یا شیرخشک انجام شود و دادن آب بهصورت عمومی توصیه نمیشود.
درمان تب نوزاد در خانه
مراقبتهای خانگی میتوانند به کاهش ناراحتی نوزاد کمک کنند. اما این روشها برای نوزاد زیر سه ماه با دمای ۳۸ درجه یا بیشتر، جایگزین ارزیابی فوری پزشکی نیستند.
شیر و مایعات کافی
در زمان تب، شیر مادر یا شیرخشک را با دفعات مناسب به نوزاد بدهید تا خطر کمآبی کاهش پیدا کند. برای نوزادان زیر ۶ ماه، بهجای توصیه عمومی به آب، باید روی ادامه و افزایش دفعات شیر خوردن تمرکز شود.
پوشاندن لباس سبک
نوزاد تبدار را بیش از حد نپوشانید و از پیچیدن او در پتوهای ضخیم خودداری کنید. لباس سبک و متناسب با دمای محیط کمک میکند گرمای اضافی بدن راحتتر دفع شود، بدون اینکه نوزاد سردش شود.
تنظیم دمای محیط
اتاق نوزاد را بیش از حد گرم نکنید و او را کنار بخاری، شوفاژ یا در معرض مستقیم گرما قرار ندهید. محیطی با دمای متعادل و لباس سبک معمولا برای راحت ماندن نوزاد تبدار مناسبتر است.
استراحت نوزاد
اجازه دهید نوزاد به اندازهای که نیاز دارد استراحت و خواب داشته باشد و او را برای فعالیت یا بیدار ماندن تحریک نکنید. در کنار استراحت، شیر خوردن و میزان هوشیاری و واکنشپذیری او را هم زیر نظر داشته باشید.
استفاده صحیح از داروی تببر در صورت تجویز یا توصیه پزشک
برای نوزاد، داروی تببر را خودسرانه شروع نکنید. انتخاب بهترین شربت تب بر کودک و مقدار مصرف باید براساس سن، وزن و نظر پزشک باشد. استامینوفن ممکن است در برخی شیرخواران با توصیه پزشک استفاده شود، اما ایبوپروفن برای کودکان زیر ۶ ماه نباید بدون دستور پزشک مصرف شود. همچنین هدف از تببر فقط پایین آوردن عدد دماسنج نیست. این دارو بیشتر زمانی به کار میرود که کودک به دلیل تب ناراحت و بیقرار باشد.
پایین آوردن تب نوزاد در خواب
اگر نوزاد هنگام خواب تب دارد، فقط برای پایین آوردن عدد دماسنج او را بیدار نکنید. اما تنفس و واکنشپذیریاش را زیر نظر داشته باشید. لباس سبک، محیط متعادل و شیردهی منظم در این شرایط لازم است.
برای تب نوزاد چه کارهایی نباید انجام دهیم؟
هنگام تب نوزاد، بعضی اقدامات رایج نهتنها کمکی نمیکنند، بلکه ممکن است خطرناک باشند. بنابراین بهتر است از روشهای ایمن و توصیهشده برای سن کودک استفاده کنید.
- نوزاد را با لباسهای ضخیم یا چند لایه پتو نپوشانید. لباس سبک و متناسب با دمای محیط کمک میکند بدن گرمای اضافی را راحتتر دفع کند.
- هیچ داروی تببری را خودسرانه به نوزاد ندهید. نوع دارو و مقدار مصرف باید براساس سن و وزن کودک و با توصیه پزشک تعیین شود.
- برای پایین آوردن تب به نوزاد یا کودک آسپرین ندهید. مصرف آسپرین در کودکان، بهویژه هنگام بعضی عفونتهای ویروسی خطر سندرم ری را افزایش میدهد.
- به نوزاد زیر ۶ ماه بدون توصیه پزشک ایبوپروفن ندهید. مصرف این دارو در زیر ۶ ماه فقط در صورت دستور پزشک توصیه میشود.
- استامینوفن و ایبوپروفن را خودسرانه بهصورت همزمان یا متناوب استفاده نکنید. این کار احتمال اشتباه در مقدار و زمان مصرف دارو و دریافت دوز بیش از حد را افزایش میدهد.
- فقط به دلیل وجود تب، مصرف آنتیبیوتیک را شروع نکنید. آنتیبیوتیکها روی عفونتهای ویروسی اثری ندارند و باید زمانی مصرف شوند که پزشک عفونت باکتریایی را تشخیص دهد و دارو تجویز کند.
- برای پایین آوردن تب، نوزاد را با آب خیلی سرد یا یخ حمام یا خنک نکنید. سرد شدن ناگهانی میتواند باعث لرز و ناراحتی بیشتر کودک شود.
- از مالیدن الکل روی پوست نوزاد برای کاهش تب خودداری کنید. این روش ایمن نیست و جذب یا استنشاق الکل میتواند برای کودک خطرناک باشد.
تب نوزاد تا چند روز طبیعی است؟
برای تب نوزاد نمیتوان یک بازه زمانی مشخص را طبیعی دانست. چون سن کودک، شدت تب، حال عمومی و علت زمینهای مهمتر از تعداد روزها هستند. در شیرخواران ۶ تا ۱۲ ماه، اگر تب بدون علامت دیگری بیش از ۴۸ ساعت ادامه پیدا کند، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. همچنین ادامه داشتن تب برای بیش از سه روز، حتی اگر کودک در ظاهر حال نسبتا خوبی داشته باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
تب نوزاد بعد از واکسن چقدر طول میکشد؟
تب پس از بیشتر واکسنها معمولا در ۲۴ ساعت نخست شروع میشود و اغلب یک تا دو روز ادامه دارد. این واکنش معمولا خفیف و گذراست و طی چند روز بدون مشکل برطرف میشود.
برای تب نوزاد بعد از واکسن چه کنیم؟
اگر نوزاد بعد از واکسن تب خفیف دارد، لباس سبک تن او کنید، بیش از حد نپوشانید و شیر مادر یا شیرخشک را در دفعات مناسب در اختیارش بگذارید تا مایعات کافی دریافت کند. داروی تببر را بهویژه در نوزادان کمسن خودسرانه ندهید و برای انتخاب دارو و مقدار مناسب، توصیه پزشک را رعایت کنید. بیشتر واکنشهای خفیف واکسن طی یکی دو روز بهتر میشوند.
تب بعد از واکسن چه زمانی نیاز به مراجعه دارد؟
اگر نوزاد زیر سه ماه دمای ۳۸ درجه یا بالاتر دارد، حتی اگر بهتازگی واکسن زده است، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. همچنین تب بالاتر از ۴۰ درجه، ادامه تب بیش از سه روز، بازگشت تب پس از بیش از ۲۴ ساعت قطع شدن، دشواری تنفس، سخت بیدار شدن، تشنج، ضعف شدید یا حال عمومی نامناسب نیازمند دریافت مراقبت پزشکی است.
تب نوزاد همراه با چه علائمی خطرناک است؟
اگر نوزاد همراه با تب هرکدام از علائم زیر را دارد، بهتر است برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید. چون این نشانهها میتوانند با عفونت یا بیماری جدی همراه باشند.
- مشکل در تنفس، تنفس خیلی سریع، فرورفتگی قفسه سینه یا ناله هنگام نفس کشیدن
- بیحالی شدید، واکنشپذیری کم یا سخت بیدار شدن نوزاد
- تشنج یا حرکات غیرطبیعی بدن
- استفراغ مکرر، شدید یا جهنده
- علائم کمآبی مانند کاهش ادرار، خشکی دهان، گریه بدون اشک یا فرورفتگی ملاج
- بثورات قرمز یا بنفشی که با فشار دادن پوست محو نمیشوند
- سفتی گردن یا برجسته شدن غیرعادی ملاج
- کاهش واضح شیر خوردن یا ناتوانی در مکیدن
- رنگپریدگی شدید، کبودی یا خاکستری و لکهلکه شدن پوست و لبها
- گریه بسیار ضعیف، زیر و غیرعادی یا گریه مداومی که آرام نمیشود
- شل و بیرمق شدن غیرمعمول بدن نوزاد
این علائم را نباید فقط به بالا بودن تب نسبت داد. بهویژه در نوزادان کمسن، وجود هرکدام از آنها نیازمند بررسی سریع پزشکی است.
مهمترین نکات مراقبت از نوزاد تبدار
تب نوزاد، بهویژه در ماههای نخست زندگی، موضوعی است که بهتر است با دقت و بدون تاخیر پیگیری شود. اگر نوزادتان تب دارد، علاوهبر عدد دماسنج به حال عمومی، میزان شیر خوردن، تنفس، هوشیاری و نشانههای کمآبی او توجه کنید. در نوزاد زیر سه ماه، دمای ۳۸ درجه یا بیشتر نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. از مصرف خودسرانه دارو یا آنتیبیوتیک پرهیز کنید و اگر تب ادامهدار شد یا با بیحالی، مشکل تنفس، تشنج یا کاهش شیر خوردن همراه بود، سریع به پزشک مراجعه کنید.
منابع
سوالات متداول
اگر نوزادتان زیر سه ماه است، بدون نظر پزشک استامینوفن ندهید. تب در این سن باید پیش از مصرف دارو بررسی شود. برای نوزاد بالای سه ماه، استامینوفن با دوز مناسب وزن و طبق توصیه پزشک قابلاستفاده است.
اگر نوزاد زیر سه ماه است، تب ۳۸ درجه را در هر شرایطی پیگیری کنید. در سنین بالاتر، تب بیش از سه روز نیازمند بررسی است.
اگر نوزادتان تب دارد و شیر نمیخورد، شیر مادر یا شیرخشک را در حجم کمتر و دفعات بیشتر به او بدهید. ولی او را مجبور به خوردن نکنید. اگر همچنان نمیخورد، ادرارش کم شده یا بیحال است، سریع به پزشک یا نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.