تب در کودکان و نوزادان | درجه تب زیر بغل چند باید باشد؟
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
دمای بدن نوزاد و کودک بسته به سن، زمان اندازه‌گیری و روش سنجش می‌تواند متفاوت باشد. معمولا دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، معیار تب در کودکان محسوب میشود؛ اما برای تفسیر عدد دماسنج باید به محل اندازه‌گیری نیز توجه کرد. اندازه‌گیری دمای بدن با تب‌سنج دیجیتال زیر بغل یکی از روش‌های رایج در خانه است، هرچند ممکن است نسبت به برخی روش‌های دیگر دقت کمتری داشته باشد. به همین دلیل، نباید صرفا با افزودن عددی ثابت به دمای زیر بغل، دمای واقعی بدن را محاسبه کرد. همچنین، سن کودک در ارزیابی تب اهمیت زیادی دارد؛ به‌طوری‌که دمای ۳۸ درجه یا بالاتر در نوزادان زیر سه ماه نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. در این مقاله، با دمای طبیعی بدن نوزاد و کودک، درجه تب زیر بغل، روش صحیح اندازه‌گیری دما و زمان مراجعه به پزشک آشنا می‌شوید.
پادکست خلاصه مقاله درجه تب زیر بغل نوزاد چند باید باشد:
با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیام‌های مشاوره تخصصی دریافت کنید و با توصیه‌های تغذیه‌ای و دستور پخت‌های مناسب، تغذیه سالم‌تری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازی‌های مناسب و آزمون‌های دوره‌ای به تقویت هوش و مهارت‌های فرزندتان کمک کنید.
- تب در کودکان و نوزادان از چند درجه محسوب میشود؟
- درجه تب زیر بغل نوزاد و کودک چند باید باشد؟
- افزایش دمای بدن نوزاد و تب
- چگونه دمای بدن نوزاد و کودک را اندازه بگیریم؟
- کدام روش اندازه‌گیری تب در کودکان و نوزادان دقیق‌تر است؟
- درجه تب در کودکان بر اساس سن چقدر است؟
- تب نوزاد و کودک بعد از واکسن
- برای پایین آوردن تب کودک و نوزاد چه کنیم؟
- دمای پایین بدن نوزاد و کودک نشانه چیست؟
- تب چند درجه باعث تشنج در کودکان میشود؟
- چه زمانی تب در کودکان و نوزادان خطرناک است؟
- چه زمانی برای تب کودک باید به پزشک مراجعه کنیم؟
تب در کودکان و نوزادان از چند درجه محسوب میشود؟
تب معمولاً به دمای بدن ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر گفته میشود. با این حال، دمای طبیعی بدن با توجه به سن کودک، زمان اندازه‌گیری و روش سنجش کمی متفاوت است. ازآنجاکه دمای زیر بغل ممکن است کمتر از دمای مرکزی بدن باشد، باید عدد دماسنج را با توجه به روش اندازه‌گیری و علائم کودک تفسیر کرد.
درجه تب در نوزادان
دمای طبیعی بدن نوزاد معمولا حدود ۳۶.۴ درجه سانتی‌گراد است، اما ممکن است کمی تغییر کند. برای بررسی دمای بدن نوزاد در خانه، می‌توان از تب‌سنج دیجیتال زیر بغل استفاده کرد. این روش به اندازه بعضی روش‌های دیگر دقیق نیست و در صورت مشکوک بودن به تب، به‌ویژه در نوزادان کم‌سن، باید ارزیابی پزشکی را جدی گرفت.
اگر نوزاد کمتر از سه ماه دارد و دمای بدن او به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر می‌رسد، باید فورا به پزشک مراجعه کنید؛ حتی اگر نوزاد علائم دیگری نداشته باشد. همچنین، دمای کمتر از ۳۶ درجه سانتی‌گراد در نوزاد می‌تواند نشانه‌ای از بیماری جدی باشد و به بررسی فوری نیاز دارد.
درجه تب در کودکان
در کودکان بزرگتر نیز دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر معمولا تب محسوب میشود. بااین‌حال، شدت بیماری را نمی‌توان فقط بر اساس عدد دماسنج تعیین کرد. برای مثال، در کودکان سه تا شش‌ماهه، دمای ۳۹ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ اما اگر کودک در هر سنی دچار مشکل تنفسی، بی‌حالی شدید، تشنج یا بثورات پوستی محونشونده با فشار شود، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کند.
اگر کودک تب دارد، به میزان هوشیاری، تنفس، تغذیه و دریافت مایعات او نیز توجه کنید. در صورت نگرانی درباره وضعیت کودک، با پزشک مشورت کنید. همچنین شاید بهتر باشد در مورد عرق سرد در کودکان نیز اطلاعاتی به دست آورید.
دمای طبیعی بدن کودکان، در سنین مختلف به شرح زیر است:
| سن | دمای دهانی | دمای گوش | دمای زیر بغل |
| کودکان زیر ۱۲ ماه | ۳۶.۷ تا ۳۷.۳ درجه سانتی‌گراد | ۳۷ تا ۳۷.۹ درجه سانتی‌گراد | ۳۶.۴ تا ۳۷.۳ درجه سانتی‌گراد |
| کودکان بزرگتر | ۳۶.۴ تا ۳۷.۴ درجه سانتی‌گراد | ۳۷ تا ۳۷.۹ درجه سانتی‌گراد | ۳۵.۹ تا ۳۶.۸ درجه سانتی‌گراد |
درجه تب زیر بغل نوزاد و کودک چند باید باشد؟
اندازه‌گیری دمای بدن با تب‌سنج دیجیتال زیر بغل یکی از روش‌های رایج برای بررسی دمای نوزادان و کودکان در خانه است. بااین‌حال، دمای زیر بغل ممکن است کمتر از دمای مرکزی بدن باشد و نتیجه آن به نحوه قرارگیری دماسنج نیز بستگی دارد. بنابراین، برای تفسیر عدد دماسنج باید سن کودک، علائم و روش اندازه‌گیری را در نظر گرفت.
دمای طبیعی زیر بغل نوزاد
دمای طبیعی بدن نوزاد معمولاً حدود ۳۶.۴ درجه سانتی‌گراد است، اما ممکن است با توجه به شرایط و روش اندازه‌گیری کمی تغییر کند. برای اندازه‌گیری دمای زیر بغل نوزاد می‌توان از تب‌سنج دیجیتال استفاده کرد و آن را مطابق دستورالعمل سازنده در مرکز زیر بغل قرار داد.
دمای ۳۷٫۵ درجه سانتی‌گراد زیر بغل لزوماً به معنای تب قطعی نیست؛ بااین‌حال، نباید آن را در همه شرایط طبیعی تلقی کرد. اگر نوزاد کمتر از سه ماه دارد و به تب مشکوک هستید، به‌ویژه اگر دمای بدن او افزایش یافته یا حال عمومی خوبی ندارد، سریعاً با پزشک تماس بگیرید. دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر در این سن نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
دمای طبیعی زیر بغل کودک
دمای طبیعی زیر بغل در کودکان نیز می‌تواند در طول روز و با توجه به فعالیت، پوشش و شرایط محیط تغییر کند. به همین دلیل، یک عدد ثابت را نمی‌توان مرز قطعی دمای طبیعی و تب برای همه کودکان در نظر گرفت.
اگر دمای زیر بغل کودک ۳۷.۵ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر است و به تب مشکوک هستید، اندازه‌گیری را با رعایت دستورالعمل تب‌سنج تکرار کنید و به علائم کودک توجه داشته باشید. اگر دمای بدن به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر می‌رسد، معمولاً تب مطرح است؛ بااین‌حال، دمای زیر بغل ممکن است تب را کمتر از مقدار واقعی نشان دهد. در صورت بی‌حالی شدید، مشکل تنفسی یا سایر علائم نگران‌کننده، حتی اگر دما پایین‌تر باشد، کمک پزشکی دریافت کنید.
افزایش دمای بدن نوزاد و تب
دمای مناسب بدن نوزاد، ممکن است در شرایط خاصی، دستخوش تغییراتی شود و هیپوتالاموس تصمیم بگیرد که دمای بدن را بالاتر برده و نوزاد دچار هایپرترمی یا افزایش دمای بدن و تب بشود. معمولاً دمای بدن ۳۸ درجه را برای نوزاد، تب در نظر می‌گیرند. این تب می‌تواند به صورت طیفی، از تب خفیف تا شدید و بالای ۴۰ درجه باشد.
تب و افزایش دمای بدن همواره یکی نیستند. به‌طور مثال هنگام درآوردن دندان، دمای بدن کودک مقداری افزایش می‌یابد که به‌زودی کاهش یافته و تب محسوب نمی‌شود. ما در مقاله تب کودکان برای دندان بیشتر به این موضوع پرداخته‌ایم.
یکی دیگر از موارد تب در کودکان، هنگام دریافت واکسن است. در این دوره نیز کودک ممکن است تب کند که معمولاً خفیف بوده و به زودی برطرف میشود. تب معمولاً با علائمی همراه است که نشان‌دهنده‌ی عفونت فعال و بیماری نوزاد است. از علائم همراه تب می‌توان به این موارد اشاره کرد:
- لرز
- داغی، قرمزی و برافروختگی پوست؛ اغلب هنگام تب، صورت و تنه داغ‌تر و دست‌ها و پاها سرد هستند.
- درد در سر و بدن
- بی‌حالی، خستگی و ضعف
- کاهش اشتها
- بیقراری و گریه نوزاد
- افزایش تعداد ضربان قلب نوزاد
- دهیدراتاسیون یا کاهش آب بدن (کاهش ادرار، گریه بدون اشک و خشکی دهان)
- علائم تنفسی یا گوارشی که به نفع وجود عفونت باشد.
اگر نوزاد تب داشته باشد یا علائم ذکر شده در او دیده شود، باید سریعاً توسط پزشک بررسی شود و اقدامات درمانی لازم برای او انجام شود.
چگونه دمای بدن نوزاد و کودک را اندازه بگیریم؟
برای اندازه‌گیری دمای بدن نوزاد و کودک می‌توان از روش‌های مختلفی استفاده کرد که هرکدام از نظر دقت، نحوه انجام و تناسب با سن کودک متفاوت هستند. در ادامه، روش‌های رایج اندازه‌گیری دمای بدن و نکات مهم هرکدام را بررسی می‌کنیم.
اندازه‌گیری دما از زیر بغل
درجه تب زیر بغل نوزاد چند باید باشد؟ در اندازه‌گیری دما از زیر بغل یا آگزیلاری، دماسنج زیر بغل قرار می‌گیرد و کودک دست خود را به بدنش می‌چسباند. پس این روش نیز نیاز به همکاری کودک دارد و در کودکان بزرگتر قابل استفاده است. تفاوت دمای زیر بغل و دهان، نیم درجه است. زیر بغل نیم درجه کمتر است، یعنی برای محاسبه ی دمای مرکزی بدن، باید به درجه زیر بغل، نیم درجه اضافه کنیم.
دمای طبیعی در این قسمت، در کودکان زیر ۱۲ ماه، ۳۶.۴ تا ۳۷.۳ درجه سانتی‌گراد و در کودکان بزرگتر، ۳۵.۹ تا ۳۶.۸ درجه سانتی‌گراد است. همان‌طور که می‌بینید، درجه ۳۷.۵ زیر بغل در کودکان باید کنترل شود.
اندازه‌گیری دما از مقعد
اندازه‌گیری دمای بدن از طریق مقعد یکی از روش‌های دقیق سنجش دمای بدن نوزادان و کودکان خردسال است. برای این کار باید از تب‌سنج دیجیتال مناسب استفاده کرد و دستورالعمل آن را رعایت کرد. این روش به دلیل احتمال آسیب، باید با احتیاط انجام شود و در صورت نداشتن تجربه، بهتر است از پزشک یا پرستار راهنمایی بگیرید.
اندازه‌گیری دما از پیشانی
در این روش، نوار تب‌سنج روی پیشانی کودک قرار می‌گیرد و تب‌سنج، دمای سطح پوست او را نشان می‌دهد. به همین دلیل اعتبار آن کمتر از روش‌های دیگر است. دمای طبیعی در این قسمت، در کودکان ۳۶ تا ۳۷.۹ درجه سانتی‌گراد است.
اندازه‌گیری دما از گوش
در روش اندازه‌گیری دما از گوش یا روش تیمپانیک، دمای بدن نوزاد از طریق مجرای گوش سنجیده میشود و دقت نسبتاً بالایی دارد. این روش در نوزادان کوچک‌تر، به علت کوچک بودن مجرای گوش، کاربرد کمتری دارد. دمای طبیعی در این قسمت، در کودکان ۳۷ تا ۳۷.۹ درجه سانتی‌گراد است.
اندازه‌گیری دما از دهان
در این روش، دماسنج زیر زبان کودک قرار می‌گیرد و دمای نشان‌داده شده نیز در همان طیف ذکر شده است. این روش ممکن است برای کودکان با سن کمتر، قابل انجام نباشد زیرا نمی‌توانند دهان خود را پیوسته، بسته نگه دارند. دمای طبیعی در این قسمت، در کودکان زیر ۱۲ ماه، ۳۶.۷ تا ۳۷.۳ درجه سانتی‌گراد و در کودکان بزرگتر ۳۶.۴ تا ۳۷.۴ درجه سانتی‌گراد است.
برای شیرخواران کم سن دماسنج زیر بغل قرار داده شود و برای کودکان بزرگتر تا ۶ سال اندازه گیری دما به روش زیر بغل یا از راه گوش ، توصیه میشود. سنین بالاتر از راه گوش و یا دهانی ( قرار دادن دماسنج زیر زبان ) روش مناسب است.
به نقل از PubMed/PMC در مورد نحوه صحیح اندازه‌گیری تب زیربغل:
از دماسنج مقعدی یا دهانی استفاده کنید. دماسنج را با آب سرد و صابون تمیز کنید و سپس آب بکشید. دماسنج را تکان دهید تا جیوه به زیر ۳۶ درجه سانتی‌گراد (۹۶.۸ درجه فارنهایت) برود. نوک دماسنج را در مرکز زیر بغل قرار دهید. مطمئن شوید که بازوی کودک به بدن او چسبیده است. دماسنج را حداقل به مدت ۴ دقیقه نگه دارید. سپس آن را بردارید، دما را بخوانید و دماسنج را تمیز کنید.
Use a rectal or oral thermometer. Clean the thermometer with cool, soapy water and rinse. Shake the thermometer so that the mercury inside goes below 36°C (96.8°F). Place the tip of the thermometer in the centre of the armpit. Make sure your child’s arm is tucked snugly against her body. Leave the thermometer in place for at least 4 minutes. Remove the thermometer and read the temperature. Clean the thermometer.
کدام روش اندازه‌گیری تب در کودکان و نوزادان دقیق‌تر است؟
دقت اندازه‌گیری دمای بدن به روش سنجش، سن کودک و نحوه استفاده از تب‌سنج بستگی دارد. برخی روش‌ها، مانند اندازه‌گیری دمای مقعدی، دمای بدن را دقیق‌تر نشان می‌دهند؛ اما همه روش‌ها برای تمام سنین مناسب نیستند. برای انتخاب روش مناسب و تفسیر درست عدد دماسنج، به نکات زیر توجه کنید:
- در نوزادان زیر سه ماه: برای بررسی اولیه دمای بدن در خانه می‌توانید از تب‌سنج دیجیتال زیر بغل استفاده کنید. بااین‌حال، این روش ممکن است تب را کمتر از مقدار واقعی نشان دهد. اگر دمای نوزاد به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر می‌رسد، یا به تب مشکوک هستید، فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید و منتظر تکرار اندازه‌گیری نمانید.
- در کودکان خردسال: انتخاب روش اندازه‌گیری به سن کودک، نوع تب‌سنج و توصیه‌های پزشک بستگی دارد. اندازه‌گیری زیر بغل ساده و غیرتهاجمی است، اما ممکن است دقت کمتری نسبت به روش مقعدی داشته باشد. استفاده از تب‌سنج گوشی نیز به قرارگیری صحیح دستگاه و مناسب بودن آن برای سن کودک بستگی دارد.
- در کودکان بزرگتر: بسته به سن و توانایی همکاری کودک، می‌توان از تب‌سنج دیجیتال دهانی یا تب‌سنج گوشی مناسب استفاده کرد. برای اندازه‌گیری دهانی، کودک باید بتواند تب‌سنج را به‌درستی زیر زبان نگه دارد و دهان خود را ببندد.
- از تب‌سنج جیوه‌ای استفاده نکنید. احتمال شکستن این دماسنج و تماس با جیوه، استفاده از آن را نامناسب می‌کند. تب‌سنج دیجیتال گزینه مناسب‌تری برای اندازه‌گیری دمای بدن کودک است.
- برای اندازه‌گیری دمای دهانی: بهتر است پس از خوردن یا نوشیدن مواد غذایی و نوشیدنی‌های گرم یا سرد، حدود ۳۰ دقیقه صبر کنید. سپس نوک تب‌سنج دیجیتال را زیر زبان کودک قرار دهید و از او بخواهید دهانش را ببندد و از بینی نفس بکشد. پس از شنیدن صدای بوق دستگاه، عدد نمایش‌داده‌شده را بخوانید.
- برای اندازه‌گیری دمای زیر بغل: نوک تب‌سنج دیجیتال را در مرکز زیر بغل خشک کودک قرار دهید و بازوی او را محکم به بدنش بچسبانید. تا پایان اندازه‌گیری و شنیدن صدای بوق دستگاه صبر کنید و سپس دما را بخوانید. برای به‌دست آوردن نتیجه قابل‌اعتماد، دستورالعمل سازنده تب‌سنج را رعایت کنید.
- برای اندازه‌گیری دمای گوش یا تیمپانیک: از تب‌سنج گوشی مناسب سن کودک استفاده کنید و دستگاه را مطابق دستورالعمل سازنده در مجرای گوش قرار دهید. قرارگیری نادرست دستگاه می‌تواند نتیجه را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین، اگر روش استفاده برایتان روشن نیست، از پزشک یا پرستار راهنمایی بگیرید.
درجه تب در کودکان بر اساس سن چقدر است؟
سن کودک یکی از عوامل مهم در ارزیابی تب و تعیین میزان فوریت مراجعه به پزشک است. به‌طور کلی، دمای بدن ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر تب محسوب میشود؛ اما در نوزادان و کودکان خردسال، آستانه‌های سنی متفاوتی برای ارزیابی فوری پزشکی وجود دارد.
| سن کودک | دمای نگران کننده | اقدام لازم |
| زیر ۳ ماه | ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر | ارزیابی فوری پزشکی |
| ۳ تا ۶ ماه | ۳۹ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر | ارزیابی فوری پزشکی |
| بالای ۶ ماه | ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر | توجه به علائم و وضعیت عمومی کودک؛ در صورت وجود علائم هشدار، ارزیابی فوری پزشکی |
این آستانه‌ها بر اساس راهنمای NHS تنظیم شده‌اند. دمای زیر بغل ممکن است کمتر از دمای واقعی بدن باشد؛ بنابراین، پایین‌تر بودن عدد دماسنج زیر بغل، به‌ویژه در نوزادان کم‌سن، لزوماً تب را رد نمی‌کند.
تب در نوزاد زیر ۳ ماه
تب در نوزادان زیر سه ماه اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا ممکن است نشانه عفونتی جدی باشد، حتی اگر نوزاد علائم واضح دیگری نداشته باشد. اگر دمای بدن نوزاد به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر می‌رسد، باید فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. در این سن، برای مراجعه منتظر بروز علائم دیگر یا افزایش بیشتر دما نمانید.
تب در نوزاد ۳ تا ۶ ماه
در نوزادان سه تا شش‌ماهه، دمای ۳۹ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. بااین‌حال، پایین‌تر بودن دما به معنای بی‌خطر بودن وضعیت نیست. اگر نوزاد شیر نمی‌خورد، به‌طور غیرمعمول بی‌حال است، به‌سختی بیدار میشود یا مشکل تنفسی دارد، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.
تب در کودکان بالای ۶ ماه
در کودکان بالای شش ماه، دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر معمولاً تب محسوب میشود؛ اما شدت بیماری را نمی‌توان فقط بر اساس عدد دماسنج تعیین کرد. وضعیت هوشیاری، تنفس، میزان نوشیدن مایعات و سایر علائم کودک نیز اهمیت دارند.
اگر کودک دچار تشنج، سفتی گردن، دشواری تنفس، خواب‌آلودگی غیرعادی یا بثوراتی است که با فشار محو نمی‌شوند، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. همچنین، اگر تب پنج روز یا بیشتر ادامه پیدا کند، کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود.
تب نوزاد و کودک بعد از واکسن
افزایش دمای بدن یکی از واکنش‌های احتمالی بدن به واکسن است و ممکن است در نوزادان و کودکان پس از واکسیناسیون رخ دهد. این واکنش معمولاً خفیف و گذراست، اما زمان شروع و مدت آن به نوع واکسن و شرایط کودک بستگی دارد. برای ارزیابی تب بعد از واکسن، باید علاوه بر عدد دماسنج، به سن کودک و وضعیت عمومی او نیز توجه کرد.
تب بعد از واکسن چند روز طول می‌کشد؟
تب پس از واکسیناسیون معمولاً طی ۲۴ ساعت اول شروع میشود و اغلب طی یک تا دو روز برطرف میشود؛ البته مدت آن به نوع واکسن بستگی دارد. برای مثال، بعضی واکسن‌ها ممکن است با تأخیر باعث تب شوند. اگر تب بیشتر از ۴۸ ساعت ادامه پیدا کند، پس از برطرف شدن دوباره ظاهر شود یا حال عمومی کودک بدتر شود، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
چه زمانی تب بعد از واکسن نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟
اگرچه تب خفیف پس از واکسیناسیون معمولاً نگران‌کننده نیست، در بعضی شرایط لازم است کودک سریع‌تر ارزیابی شود:
- نوزاد زیر سه ماه: دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است، حتی اگر به‌تازگی واکسن زده باشد. درباره تب پس از واکسن نیز باید فوراً با پزشک تماس بگیرید و آن را صرفاً به واکسیناسیون نسبت ندهید.
- نوزاد سه تا شش‌ماهه: دمای ۳۹ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
- در هر سنی: اگر کودک دچار تشنج، دشواری تنفس، بی‌حالی شدید، سخت بیدار شدن یا بثورات پوستی محونشونده با فشار شود، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب طولانی یا بدتر شدن وضعیت: اگر تب بیشتر از مدت مورد انتظار برای واکسن ادامه پیدا کند یا علائم کودک تشدید شوند، با پزشک مشورت کنید.
برای کمک به کودک، مایعات کافی در اختیار او قرار دهید، لباس سبک و راحت بپوشانید و دمای بدنش را با روش مناسب اندازه بگیرید. داروی تب‌بر را متناسب با سن و وزن کودک و طبق توصیه پزشک یا دستورالعمل معتبر مصرف کنید. به نوزاد زیر سه ماه بدون نظر پزشک دارو ندهید.
برای پایین آوردن تب کودک و نوزاد چه کنیم؟
برای پایین آوردن تب کودک و نوزاد، بهتر است روی راحتی کودک، تأمین مایعات کافی و کنترل علائم تمرکز کنید. تب معمولاً واکنش طبیعی بدن به عفونت است و هدف از مراقبت، بهبود حال عمومی کودک و پیشگیری از کم‌آبی است. بااین‌حال، سن کودک اهمیت زیادی دارد؛ اگر نوزاد زیر سه ماه دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر دارد، باید فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
لباس و دمای محیط هنگام تب
هنگام تب، لباس سبک و راحت به کودک بپوشانید و دمای اتاق را در حدی نگه دارید که کودک احساس راحتی کند. لباس زیاد و پتوهای ضخیم ممکن است باعث افزایش بیشتر دمای بدن شوند؛ از طرف دیگر، نباید کودک را بیش از حد برهنه کنید یا در معرض هوای سرد قرار دهید. همچنین، برای پایین آوردن تب از آب سرد، یخ یا مالیدن الکل به پوست کودک استفاده نکنید. پاشویه با آب سرد نیز توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است باعث لرز و ناراحتی کودک شود.
مصرف مایعات و شیر هنگام تب
تب می‌تواند نیاز بدن به مایعات را افزایش دهد؛ بنابراین، هنگام تب به کودک مایعات کافی بدهید. اگر نوزاد با شیر مادر تغذیه میشود، شیردهی را ادامه دهید و در صورت تمایل، دفعات شیردهی را بیشتر کنید. برای نوزادانی که شیر خشک مصرف می‌کنند، شیر خشک را طبق دستور معمول آماده کنید و آن را رقیق نکنید. برای کودکان بزرگتر نیز می‌توانید آب و مایعات مناسب سن کودک را در دفعات کم و به‌طور منظم در اختیارشان قرار دهید.
به نشانه‌های کم‌آبی مانند کاهش ادرار، خشکی دهان، کم شدن اشک هنگام گریه و خواب‌آلودگی غیرعادی توجه کنید. اگر کودک نمی‌تواند مایعات را نگه دارد، مرتب استفراغ می‌کند یا نشانه‌های کم‌آبی دارد، با پزشک مشورت کنید.
داروی تب‌بر برای کودکان
داروهای تب‌بر مانند استامینوفن و ایبوپروفن می‌توانند برای کاهش ناراحتی و درد ناشی از تب استفاده شوند؛ اما انتخاب دارو و مقدار مصرف آن باید متناسب با سن، وزن و وضعیت سلامت کودک باشد. هدف از مصرف تب‌بر، راحت‌تر شدن کودک است و لازم نیست صرفاً برای طبیعی کردن عدد دماسنج به او دارو بدهید.
- استامینوفن: مقدار مصرف باید بر اساس وزن کودک و غلظت فرآورده تعیین شود. برای نوزادان کم‌سن، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- ایبوپروفن: معمولاً برای کودکان شش‌ماهه و بزرگتر قابل استفاده است، اما در صورت کم‌آبی، استفراغ مکرر یا بعضی بیماری‌ها ممکن است مناسب نباشد. در کودکان زیر شش ماه، بدون دستور پزشک از آن استفاده نکنید.
- آسپرین: برای کاهش تب در کودکان و نوجوانان، مگر در موارد خاص با تجویز پزشک، استفاده نکنید.
- مصرف هم‌زمان یا متناوب تب‌برها: استامینوفن و ایبوپروفن را هم‌زمان ندهید و برای مصرف متناوب آن‌ها از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
اگر نوزاد زیر سه ماه تب دارد، دارو دادن نباید مراجعه فوری برای ارزیابی پزشکی را به تأخیر بیندازد. همچنین، اگر کودک دچار تشنج، دشواری تنفس، بی‌حالی شدید یا علائم هشدار دیگر است، فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.
دمای پایین بدن نوزاد و کودک نشانه چیست؟
همان‌طور که در برخی شرایط، دمای بدن ممکن است افزایش یابد، در برخی موارد نیز دمای مناسب بدن نوزاد کاهش می‌یابد که به این حالت هایپوترمی می‌گویند. هایپوترمی به دمای کمتر از 35 درجه سانتی‌گراد گفته میشود که افت دمای خطرناک بدن نوزاد محسوب شده و باید سریعاً برطرف گردد. دمای ۳۵ درجه بدن کودک، معمولاً به علت عوامل محیطی، تروما و ضربه، عوارض دارویی، مسمومیت یا دلایل ناشناخته ایجاد میشود. هایپوترمی معمولاً با برخی علائم همراهی دارد:
- لرز (جهت افزایش دمای بدن)
- تنفس سطحی و آهسته
- نبض ضعیف
- کاهش هوشیاری و خواب‌آلودگی
- گریه ضعیف
- کاهش انرژی
- پوست قرمز و براق و روشن که در لمس سرد است.
اگر کاهش دمای بدن نوزاد ادامه یابد، حتی ممکن است در موارد شدید منجر به مرگ شود. به همین دلیل هنگام هایپوترمی، در ابتدا افزایش دمای محیط جهت رسیدن به دمای مناسب بدن نوزاد و سپس مراجعه به پزشک جهت بررسی علت، ضروری است.
تب چند درجه باعث تشنج در کودکان میشود؟
تشنج، در ابتدا برای والدین بسیار نگران‌کننده به نظر می‌رسد. ایجاد یا عدم ایجاد تشنج، به عامل ایجادکننده تب و شرایط سلامتی کودک بستگی دارد اما تب بالاتر از 38 درجه می‌تواند موجب تشنج شود. اگرچه پایین آوردن تب کودک نمی‌تواند کاملاً از تشنج جلوگیری کند اما از بیقراری کودک می‌کاهد. جهت دریافت اطلاعات کامل در این زمینه، می‌توانید به مقاله تشنج نوزادان مراجعه کنید.
چه زمانی تب در کودکان و نوزادان خطرناک است؟
تب در کودکان همیشه نشانه بیماری جدی نیست؛ اما در برخی شرایط، به‌ویژه در نوزادان کم‌سن، به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد. علاوه بر عدد دماسنج، سن کودک، مدت ادامه تب و علائم همراه آن نیز در تشخیص میزان خطر اهمیت دارند.
- نوزادان زیر سه ماه: دمای بدن ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ حتی اگر نوزاد ظاهر طبیعی داشته باشد.
- نوزادان سه تا شش‌ماهه: دمای ۳۹ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
- تب طولانی‌مدت: اگر تب کودک پنج روز یا بیشتر ادامه پیدا کند، باید توسط پزشک بررسی شود.
- علائم هشدار در هر سنی: دشواری تنفس، تشنج، سفتی گردن، خواب‌آلودگی غیرعادی یا دشواری در بیدار کردن کودک، کبودی یا رنگ‌پریدگی غیرمعمول و بثوراتی که با فشار محو نمی‌شوند، از علائم نیازمند رسیدگی فوری هستند.
- نشانه‌های کم‌آبی: کاهش واضح ادرار، خشکی دهان، کم شدن اشک هنگام گریه یا ناتوانی در نوشیدن مایعات نیز نیازمند توجه پزشکی است.
همچنین، اگر دمای بدن نوزاد کمتر از ۳۶ درجه سانتی‌گراد است، به‌خصوص اگر نوزاد کم‌سن باشد یا علائم دیگری داشته باشد، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود. از آنجا که اندازه‌گیری زیر بغل ممکن است دمای بدن را کمتر از مقدار واقعی نشان دهد، پایین‌تر بودن عدد تب‌سنج زیر بغل همیشه به معنای نبود تب نیست. در صورت بروز علائم خطر، منتظر بالاتر رفتن دما یا اثر کردن داروی تب‌بر نمانید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
چه زمانی برای تب کودک باید به پزشک مراجعه کنیم؟
زمان مراجعه به پزشک برای تب کودک به سن، میزان دمای بدن، مدت ادامه تب و علائم همراه آن بستگی دارد. اگر نوزاد کمتر از سه ماه دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر دارد، یا نوزاد سه تا شش‌ماهه دمای ۳۹ درجه یا بالاتر دارد، باید فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. در کودکان بزرگتر نیز اگر تب پنج روز یا بیشتر ادامه پیدا کند، بهتر است کودک توسط پزشک معاینه شود.
در هر سنی، بروز علائمی مانند دشواری تنفس، تشنج، سفتی گردن، خواب‌آلودگی غیرعادی، دشواری در بیدار کردن کودک، بثورات پوستی که با فشار محو نمی‌شوند یا نشانه‌های کم‌آبی شدید، نیازمند دریافت فوری کمک پزشکی است. همچنین، اگر کودک شیر یا مایعات نمی‌خورد، ادرار او به‌وضوح کاهش یافته یا حال عمومی‌اش رو به وخامت است، باید با پزشک مشورت کنید.
توجه داشته باشید که دمای زیر بغل ممکن است کمتر از دمای واقعی بدن نشان داده شود. بنابراین، در نوزادان کم‌سن یا هنگام مشاهده علائم هشدار، برای مراجعه به پزشک منتظر رسیدن دماسنج به عدد مشخصی نمانید.
نکات پایانی
در مراقبت اولیه از نوزاد، حفظ دمای مناسب بدن نوزاد اگرچه امری مهم بوده و نیاز به کنترل و پیگیری دارد اما با رعایت نکاتی که در ادامه مطلب می‌آید، شما می‌توانید در این زمینه دمای مناسب بدن نوزاد خود را حفظ کرده و از عوارض احتمالی پیشگیری کنید.
- همواره سعی کنید دمای مناسب اتاق خواب نوزاد را رعایت کنید و دمای منزل را متعادل نگه دارید و از گرم یا سرد کردن بیش‌از حد آن بپرهیزید.
- لباس‌های زیاد و ضخیم و پتوی بیش‌ازحد برای نوزاد استفاده نکنید. این کار ممکن است موجب افزایش دمای بدن نوزاد شود.
- هنگام تب دستمال مرطوب با آب ولرم را روی بازوها و کشاله ی ران ها بگذارید و یا پاشویه با آب ولرم انجام دهید، هرگز دستمال مرطوب را روی صورت و پیشانی نگذارید و دقت کنید که از آب سرد استفاده نکنید زیرا موجب لرز و تشدید ناخوشی کودک میشود.
- هنگام تب در نوزادان زیر سه ماه، حتماً به پزشک مراجعه کنید حتی اگر تب آن‌ها خفیف بود.
- هنگام تب بالای 38 درجه در نوزادان بالای سه ماه، یا تب بیشتر از 39 درجه در نوزادان بالای شش ماه و همراهی با علائمی مانند اسهال و استفراغ، درد هنگام ادرار، بیماری‌های مزمن مانند سرطان‌ها و نقص ایمنی، راش پوستی، رفع نشدن تب بعد از 24 تا 72 ساعت، وجود تب مداوم و حال بد کودک، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
- جهت کاهش تب، با مشورت پزشک می‌توانید از ایبوپروفن، استامینوفن یا شیاف برای تب کودکان استفاده کنید. ما در مقاله مصرف شیاف استامینوفن برای نوزادان، بیشتر به این موضوع پرداخته‌ایم.
- داروی آسپرین در کودکان، منع مصرف دارد و موجب آسیب کبدی و سندروم ری میشود.
- هنگام تب، به کودک مایعات فراوان بدهید و از کم‌آبی بدن او جلوگیری کنید. در کودکان شیرخوار، دفعات شیردهی را افزایش داده و در رژیم غذایی کودکان بزرگتر، بهتر است آب، سوپ و مایعات دیگر گنجانده شود.
- تب و افزایش درجه حرارت بدن نوزاد هنگام دریافت واکسن، معمولاً محدود بوده و پس از مدت کوتاهی برطرف میشود. درصورت ادامه‌دار بودن آن، به پزشک مراجعه کنید.
منابع :
سوالات متداول
بهتر است تب سی و هشت و نیم به بالا را تب بر بدهیم زیرا ممکن است احساس ناخوشایندی ایجاد کند. نه اینکه خطرناک باشد خود تب خطرناک نیست ما همیشه دنبال علتش می‌گردیم. اما بابت اینکه بدانید چقدر تب را باید کنترل کنید ترجیحاً سی و هشت و نیم به بالا را کنترل کنید و وقتی تب به این عدد رسید کافی است و نیاز نیست حتماً بدن کاملاً خنک شود.
بهتر است از دستگاه دیجیتال زیر بغل استفاده شود زیرا روی سر تحت تاثیر دمای محیط است و دمای دقیق بدن را نشان نمیدهد. بهدمای دقیق بدن، به دمای زیر بغل نیم درجه اضافه شود.
برای کودک سه ماهه، دمای سی و هفت و نیم تب حساب نمی‌شود. دمای بالای سی و هفت و نیم را تب حساب می‌کنیم. یعنی اگر زیر بغل سی و هفت و نیم باشد و نیم درجه هم به آن اضافه کنیم، کودک تب خفیفی دارد. دادن تب بر به حال عمومی او بستگی دارد اگه با همان نیم درجه بی‌قرار بود به علت دندان یا بیماری، شاید استامینوفن بتواند کمک کند.
دلیل پایین بودن دمای سر نوزاد ممکن است خطای دماسنج باشد چون خیلی تحت تاثیر دمای محیط است یا اینکه در عفونت‌های ویروسی اگر مکرر تب‌بر بدهیم دمای بدن کمی بیش از حد پایین می‌آید. ولی قطعاً سی و پنج درجه درست نیست و خطای اندازه‌گیری است.
دمای طبیعی بدن نوزاد معمولاً بین ۳۶.۵ تا ۳۷.۵ درجه سانتی‌گراد است. دمای بالاتر از این محدوده، تب و دمای پایین‌تر از ۳۶.۵ درجه می‌تواند نشانه هایپوترمی باشد که هر دو نیاز به بررسی دارند.
خیر، دمای ۳۵ درجه سانتی‌گراد برای بدن کودک طبیعی نیست و نشان‌دهنده هایپوترمی یا افت خطرناک دما است. این وضعیت نیاز به توجه فوری پزشکی دارد.
دمای بدن نوزاد پس از واکسن ممکن است به صورت موقت افزایش یابد و معمولاً بین ۳۷.۵ تا ۳۸.۵ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. این تب معمولاً خفیف است و پس از یک تا دو روز برطرف میشود. با این حال، میزان تب می‌تواند در نوزادان مختلف و بسته به نوع واکسن متفاوت باشد. در صورت نگرانی، حتماً با پزشک نوزاد خود مشورت کنید.
لمس پوست به‌تنهایی معیار دقیقی برای تشخیص تب نیست. عواملی مانند گریه، فعالیت، لباس زیاد یا دمای بالای محیط می‌توانند پوست نوزاد را گرم کنند. دمای بدن را با تب‌سنج دیجیتال و طبق دستورالعمل آن اندازه بگیرید. اگر نوزاد زیر سه ماه است و به تب مشکوک هستید، به‌ویژه اگر حال عمومی خوبی ندارد، فوراً با پزشک تماس بگیرید؛ دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری است.
بله، دمای بدن کودک ممکن است در طول بیماری نوسان داشته باشد و پس از اثر داروی تب‌بر دوباره افزایش پیدا کند. بااین‌حال، وضعیت عمومی کودک، سن و مدت ادامه تب اهمیت دارد. اگر تب پنج روز یا بیشتر طول کشید، کودک بدحال شد یا علائم هشدار داشت، به پزشک مراجعه کنید. تب ۳۸ درجه یا بالاتر در نوزاد زیر سه ماه نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
لرز می‌تواند هنگام بالا رفتن دمای بدن رخ دهد و لزوماً نشانه خطر نیست. بااین‌حال، اگر لرزش با کاهش هوشیاری، بی‌پاسخ ماندن یا حرکات غیرقابل‌کنترل همراه باشد، ممکن است تشنج باشد و به کمک فوری پزشکی نیاز دارد. اگر کودک دچار مشکل تنفسی، بی‌حالی شدید یا تغییر رنگ پوست شد نیز فوراً کمک پزشکی بگیرید. هنگام لرز، کودک را با پتوهای سنگین بیش از حد گرم نکنید.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.