انواع خونریزی در دوران بارداری و علل آن

فروردین ۹۹ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
انواع خونریزی در  دوران بارداری و علل آن

 لکه بینی و خونریزی رحمی یکی از اتفاقات مهم و گاها خطرناک است که ممکن است در طول بارداری رخ بدهد. مشخص شدن علت های خونریزی که میتواتد به دلیل عفونت‌های رحمی و بسیاری از عوامل دیگر باشد جهت کنترل و درمان آن بسیار حائز اهمیت است. مشکلات و بیماری‌های احتمالی دیگر مانند عفونت ادراری در بارداری نیز باید بسیار جدی گرفته شود. در مقاله پیش رو در مورد علل و عوامل خونریزی های رحمی در طول بارداری صحبت خواهیم کرد. 

تفاوت لکه بینی و خونریزی در بارداری چیست؟

تغییر رنگ ترشحات معمول رحمی به قهوه ای تا سرخ را  لکه بینی می گویند. اما خونریزی شدیدتر از یک ترشح ساده و خفیف است که خود می تواند دارای درجات مختلفی باشد، از خفیف که نهایتا یک دستمال کوچک را کثیف کند تا دفع لخته های بزرگ و نیازمند به تعویض هر ساعته پد بهداشتی دارد.  اما در طول بارداری هر نوع لکه بینی یا خونریزی مهم است و در صورت وجود آن حتما باید به پزشک یا مرکز درمانی جهت بررسی و درمان، مراجعه شود.

اگر در طول بارداری دچار لکه بینی یا خونریزی رحمی شدیم چه کنیم؟

لکه بینی و خونریزی رحمی در طول بارداری در هر میزان، با هر الگویی (گهگاه یا دائم) و در هر سن بارداری مهم است و یکی از علایم خطر در طول بارداری محسوب می شود که نیاز به بررسی دقیق دارد. در تمامی موارد خونریزی، نیاز به بررسی های سونوگرافیک برای تشخیص علت خونریزی وجود دارد. بر اساس شرایط مادر، ممکن است نیاز به معاینه واژینال و شکمی مادر،  انجام تست های آزمایشگاهی و سایر تست های تشخیصی برای شناسایی علت قطعی وجود داشته باشد.

علل ایجاد خونریزی در بارداری کدامند؟

 در زمان های مختلف بارداری با یکدیگر متفاوت هستند. حال به بررسی علل خونریزی در هر نیمه ی بارداری به صورت مجزا می پردازیم.

علل خونریزی رحمی در نیمه اول بارداری

در ابتدای بارداری به خصوص سه ماه نخست آن (14 هفته ابتدایی) بین 20 تا 40 درصد از مادران خونریزی های رحمی را در شدت‌های مختلف از لکه بینی مختصر گرفته تا خونریزی شدید، با یا بدون درد و به صورت دائمی یا گهگاهی تجربه می کنند. 6 علت اصلی ایجاد خونریزی در اوایل بارداری عبارتند از:

  • سقط زود هنگام
  • حاملگی نا به جا  
  • تهدید به سقط
  • کاشت رویان یا لانه گزینی حاملگی
  •  حاملگی مولار یا بچه خوره
  • ضایعات واژن، دهانه رحم و رحم

 سقط زود هنگام 

منظور از دست رفتن بارداری در ابتدای بارداری است که به صورت خود به خود رخ می دهد. سقط محصولات بارداری می تواند به صورت کامل و یا ناقص رخ بدهد.  15 تا 20 درصد بارداری ها به این نحو از دست می روند. خونریزی مربوط به سقط زود هنگام، معمولا حجیم است و با درد ها و انقباض های رحمی همراه است. سقط همچنین می تواند در بارداری های دو یا چند قلویی، برای یکی از جنین ها اتفاق بیافتد و بارداری با بقیه جنین ها ادامه پیدا کند.

حاملگی نا به جا 

به لانه گزینی رویان در هر جایی جز حفره داخلی رحم، حاملگی نا به جا گفته می شود. 2 درصد از بارداری ها از نوع نا به جا هستند. پارگی یک حاملگی نا به جا بسیار خطرناک است و می تواند جان مادر را تهدید کند. از علل بارداری نا به جا می توان به:

سابقه بارداری نا به جا قبلی، سابقه عفونت های لگنی، سابقه جراحی در ناحیه شکم و لگن و بارداری به روش لقاح خارجی (مثل IVF)، اشاره کرد. میزان و نحوه خونریزی در این نوع بارداری کاملا متغیر است و ممکن است از یک ترشح قهوه ای تا خونریزی در فرد رخ بدهد. خونریزی در این نوع بارداری می تواند قبل از به تاخیر افتادن عادت ماهیانه شروع شود و عموما در افرادی که قاعدگی منظمی ندارند با علایم شروع عادت ماهیانه اشتباه گرفته می شود. درد در ناحیه زیر شکم و کمر نیز از علایم دیگر این نوع بارداریست.

تهدید به سقط

وجود لکه بینی یا خونریزی در ابتدای بارداری می تواند نشانه ی شروع شدن فرایند سقط باشد. در موارد تهدید به سقط، هنوز محصولات بارداری دفع نشده است اما، معمولا خونریزی به میزان کم شروع شده و رنگ ترشحات از قهوه ای تا خونریزی روشن متغیر است. بعد از شروع خونریزی، دردهای زیر شکمی نیز آغاز می شود. کمردرد همراه با ناراحتی در لگن هم ممکن است وجود داشته باشد.

لکه بینی ناشی از لانه گزینی: بعد از لقاح تخمک و اسپرم سلولی به نام سلول تخم ایجاد می شود. تخم به سرعت رشد و تقسیم می کند و رویان را می سازد رویان برای اینکه بتواند رشد بکند و زنده بماند نیاز به استفاده از مواد غذایی و اکسیژن داخل رگ های خونی مادر دارد. به همین دلیل رویان از داخل لوله های رحم به داخل حفره رحم که فضای مناسبی برای بقا و رشد است، می رود و به دیواره رحم چسبیده و خودش را به عروق خونی مادر می رساند و با سرعت زیادی به تقسیم و رشد ادامه می دهد. به این پدیده لانه گزینی می گویند. چسبیدن و تهاجم رویان به دیواره داخلی رحم سبب پاره شدن رگ های خونی محل لانه گزینی می گردد. در بعضی از افراد این پارگی رگ های خونی با لکه بینی یا خونریزی محدود و کم، خودش را نشان می دهد. این لکه بینی یا خونریزی برای مدت کوتاهی در حد چند ساعت تا یکی دو روز به طول می انجامد.

 حاملگی مولار

مول یا در اصطلاح عامه بچه خوره، نوعی بارداری است که در اثر رشد غیر طبیعی سلول های جفت ایجاد می شود. در این نوع بارداری جنین وجود ندارد و بافت جفت توده ای گوشتی غیر طبیعی را ایجاد می کند که ممکن است مانند سلول های بدخیم به اندام های دیگر تهاجم کند. خونریزی های رحمی در این نوع بارداری هم می تواند با شدت های متغیر وجود داشته باشد. تهوع و استفراغ شدید هم عموما در این نوع بارداری دیده می شود.   

ضایعات واژن و رحم

برخی از عفونت های ناحیه تناسلی مثل زگیل تناسلی، توده هایی مثل انواع پولیپ ها و فیبروم های رحمی و ضربه های وارد شده به این ناحیه می توانند سبب بروز لکه بینی و خونریزی رحمی در بارداری گردند.  

مطالعات نشان می دهد که ارتباطی بین خونریزی های سه ماهه اول بارداری و پیامد های بد حاملگی مثل از دست رفتن بارداری، زایمان زودرس و رشد کم جنین وجود دارد. در زمانی که خونریزی ها اندک و در هفته‌های زیر 6 رخ می دهد، احتمال وقوع این پیامدهای برای بارداری ناچیز است، اما اگر خونریزی‌ها حجیم باشد و به خصوص تا سه ماهه دوم ادامه پیدا کند امکان رخ دادن این عواقب بالا می رود.

 علل خونریزی رحمی در نیمه دوم بارداری

  علل عمده خونریزی ها در نیمه دوم بارداری عبارتند از:

  • زایمان زودرس
  • جفت سر راهی
  • جدا شدن یا پاره شدن جفت
  • زایمان زودرس 

به پایان یافتن بارداری قبل از هفته سی و هفتم، زایمان زودرس گفته می شود. مشکلات رحمی، بارداری های چند قلویی و عفونت ها از جمله علل زایمان زودرس هستند. از جمله مشکلات رحمی موثر در ایجاد زایمان زودرس، نارسایی یا بی کفایتی دهانه رحم است.  بی کفایتی دهانه رحم به این معناست که دهانه رحم که حفاظی برای نگه داری بارداری در حفره داخل رحم است در طول بارداری کوتاه و ضعیف می شود و دیگر توان حفظ بارداری را ندارد و دهانه رحم باز شده و زایمان رخ می دهد. علائم زایمان زودرس شامل انقباض های رحمی، درد در ناحیه زیر شکم، کمر، لکه بینی، خونریزی و نشت یا پارگی کیسه آب (مایع آمنیوتیک) است. 

جفت سر راهی

 اگر جفت به نحوی قرار بگیرد که همه یا از قسمتی دهانه رحم را بپوشاند و یا در نزدیکی آن واقع شود، سبب ایجاد جفت سرراهی یا به اصطلاح عام جفت پائین می گردد. قرارگیری جفت در این قسمت آن را مستعد جدا شدن، پارگی و بروز خونریزی می کند. جفت های سر راهی عموما در سه ماهه دوم بارداری خود را اکثرا با خونریزی و در یک چهارم موارد با درد های زیر شکم و انقباضات رحمی، نشان می دهند.

جدا شدگی یا پارگی جفت 

 بروز خونریزی های شدید رحمی در موارد جدا شدگی های وسیع جفت و یا پارگی های آن دیده می شود و به شدت می تواند تهدید کننده جان مادر و جنین باشد. پارگی های و جداشدگی های جفت می توانند در اثر برخورد ضربه به رحم (مثل تصادف، افتادن و خشونت های فیزیکی)، پرفشاری خون و مصرف سیگار و کوکائین رخ بدهند.

سایر عوامل ایجاد خونریزی در نیمه دوم بارداری عبارتند از:

  • برخی از عفونت های رحمی
  • فیبروم و پولیپ های رحمی
  • ضایعات دهانه رحم و واژن
  • جدا شدگی محل برش سزارین قبلی بر روی رحم 
  •  معاینات تحریکی واژینال 
  • چسبندگی های جفت
  • پارگی رگ های جفت (به صورت نادر)

علت خونریزی در بارداری‌های دو یا چند قلویی

وجود بیش از یک جنین در رحم شرایط بارداری را پر خطر می کند و شانس وقوع برخی مشکلات بارداری در آن بیشتر می گردد. برای مثال احتمال وجود جفت های پائین یا سر راهی، زایمان زودرس، نارسایی دهانه رحم، از دست رفتن یک جنین در این نوع بارداری ها بیشتر از بارداری های تک قلویی است. این دلایل می تواند سبب  افزایش احتمال بروز لکه بینی و خونریزی رحمی در بارداری های دو یا چند قلویی در مقایسه با بارداری های تک قلویی گردد.

درمان خونریزی رحمی در بارداری چگونه انجام می‌شود؟

مهمترین قدم برای درمان خونریزی ها و لکه بینی های بارداری، شناسایی علت بروز آن خونریزی است. با توجه به علت بروز خونریزی و شدت آن درمان لازم برای مشکل مورد نظر، انجام می شود. مثلا در بارداری های غیر طبیعی مثل بارداری نابه جا و مول حتما باید بارداری خاتمه پیدا کند، و یا در خونریزی های شدید احتمال نیاز به انتقال خون وجود دارد.

در مجموع باید توجه داشت که باید به هر نوع خونریزی رحمی در طول بارداری حساس بود و آن را جدی گرفت. و حتما این مسئله را با پزشک خود مطرح نمود.

 افسانه وقوع عادت ماهیانه در بارداری

در طی هر سیکل قاعدگی که ماهیانه رخ می دهد، در اثر هورمون های زنانه دیواره داخلی رحم رشد می کند تا شرایط لازم برای نگه داری و تغذیه از ساک بارداری و رویان فراهم شود، در صورتی که بارداری رخ ندهد این دیواره رشد پیدا کرده رحمی می ریزد و به همراه خونریزی از بدن دفع می شود. این فرایند هر ماه در بدن یک خانم غیر باردار تکرار می شود. با توجه به این تعریف وقوع عادت ماهیانه در بارداری به هیچ عنوان امکانپذیر نیست، چرا که به جز تغییرات متفاوت هورمونی بین سیکل های ماهیانه و بارداری، اگر در زمان بارداری دیواره داخلی رحم ریزش کند، جنین هم دفع می شود!  پس علت وقوع خونریزی های دوران بارداری به هر شکلی که اتفاق می افتد، مواردی است که بالاتر به صورت کامل توضیح داده شد.