مایع آمنیوتیک افزایش یافته در بارداری [علائم، عوارض و روش درمان]
محتوای این مقاله توسط تیم پزشکان و متخصصان گهواره بررسی و تأیید شده و صرفاً جنبه آموزشی دارد تا آگاهی عمومی شما افزایش یابد؛ با این حال، برای هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
مایع آمنیوتیک، مایعی است که در اطراف جنین قرار دارد و به رشد و محافظت از او کمک میکند. وقتی مقدار این مایع بیشتر از حد طبیعی باشد، به آن مایع آمنیوتیک افزایش یافته یا پلیهیدرآمنیوس گفته میشود. این وضعیت همیشه خطرناک نیست و در بسیاری از موارد خفیف، فقط به پیگیری منظم نیاز دارد. البته افزایش بیشتر مایع یا وجود یک علت زمینهای میتواند نیاز به مراقبت بیشتری داشته باشد. اگر در سونوگرافی شما مایع آمنیوتیک افزایش یافته تشخیص داده شد، طبیعی است که درباره سلامت خود و جنین نگران شوید. در این مقاله از مجله سلامت گهواره توضیح میدهیم چرا این اتفاق میافتد، چه عوارضی ممکن است داشته باشد، چگونه درمان میشود و چه زمانی باید سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار میگیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه میدهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری میکند و هر روز یک پیام مشاورهای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.
- چه زمانی مایع آمنیوتیک افزایشیافته محسوب میشود؟
- علت افزایش مایع آمنیوتیک در بارداری
- علائم افزایش مایع آمنیوتیک (آب دور جنین)
- عوارض افزایش مایع آمنیوتیک برای مادر
- عوارض افزایش مایع آمنیوتیک برای جنین
- افزایش مایع آمنیوتیک چگونه تشخیص داده میشود؟
- درمان افزایش آب دور جنین (مایع آمنیوتیک)
- آیا افزایش مایع آمنیوتیک خطرناک است؟
- آیا افزایش مایع آمنیوتیک باعث زایمان زودرس یا سزارین میشود؟
- چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- نگرانی درباره مایع آمنیوتیک افزایش یافته چه زمانی جدی است؟
- منابع
چه زمانی مایع آمنیوتیک افزایشیافته محسوب میشود؟
اگر در سونوگرافی مشخص شود مقدار مایع اطراف جنین بیشتر از حد طبیعی است، فرد دچار مایع آمنیوتیک افزایش یافته یا پلیهیدرآمنیوس شده است. مقدار طبیعی مایع آمنیوتیک در طول بارداری تغییر میکند. بنابراین بزرگ به نظر رسیدن شکم یا احساس سنگینی بیشتر، بهتنهایی نشانه افزایش مایع نیست. پزشک مقدار مایع را با اندازهگیریهای استاندارد در سونوگرافی بررسی میکند. بهطور کلی، اگر شاخص مایع آمنیوتیک یا AFI به ۲۴ سانتیمتر یا بیشتر برسد یا عمیقترین بخش مایع ۸ سانتیمتر یا بیشتر باشد، مایع آمنیوتیک افزایش یافته در نظر گرفته میشود.
این افزایش میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد و در بسیاری از موارد، نوع خفیف آن بدون مشکل جدی ادامه پیدا میکند. اگر چنین نتیجهای در سونوگرافی شما گزارش شده، بهتر است بدون نگرانی، نتیجه را با پزشک بررسی کنید. چون اهمیت آن به میزان افزایش مایع، هفته بارداری و شرایط مادر و جنین بستگی دارد و همیشه به معنای وجود یک مشکل جدی در بارداری نیست.
به نقل از nhs
پلیهیدرآمنیوس میتواند به طور ناگهانی اتفاق بیفتد اگر مایع آمنیوتیک به سرعت افزایش یابد. این میتواند باعث درد شکم شود و شکم شما را به طور ناگهانی بزرگ کند. اگر بیش از یک نوزاد باردار هستید، این وضعیت شایعتر است.
Polyhydramnios can happen suddenly if the amniotic fluid increases quickly. It can cause tummy pain and make your tummy get bigger suddenly. This is more common if you're expecting more than 1 baby.
علت افزایش مایع آمنیوتیک در بارداری
افزایش مایع آمنیوتیک زمانی اتفاق میافتد که تعادل بین تولید و جذب این مایع به هم بخورد. برای مثال، جنین نتواند مایع را به اندازه طبیعی ببلعد یا میزان ادرار او بیشتر شود. این وضعیت علتهای مختلفی دارد و در برخی موارد، بهویژه نوع خفیف، با وجود بررسیها علت مشخصی پیدا نمیشود. در ادامه، به مهمترین علل ابتلا به مایع آمنیوتیک افزایش یافته اشاره کردهایم:
- دیابت مادر: بیشتر شدن مایع آمنیوتیک در اثر بالا بودن قند خون مادر بهویژه در دیابت کنترلنشده و افزایش ادرار جنین
- مشکلات دستگاه گوارش جنین: اختلال در بلع مایع آمنیوتیک در شرایطی مانند آترزی مری، آترزی دوازدهه، فتق دیافراگم و برخی ناهنجاریهای گوارشی
- مشکلات مغز و سیستم عصبی جنین: اختلال در توانایی طبیعی جنین برای بلع مایع، مانند آننسفالی یا برخی بیماریهای عصبی عضلانی
- برخی بیماریها و ناهنجاریهای جنینی: از جمله آکندروپلازی، سندرم بکویت ویدمن و بعضی اختلالات ریوی
- بارداری چندقلویی: بهویژه در برخی دوقلوهای همسان، اختلال در جریان خون بین جنینها و ایجاد سندرم انتقال خون دوقلو به دوقلو
- عفونتهای جنینی: برخی عفونتهای ویروسی یا باکتریایی در دوران بارداری
- هیدروپس فتالیس و ناسازگاری خونی: تجمع غیرطبیعی مایع در بدن جنین یا کمخونی شدید جنین
- برخی مشکلات جفت: ناهنجاریهایی که میتوانند بر تعادل مایع آمنیوتیک اثر بگذارند
- علت نامشخص: نبود علت قابلشناسایی با وجود بررسیهای پزشکی، بهخصوص در موارد خفیف
علائم افزایش مایع آمنیوتیک (آب دور جنین)
افزایش مایع آمنیوتیک بهویژه اگر خفیف باشد، ممکن است هیچ علامت مشخصی ایجاد نکند و فقط در سونوگرافی تشخیص داده شود. با بیشتر شدن مقدار مایع، رحم بیش از حد کشیده میشود و ممکن است شکم شما بزرگتر از حد انتظار به نظر برسد یا در مدت کوتاهی بزرگتر شود. احساس سنگینی، فشار یا ناراحتی در شکم، تنگی نفس و ورم پاها و مچها از علائمی هستند که ممکن است در این شرایط دیده شوند.
بعضی مادران همم انقباضهای رحمی زودتر از موعد را تجربه میکنند. شدت علائم معمولا به میزان افزایش مایع و سرعت تجمع آن بستگی دارد. بنابراین نداشتن علامت، این وضعیت را رد نمیکند. اگر متوجه بزرگ شدن ناگهانی شکم، تنگی نفس قابلتوجه، درد شکم یا انقباضهای منظم شدید، بهتر است برای بررسی دقیقتر به پزشک مراجعه کنید.
عوارض افزایش مایع آمنیوتیک برای مادر
هرچه افزایش مایع آمنیوتیک شدیدتر باشد، در کنار عوارض شایع بارداری، احتمال بروز برخی عوارض زیر هم برای مادر بیشتر میشود:
- زایمان زودرس: کشیدگی بیش از حد رحم و افزایش احتمال شروع انقباضها پیش از موعد
- پارگی زودرس کیسه آب: افزایش احتمال پاره شدن کیسه آب پیش از شروع زایمان یا قبل از هفته ۳۷
- جداشدگی جفت: افزایش خطر جدا شدن زودهنگام جفت، بهخصوص پس از تخلیه ناگهانی حجم زیادی از مایع
- اختلال در روند زایمان: افزایش احتمال طولانی یا دشوار شدن زایمان
- نیاز بیشتر به سزارین: بهدلیل عوارضی مانند قرارگیری نامناسب جنین یا اختلال در پیشرفت زایمان
- خونریزی پس از زایمان: احتمال بیشتر شل ماندن رحم و خونریزی بهدلیل کشیدگی زیاد رحم در دوران بارداری
- تنگی نفس و ناراحتی شدید: در موارد متوسط تا شدید، فشار رحم بزرگ شده بر دیافراگم و ایجاد دشواری در تنفس
عوارض افزایش مایع آمنیوتیک برای جنین
مایع آمنیوتیک افزایش یافته همیشه برای جنین عارضه ایجاد نمیکند و خطر مشکلات تا حد زیادی به شدت افزایش مایع و علت زمینهای آن بستگی دارد. در موارد متوسط و شدید، احتمال بروز بعضی عوارض زیر بیشتر میشود:
- قرارگیری غیرطبیعی جنین، مانند وضعیت بریچ یا عرضی
- افزایش احتمال زایمان زودرس و عوارض ناشی از نارس بودن
- افتادگی بند ناف پس از پاره شدن کیسه آب
- افزایش احتمال درشت بودن جنین
- افزایش احتمال نیاز به مراقبتهای ویژه پس از تولد
- مشکلات تنفسی نوزاد پس از تولد
- احتمال پایینتر بودن نمره آپگار در دقایق ابتدایی تولد
- افزایش خطر مرگ جنین یا نوزاد در موارد شدید و همراه با مشکلات زمینهای
افزایش مایع آمنیوتیک چگونه تشخیص داده میشود؟
افزایش مایع آمنیوتیک در سونوگرافی مشخص میشود و ممکن است قبل از آن، پزشک با بزرگتر بودن اندازه رحم نسبت به هفته بارداری به این وضعیت شک کند. در سونوگرافی، میزان مایع اطراف جنین اندازهگیری میشود. دو معیار رایج، شاخص مایع آمنیوتیک یا AFI و عمیقترین پاکت عمودی مایع یا DVP هستند. در بارداری تکقلویی، اگر AFI به ۲۴ سانتیمتر یا بیشتر برسد یا DVP حداقل ۸ سانتیمتر باشد، مایع آمنیوتیک افزایش یافته در نظر گرفته میشود.
پس از تشخیص، پزشک معمولا شدت افزایش مایع را مشخص میکند و وضعیت رشد و ساختارهای جنین را در سونوگرافی بررسی میکند. بسته به شرایط شما، ممکن است بررسی قند خون یا آزمایشهای دیگری هم پیشنهاد شود تا علت احتمالی مشخص شود. بنابراین دیدن این نتیجه در گزارش سونوگرافی بهتنهایی به معنی وجود مشکل جدی برای شما یا جنین نیست و نیاز به بررسی دارد.
درمان افزایش آب دور جنین (مایع آمنیوتیک)
درمان مایع آمنیوتیک افزایش یافته برای همه مادران یکسان نیست و به شدت افزایش مایع، علائم مادر و علت ایجاد آن بستگی دارد. در موارد خفیف ممکن است اصلا به درمان خاصی نیاز نباشد. موثرترین راههای درمان مایع آمنیوتیک افزایش یافته شامل موارد زیر هستند:
- پیگیری و مراقبت بیشتر: در افزایش خفیف مایع آمنیوتیک، بهخصوص زمانی که علت مشخصی پیدا نشده و مادر و جنین وضعیت خوبی دارند، معمولا درمانی برای کم کردن مایع انجام نمیشود. پزشک ممکن است روند بارداری و مقدار مایع را در مراجعات بعدی بررسی کند.
- درمان علت زمینهای: اگر افزایش مایع به مشکلی مانند دیابت بارداری مربوط باشد، کنترل و درمان همان مشکل بخش اصلی درمان است. در صورت وجود علتهای دیگر هم برنامه درمانی متناسب با شرایط مادر و جنین تعیین میشود.
- تخلیه مقداری از مایع آمنیوتیک (آمنیوریداکشن): در موارد شدید که حجم زیاد مایع باعث ناراحتی قابلتوجه یا تنگی نفس مادر شده باشد، پزشک میتواند با یک سوزن و تحت هدایت سونوگرافی مقداری از مایع را خارج کند. گاهی ممکن است این کار بیش از یکبار لازم شود.
- داروها: گاهی پزشک برای درمان این شرایط دارویی مانند ایندومتاسین تجویز میکند. انتخاب هر دارویی در این شرایط باید بر اساس علت، هفته بارداری و نظر پزشک متخصص باشد.
آیا افزایش مایع آمنیوتیک خطرناک است؟
شنیدن اینکه آب دور جنین زیاد شده میتواند برای مادر نگرانکننده باشد، اما میزان خطر در همه بارداریها یکسان نیست. پزشک برای ارزیابی شرایط، علاوه بر بررسی جدول میزان مایع آمنیوتیک دربارداری، هفته بارداری، شدت افزایش مایع، رشد جنین و وجود یا نبود علت زمینهای را هم در نظر میگیرد. بسیاری از مادرانی که افزایش خفیف مایع دارند، با مراقبت و پیگیری منظم بارداری طبیعی و سالمی را پشت سر میگذارند. در مقابل، افزایش قابلتوجه مایع ممکن است نیازمند مراقبت دقیقتر و برنامهریزی متفاوت برای ادامه بارداری یا زایمان باشد. بنابراین مهمترین موضوع پس از تشخیص، مشخص شدن علت و شدت آن و دنبال کردن برنامه مراقبتی پیشنهادی پزشک است.
آیا افزایش مایع آمنیوتیک باعث زایمان زودرس یا سزارین میشود؟
بله، مایع آمنیوتیک افزایش یافته میتواند احتمال زایمان زودرس و سزارین را بیشتر کند، اما به این معنی نیست که حتما چنین اتفاقی میافتد. کشیدگی رحم ممکن است شروع زودتر انقباضها را بهدنبال داشته باشد. همچنین وضعیت نامناسب جنین یا مشکلات هنگام زایمان میتوانند احتمال سزارین را افزایش دهند. تصمیم نهایی به شرایط هر بارداری بستگی دارد که توسط پزشک گرفته میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر افزایش مایع آمنیوتیک در سونوگرافی تشخیص داده شده است، معمولا پزشک زمان بررسیهای بعدی را مشخص میکند. اما بعضی علائم زیر همچون علائم پاره شدن کیسه آب به مراجعه سریعتر به پزشک نیاز دارند:
- بزرگ شدن ناگهانی و محسوس شکم
- درد شکم، بهویژه اگر شدید یا مداوم باشد
- تنگی نفس قابلتوجه یا بدتر شدن ناگهانی تنفس
- انقباضهای منظم، دردهای شبیه درد قاعدگی یا کمردرد پیش از موعد
- خروج ناگهانی یا نشت مایع از واژن، بهعنوان احتمال پارگی کیسه آب
- خونریزی واژینال
- کمتر شدن حرکات جنین یا تغییر واضح در الگوی همیشگی حرکات او
- احساس شروع علائم زایمان پیش از هفته ۳۷ بارداری
حتی اگر علامت خاصی ندارید، بعد از تشخیص مایع آمنیوتیک افزایش یافته، پیگیری و سونوگرافیهای توصیه شده را انجام دهید. زیرا نوع و دفعات مراقبت به شدت افزایش مایع و شرایط مادر و جنین بستگی دارد.
نگرانی درباره مایع آمنیوتیک افزایش یافته چه زمانی جدی است؟
مایع آمنیوتیک افزایش یافته همیشه به معنای وجود مشکل در بارداری نیست و بسیاری از موارد خفیف تنها به پیگیری نیاز دارند. اهمیت این وضعیت به مقدار مایع، علت زمینهای و شرایط مادر و جنین بستگی دارد. اگر افزایش مایع در سونوگرافی شما گزارش شده است، مراجعههای توصیه شده و بررسیهای تکمیلی را جدی بگیرید تا علت و نیاز به مراقبت بیشتر مشخص شود. در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس، درد یا بزرگ شدن ناگهانی شکم، انقباضهای منظم، نشت مایع، خونریزی یا کاهش حرکات جنین به پزشک مراجعه کنید. پیگیری کمک میکند بارداری و زمان زایمان با اطمینان بیشتری مدیریت شود.
منابع
سوالات متداول
بله، دیابت بارداری بهویژه اگر قند خون خوب کنترل نشود، میتواند با افزایش ادرار جنین، مقدار مایع آمنیوتیک را بیشتر کند.
نه، AFI بالا نیازمند درمان نیست. درمان به شدت افزایش مایع، علائم، علت زمینهای و وضعیت جنین بستگی دارد.
بله، مایع آمنیوتیک افزایش یافته میتواند احتمال زایمان زودرس را بیشتر کند، اما همیشه باعث آن نمیشود.
روزانه پیام مشاور، متناسب با سن کودکتون دریافت کنین. 
سوالاتتون رو از مامانای با تجربه بپرسین.
با بازیهایی که به رشد هوش و خلاقیت فرزندتون کمک میکنه آشنا بشین.