استفراغ نوزاد ، حد طبیعی و خطرناک - دلایل،راه کاهش - سوالات شما

استفراغ نوزاد می‌تواند دلایل مختلفی از جمله رفلاکس، آلرژی، مشکلات معده، عفونت و بیماری‌ها داشته باشد که نه تنها منجر به کاهش اشتها و وزن می‌شود، بلکه تعادل الکترولیت‌های بدن را بهم می‌زند و زخم مری و بی‌خوابی نیز ایجاد می‌کند. تنظیم فواصل شیردهی، توجه به شکل نگهداری نوزاد و به کارگیری اصول صحیح شیردهی از روش‌های کاهش استفراغ هستند. در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد که چه زمانی استفراغ نوزاد خطرناک است و بعد از آن چه باید بکنید.

پادکست خلاصه مقاله چه موقع استفراغ نوزاد خطرناک است:

با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیام‌های مشاوره‌ تخصصی دریافت کنید و با توصیه‌های تغذیه‌ای و دستور پخت‌های مناسب، تغذیه سالم‌تری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازی‌های مناسب و آزمون‌های دوره‌ای به تقویت هوش و مهارت‌های فرزندتان کمک کنید.

علت و دلایل استفراغ نوزاد

استفراغ یا بالا آوردن شیر در نوزادان می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و گاهی نیاز به بررسی پزشکی دارد. البته در حالت کلی برای درمان استفراغ در کودکان زیر 2 سال، باید به دنبال علت آن باشید. شایع‌ترین علل عبارت‌اند از:

• رفلاکس :

در رفلاکس از معده به مری به دلیل نارس بودن دریچه بین معده و مری نوزاد، مقداری از شیر به‌راحتی و بدون فشار به مری برمی‌گردد و معمولاً از گوشه از دهان خارج می‌شود. این حالت معمولاً بدون فشار و در ماه‌های اول زندگی شایع است.

• آلرژی و آلرژی غذایی : 

استفراغ می‌تواند تنها علامت واکنش آلرژیک غذایی باشد و معمولاً مدت کوتاهی پس از مصرف ماده حساسیت‌زا بروز می‌کند. حساسیت به پروتئین شیر گاو از علل شایع در نوزادان است. غذاهایی مثل تخم مرغ و کره بادام زمینی نیز باعث ایجاد این آلرژی می‌شوند.

• تنگی پیلور :

تنگی پیلور یا تنگی دریچه خروجی معده معمولاً حوالی یک ماهگی بروز می‌کند و باعث استفراغ جهنده و مکرر پس از هر وعده شیر می‌شود. این موضوع نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

• مشکلات معده و پرخوری: 

پرخوری، نارس بودن سیستم گوارش یا حساس بودن معده می‌تواند باعث بالا آوردن شیر، گاهی به شکل شیر پنیری شود که اغلب با رشد نوزاد بهبود می‌یابد. گاهی بالا آوردن به دلیل پر بودن بیش از حد معده رخ می‌دهد و مقدار کمی شیر برمی‌گردد. در این موارد معمولاً حال عمومی نوزاد خوب است.

• عفونت : 

عفونت‌های ویروسی گوارشی، عفونت گوش، گلو یا مجاری ادراری می‌توانند با استفراغ و گاهی تب همراه باشند و باید علت آن سریع بررسی شود.

• گاستروانتریت (اسهال و استفراغ ویروسی):

در این حالت، استفراغ معمولاً شدید و جهنده است و ممکن است با اسهال و تب همراه باشد. علت آن اغلب ویروسی یا ناشی از مسمومیت غذایی است.

• بیماری‌ها : 

برخی بیماری‌های جدی‌تر مانند انسداد روده یا مننژیت نیز ممکن است با استفراغ بروز کنند، به‌ویژه اگر با تب، بی‌حالی یا علائم غیرعادی دیگر همراه باشند. در صورت تکرار استفراغ، استفراغ جهنده، وجود تب یا بی‌حالی، مراجعه به پزشک ضروری است.

• انسداد یا تنگی در مسیر گوارشی:

وجود انسداد در دستگاه گوارش می‌تواند باعث استفراغ مداوم و گاهی صفراوی شود و یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود.

• نارس بودن سیستم گوارش:

در نوزادان تازه متولد شده، بالا آوردن شیر به شکل "شیر پنیری" ممکن است به دلیل تکامل نیافتن کامل دستگاه گوارش باشد و اغلب با رشد نوزاد برطرف می‌شود.

• شروع غذای کمکی پس از شش ماهگی:

در برخی کودکان، دستگاه گوارش هنوز آمادگی کامل برای غذاهای جامد را ندارد. استفاده از غذای سنگین یا حجم زیاد می‌تواند باعث تهوع و استفراغ شود.

پس از استفراغ نوزاد، صرف‌نظر از علت آن، بهتر است مدتی از شیردهی مجدد خودداری شود. در صورتی که استفراغ ناشی از ریفلاکس باشد و مقدار کمی شیر برگشته باشد، نیازی به تغذیه فوری نیست، زیرا ممکن است دلیل آن پرخوری نوزاد باشد. اما اگر استفراغ شدید و حجیم باشد، بهتر است پس از مدتی، نوزاد را با مقدار کمی شیر تغذیه کنید. در صورت تکرار استفراغ و عدم تحمل شیر، لازم است برای بررسی و درمان به پزشک مراجعه کنید.

گاهی بالا آوردن نوزاد تازه متولد شده، به صورت شیر پنیری انجام می‌شود. این می‌تواند به دلیل عدم کامل شدن سیستم گوارش باشد و با بزرگ شدن، درمان استفراغ نوزاد خود به خود انجام می‌شود.

همانگونه که پیش‌تر نیز به آن اشاره شد، علت بالا آوردن کودک شش ماهه بعد از خوردن غذای جامد، به این خاطر است که سیستم گوارش آن‌ها هنوز آماده‌ی پذیرش نیست یا از غذاهای سنگینی برای شروع استفاده کرده‌اید. در این زمان بعد از حالت تهوع نوزاد، سعی کنید با غذاهای سبک‌تر شروع کنید و حجم کنترل شده و کمتری را در شروع، به کودک بدهید.

* مقاله بهترین شربت برای استفراغ کودکان را مطالعه کنید.

با اپلیکیشن گهواره، هر هفته در جریان تغییرات و نیازهای کودکت قرار بگیر.هر روز یک پیام مشاور متناسب با سن کودکت دریافت کن. قد و وزن کودکت رو هر ماه وارد کن تا بهت بگیم رشد کودکت مناسب هست یا نه.

نصب اپلیکیشن گهواره

چه موقع استفراغ نوزاد خطرناک است؟

استفراغ در نوزادان همیشه خطرناک نیست و در بسیاری از موارد به دلیل رفلاکس یا پر بودن معده اتفاق می‌افتد. اما اگر علت آن یک بیماری زمینه‌ای باشد، می‌تواند جدی شود و نیاز به رسیدگی فوری داشته باشد. برای مثال، اگر استفراغ به دلیل عفونت گوش، گلو، مجاری ادراری یا عفونت‌های ویروسی شدید ایجاد شده باشد، معمولاً با تب، بی‌قراری یا بی‌حالی همراه است و باید سریعاً توسط پزشک بررسی شود. همچنین استفراغ جهنده می‌تواند نشانه تنگی پیلور باشد و استفراغ سبزرنگ ممکن است به دلیل انسداد روده رخ دهد که هر دو وضعیت‌های اورژانسی محسوب می‌شوند.

در صورت مشاهده علائم زیر، مراجعه فوری به پزشک ضروری است:

• استفراغ جهنده و مکرر
• استفراغ سبز، زرد تیره یا خونی
• تب بالا
• بی‌حالی یا کاهش هوشیاری
• علائم کم‌آبی مانند خشکی دهان و کاهش ادرار

در ادامه به برخی از سوالات رایج مادران در این خصوص پاسخ داده‌ایم.

استفراغ نوزاد تا چه حد طبیعی است؟

در ماه‌های اول زندگی، مقدار کمی بالا آوردن شیر پس از تغذیه، به‌ویژه به دلیل رفلاکس یا پر بودن معده نسبتاً طبیعی است. اگر حال عمومی نوزاد خوب باشد، وزن‌گیری مناسب داشته باشد و استفراغ بدون فشار و کم‌حجم باشد، معمولاً جای نگرانی ندارد.

زور زدن و بالا آوردن نوزاد نشانه چیست؟

گاهی نوزاد هنگام دفع یا به دلیل نفخ، زور می‌زند و مقدار کمی شیر برمی‌گرداند. این حالت اغلب به دلیل نارس بودن سیستم گوارش رخ می‌دهد و اگر با گریه شدید، استفراغ جهنده یا علائم غیرعادی همراه نباشد، معمولاً طبیعی محسوب می‌شود.

چند بار استفراغ نوزاد در روز طبیعی است؟

بالا آوردن خفیف یک تا چند بار در روز، به‌خصوص بعد از شیر خوردن، می‌تواند طبیعی باشد. اما استفراغ مکرر در هر وعده، بیش از چند بار در روز، یا استفراغی که حجم زیاد و با فشار خارج می‌شود، طبیعی نیست و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

به نقل از Baby Center

وقتی نوزاد شما بالا می‌آورد یا استفراغ می‌کند، معمولاً نگران‌کننده نیست مادامی که او راحت به نظر برسد، خوب غذا بخورد و وزن بگیرد. اما اگر استفراغ شدید، سبزرنگ یا دارای خون باشد، با پزشک مشورت کنید. در بسیاری از نوزادان، بالا آوردن مقدار کمی شیر بعد از غذا طبیعی است، اما استفراغ شدید یا همراه با علائم غیرعادی می‌تواند نشانه چیزی جدی‌تر باشد که نیاز به بررسی پزشکی دارد.

When your baby spits up or vomits, it’s usually not serious as long as they seem comfortable, continue to eat well, and are gaining weight — but if vomiting is forceful, green or contains blood, seek medical advice.

بعد از استفراغ کودک چه کنیم؟

پاسخ به این سوال، تا حد زیادی به دلیل استفراغ بستگی دارد. اگر منظور شما این است که بعد از این‌که به نوزاد شیر می‌دهید و می‌خواهید آروغ او را بگیرید، همراه با آروغ مقداری از شیر مادر یا شیر خشک را هم بالا می‌آورد، باید دقت بیشتری کنید و به شکل صحیح‌تری به نوزاد خود شیر بدهید اما اگر نوزاد، حجم بیشتری از تغذیه (شیر) را به‌طور ناگهانی بالا می‌آورد و این اتفاق در مدت زمان طولانی رخ می‌دهد، باید پیگیری‌های پزشکی را به موقع انجام دهید و علت را بیابید. 

استفراغ نوزاد می تواند در وزن‌گیری نوزاد در ماه اول موثر باشد. بنابراین اگر می پرسید که برای وزن‌گیری نوزاد چه باید کرد؟ باید بگوییم که تا جای ممکن باید استفراغ نوزاد را کنترل کنید. 

بعد از استفراغ کودک چه باید کرد؟ در صورتی که بالا آوردن نوزادان، به علت رفلاکس معده است، نکات زیر را رعایت کنید:

• فواصل زمانی شیر نوزاد را کمتر و کوتاه‌تر کنید. مثلا به جای اینکه هر دو ساعت 15 دقیقه شیر بدهید، هر یک ساعت حدود 8 دقیقه شیر بدهید. 
• به شکل نگهداری در آروغ گرفتن نوزاد دقت کنید. طوری نوزاد را نگه ندارید که به معده او فشار وارد شود. 
• دقت کنید که نوزاد در هنگام شیر خوردن تمام هاله پستان را در دهان بگیرد. به این ترتیب هوای کمتری می‌بلعد. هر چه هوای کمتری بلعید شود، معده او احساس راحتی بیشتری می‌کند. 

*مقاله رفلاکس پنهان را مطالعه کنید.

دلیل استفراغ نوزاد بعد از خوردن شیر خشک

در تغذیه کودک با شیر خشک، احتمال بلعیدن هوا به مراتب بسیار بیشتر از خوردن شیر مادر است. هوای بیش از حد در معده، می‌تواند باعث ناراحتی، نفخ یا سکسکه نوزاد شود و استفراغ او را در پی داشته باشد. آروغ زدن نوزاد، بلافاصله پس از تغذیه با شیر خشک، می‌تواند به جلوگیری از این امر کمک کند.

آیا بعد از استفراغ نوزاد شیر بدهیم؟

در بیشتر موارد، مدت کوتاهی پس از استفراغ نوزاد، می‌توانید شیر بدهید. این به جلوگیری از کم‌آبی کودک کمک می‌کند. در برخی موارد، بهتر است قبل از تلاش مجدد برای شیر دادن به نوزاد، کمی صبر کنید. اگر به فرزندتان داروهایی مانند مسکن‌های درد و تب می‌دهید، کمی صبر کنید تا داروها بالا آورده نشوند.

فرق استفراغ با ریفلاکس فیزیولوژیک

حتی قبل از این‌که بدانید بعد از تهوع نوزاد چه کنید، باید علت را تشخیص دهید. تشخیص استفراغ با ریفلاکس فیزیولوژیک یا تشخیص رفلاکس شدید در نوزادان کار سختی است. اگر نمی‌توانید این عارضه را به درستی تشخیص دهید، از پزشک یا پرستار کمک بگیرید. استفراغ شدید در نوزادان تازه متولد شده، گاهی دلالت بر بیماری‌های خطرناک و جدی دارد که باید حتماً بررسی و پیگیری شوند. استفراغ شدید، غیرعادی و عفونت‌های شیرخوارگی در نوزادان تازه متولد شده، می‌توانند به علت انسداد یا تنگی معده یا روده باشد؛ لذا این موضوع را جدی بگیرید.

* برای ثبت نام در کاملترین دوره مراقبت از نوزاد و کسب اطلاعات بیشتر کلیک نمایید:👈 دوره جامع مراقبت از نوزاد 

به عنوان یک مادر، باید بدانید که کودک دچار رفلاکس (استفراغ عادی) شده است یا به هر علتی استفراغ او بیشتر از حد یک رفلاکس فیزیولوژیک است. اگر بدانیم که دستگاه گوارش نوزادان حساسیت‌های خاص خود را دارد، بهتر می‌توانیم تشخیص دهیم که بعد از استفراغ نوزاد چه کنیم. شما باید بتوانید طبیعی بودن یا غیر طبیعی بودن بالا آوردن نوزادان را تشخیص دهید. این موضوع به همان اندازه که می‌تواند عادی و بی‌خطر باشد، به همان اندازه هم ممکن است خطرساز و جدی باشد.

بد نیست بدانید که عدم کفایت دریچه ی بین مری و معده نوزاد ، شایع‌ترین و اصلی ترین علت استفراغ است؛ حتی اگر از بهترین غذا‌ها برای وزن گیری نوزاد هم استفاده کنید، استفراغ در نوزادان مشکلی رایج و معمولاً غیرجدی است. باتوجه به این‌که در محل اتصال مري به معده، دريچه‌ اسفنكتر وجود دارد و  اين دريچه در نوزادان، برخلاف بزرگسالان بسيار شل است، بنابراین بالا آوردن شیر در نوزادان، می‌تواند تا حدودی عادی باشد؛ زیرا دریچه اسفنکتر بعد از شير خوردن نوزاد، به‌طور كامل بسته نمی‌شود و همین امر منجر مي‌شود شير از معده به مري و نهايتاً به حلق برگشت پيدا كند. این اتفاق کاملاً طبیعی است و به مرور زمان کمتر می‌شود و از بین می‌رود. این حالت همان رفلاکس فیزیولوژیک است که معمولاً از 1 تا 4 ماهگی نوزاد در اوج است و تا یک سالگی برطرف می‌شود. اگر این حالت بیشتر از 24 ماه طول بکشد، باید بررسی‌های پزشکی انجام شود.

در صورتی که حجم بالا آوردن نوزادان و تعداد دفعات بالا آوردن، بیشتر از حد معمول باشد، باید با پزشک مشورت کنید تا بررسی‌های تخصصی انجام شود.

* مقاله شربت فاموتیدین برای کودکان را مطالعه کنید.

راه‌‌های پیشگیری از استفراغ نوزاد

• نوزاد خود را به پرخوری عادت ندهید. کمتر خوردن و به دفعات خوردن، به معده اجازه فعالیت و کار بهتر و بیشتری می‌دهد. به این ترتیب، نوزاد کمتر دچار عارضه استفراغ می‌شود.
• سرفه در شیرخواران کم سن، می‌تواند منجر به بالا آوردن محتویات معده شود، علت سرفه بایستی مشخص و درمان شود.
• بهتر است بعد از شیر خوردن، نوزاد را حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه در حالت عمودی در آغوش نگه دارید و هنگام خواب نیز سر و سینه‌ی نوزاد بالاتر قرار گیرد .

اگر این ترفندها را به خوبی به یاد بسپارید، به این معنی است که می‌دانید بعد از استفراغ نوزاد، چه کنید. در این صورت نگرانی کمتری خواهید داشت و به موقع کارهای لازم را انجام می‌دهید.

* مقاله چگونه باد شکم نوزاد را بگیریم را مطالعه کنید.

چه زمانی استفراغ نوزاد نیاز به پیگیری دارد؟

استفراغ نوزاد تا چه حد طبیعی است؟ به‌طور کلی، علت استفراغ نوزاد بعد از شیر خوردن یا علت بالا آوردن غذای کمکی در نوزادان باید بررسی شود. اگر استفراغ با موارد زیر همراه است، باید به پزشک مراجعه کنید:

• زمانی که نوزاد با مشکل کاهش وزن، شیر نخوردن و تب روبه‌رو باشد.
• زمانی که نوزاد در تنفس مشکل پیدا می‌کند.
• چنانچه استفراغ نوزاد بیشتر از 6 ساعت طول بکشد.
• چنانچه نوزاد یا کودک، هیچ نوع مایعات خوراکی یا شیر را قبول نکند.
• وقتی نشانه‌های کم‌آبی بدن در نوزاد و کودک دیده شود، از جمله چشم‌های گود رفته، ادرار بسیار غلیظ زرد تیره و کم حجم یا عدم دفع ادرار در طول ۶ تا ۸ ساعت، گریه ی بدون اشک، خشکی دهان و لب‌ها، بی‌قراری یا بی‌حالی و گود رفتن چشم‌ها.
• زمانی که استفراغ همراه با خون یا ماده زردرنگ صفرا است.
• زمانی که گریه‌های نوزاد کم نمی‌شود.
• چنانچه شکم نوزاد ورم کرده باشد و به لمس حساس باشد. این حالت می‌تواند ناشی از تجمع مایع یا گاز معده، انسداد روده، فتق یا دیگر مشکلات دستگاه گوارش باشد.
• چنانچه کودک یا نوزاد، نیم ساعت بعد از تغذیه، استفراغ مدام و همراه با فشار داشته باشد. در این حالت، عارضه تنگی پیلور محتمل است.
• اگر سر کودک ضربه بخورد و او بیشتر از یک بار استفراغ کند. در این حالت احتمال صدمه مغزی وجود دارد.
• زمانی که نوزاد نشانه‌ای از زردی داشته باشد.
• اگر نوزاد یک ماده سمی را بلعیده باشد.

*مقاله استفراغ رنگی در کودکان را مطالعه کنید.

انواع رفلاکس

در نهایت بهتر است به موضوع انواع رفلاکس در نوزادان نیز اشاره کوتاه و اجمالی داشته باشیم، زیرا این عارضه شایع است و تقریباً تمام مادرها با آن روبه‌رو می‌شوند. 

رفلاکس در نوزادان، یا به صورت آشکار است یا به صورت پنهان که هر کدام علامت و نشانه‌های خود را دارد.

نشانه‌های رفلاکس آشکار

• آبریزش مداوم از لب‌ها
• خروج شیر از گوشه لب
• بی قراری
• بیقراری در نوزاد حین شیر خوردن یا بلافاصله بعد از آن
• خروج شیر هضم نشده از گوشه ی لب ،بعد از تغذیه
• آبریزش مداوم از دهان
• بی قراری و کشیدن سر به عقب هنگام شیر خوردن و یا امتناع از شیر خوردن.
• اختلال در خواب
• اختلال در وزنگیری
• بروز مشکلات تنفسی 
• بالا اوردن نوزاد بعد شیر خوردن ؛ منظور استفراغی است که همراه با محتویات معده است و حتی ممکن است استفراغ نوزاد از بینی نیز رخ دهد.

نشانه‌های رفلاکس پنهان

رفلاکس پنهان، تمام علائم رفلاکس را دارد اما بدون خروج شیر از دهان اتفاق می‌افتد. در صورت مشکوک بودن به این عارضه، پزشک معمولاً یک دوره درمان رفلاکس تجویز کرده و واکنش نوزاد به درمان را ارزیابی می‌کند. اگر نوزاد به‌طور مکرر از خواب بیدار می‌شود، ممکن است دچار رفلاکس پنهان باشد. مهم‌ترین نشانه این مشکل، این است که کودک استفراغ نمی‌کند اما محتویات معده به مری بازمی‌گردد و باعث تحریک آن، بی‌قراری و اختلال در خواب نوزاد می‌شود.

*مقاله پاشیدن استفراغ نوزاد را مطالعه کنید.

عوارض استفراغ نوزاد چیست؟

اگر استفراغ نوزاد مکرر، شدید یا طولانی‌ مدت باشد و علت آن درمان نشود، می‌تواند پیامدهای زیر را به همراه داشته باشد:

• کاهش وزن

وقتی نوزاد نتواند شیر یا غذا را در معده نگه دارد، کالری و مواد مغذی کافی دریافت نمی‌کند. تداوم این وضعیت می‌تواند باعث اختلال در رشد و کاهش وزن یا توقف افزایش وزن طبیعی شود.

• برهم خوردن تعادل الکترولیت‌ها

استفراغ مکرر موجب از دست رفتن مایعات و املاح مهمی مانند سدیم و پتاسیم می‌شود. اختلال در تعادل الکترولیت‌ها می‌تواند باعث بی‌حالی، ضعف، کاهش هوشیاری و در موارد شدید، مشکلات جدی‌تر شود.

• زخم مری

بازگشت مکرر محتویات معده که خاصیت اسیدی دارند، ممکن است به مخاط مری آسیب بزند. این آسیب می‌تواند باعث التهاب، سوزش و در موارد شدیدتر ایجاد زخم در مری شود.

• کاهش اشتها

نوزادی که مرتب دچار تهوع و استفراغ می‌شود، ممکن است تمایل کمتری به شیر خوردن نشان دهد. این موضوع می‌تواند چرخه‌ای از تغذیه ناکافی و تداوم ضعف ایجاد کند.

• مشکلات خواب

ناراحتی ناشی از تهوع، رفلاکس یا درد شکم می‌تواند باعث بی‌قراری و اختلال در خواب نوزاد شود. کمبود خواب نیز بر روند رشد و آرامش کلی کودک تأثیر منفی می‌گذارد.

در صورت مشاهده استفراغ مداوم، کاهش وزن، بی‌حالی یا علائم کم‌آبی، مراجعه به پزشک ضروری است.

کلام آخر

اگر بدانیم بعد از استفراغ نوزاد چه کنیم؛ بهتر، سریع‌تر و به‌موقع می‌توانیم این عارضه را کنترل و درمان کنیم. یادآوری می‌کنیم که رفلاکس و استفراغ را با کولیک نوزادی اشتباه نگیرید زیرا هر کدام مقوله‌ای جدا از هم هستند.

منبع :

www.babycentre.co.uk