هماتوم بارداری چیست؟ علائم، تشخیص و درمان آن

هماتوم یکی از دلایل خونریزی در بارداری است. هماتوم در اثر پاره شدن رگ‌های خونی ایجاد می‌شود. این اتفاق می‌تواند در هر کجای بدن از جمله مغز رخ دهد. در بیشتر مواقع هماتوم‌ها کوچک بوده و خود به خود از بین می‌روند، اما در برخی مواقع نیاز به درمان و جراحی دارند. در ادامه این مقاله، اطلاعات بیشتری در مورد هماتوم بارداری در اختیار شما قرار می‌دهیم.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

هماتوم در بارداری چیست؟

هماتوم بارداری یا هماتوم جفتی که با نام‌های خونریزی یا هماتوم ساب کوریونیک نیز شناخته می‌شود، عارضه‌ای است که حدود 3 درصد از زنان باردار را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در علم پزشکی Hema به معنای خون و toma به معنای ورم است، بنابراین Hematoma به زمانی گفته می‌شود که خون به جای اینکه در رگ‌های خونی باشد، در بافت جمع شده است. عارضه هماتوم در هر کجای بدن می‌تواند اتفاق بیفتد. هماتوم بارداری به زمانی گفته می‌شود که  در آن خون بطور غیر طبیعی بین دیواره رحم و غشای کوریونی تشکیل ‌شود. غشای کوریونی خارجی‌ترین لایه است که کیسه آمنیوتیک جنین یا کیسه آب را از دیواره رحم جدا می‌کند. 

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

علت ایجاد هماتوم در دوران بارداری و علائم آن

هماتوم در بارداری معمولاً به‌ دلیل جمع شدن خون بین جفت و دیواره رحم یا در اطراف کیسه بارداری ایجاد می‌شود. این وضعیت ممکن است بر اثر کنده شدن جزئی جفت، فشار فیزیکی، ضربه، یا تغییرات هورمونی به‌وجود آید. از علائم هماتوم بارداری می‌توان به لکه‌بینی یا خونریزی واژینال، درد یا سنگینی در ناحیه پایین شکم، و گاهی انقباضات خفیف رحم اشاره کرد. تشخیص دقیق آن از طریق سونوگرافی انجام می‌شود و شدت آن بسته به اندازه هماتوم و محل تشکیل آن متفاوت است.

هماتوم بارداری زمانی رخ می‌دهد که غشای کوریون از دیواره رحم جدا شود. این جدا شدن از دیواره رحم می‌تواند کوچک یا بزرگ باشد. علت اصلی این جدا شدن هنوز نامشخص است، اما مواردی مانند موارد زیر می‌تواند باعث جدا شدن خارجی‌ترین لایه کیسه آب جنین یعنی غشای کوریون از دیواره رحم شود:

• ضربه شدید به شکم مادر
• بیماری انعقادی مادر
• سن بالای 35 سال
• اختلال در لانه گزینی جنین
• مصرف بیش از حد برخی از داروها
• وجود زخم‌های کورتاژ یا سقط جنین
• و دلایل ناشناخته

شایع‌ترین علت خونریزی در سه ماهه اول بارداری، هماتوم است که در بیشتر اوقات بدون نیاز به درمان، اندازه آن کوچک شده و خودبه‌خود برطرف می‌شود. اما بسیار مهم است که در این دوران زنان تحت نظر پزشک قرار بگیرند. شایع‌ترین علامت هماتوم بارداری، خونریزی واژینال و گرفتگی لگن است. خونریزی هماتوم می‌تواند همراه با لخته باشد و یا مانند لکه بینی بصورت چند قطره خون بر روی لباس زیر شما ظاهر شود و یا ممکن است اصلا هیچ علامتی نداشته باشد. بنابراین یکی از دلایل مهم برای سونوگرافی در سه ماهه اول بارداری، تشخیص هماتوم بارداری و درمان آن است. بسیار مهم است تا در صورت مشاهده کوچکترین گرفتگی و علائم در سه ماهه اول بارداری، به پزشک متخصص مراجعه کنید.

* مقاله لکه بینی در بارداری را مطالعه کنید.

انواع هماتوم در بارداری کدام است؟

همانطور که گفته شد، هماتوم بارداری در اثر جدا شدن خارجی‌ترین لایه کیسه آب جنین از دیواره رحم اتفاق می‌افتد. هماتوم‌ها بر اساس محل قرارگیری آنها بین لایه‌های بافتی طبقه بندی می‌شوند:

• هماتوم ساب کوریونیک یا همان هماتوم بارداری، شایع‌ترین نوع هماتوم است که بین کوریون و دیواره رحم است.
• هماتوم رترو جفتی کاملا در پشت جفت جنین قرار دارد و هیچ تماسی با کیسه آب ندارد و جفت را از دیواره رحم جدا می‌کند.
• هماتوم ساب آمنیوتیک یا پیش جفتی در آمنیون و کوریون قرار دارد که بسیار نادر است.

در برخی مواقع هماتوم‌ها هیچ علائمی ندارند، بنابراین سونوگرافی در سه ماهه اول بارداری برای تشخیص هماتوم بسیار مهم است. هماتوم کوریونی در سونوگرافی بصورت یک هلال در مجاورت کیسه آب خود را نشان می‌دهد. اگر هماتوم کمتر از 20 درصد اندازه کیسه آب باشد، کوچک و اگر بیش از 50 درصد باشد، بزرگ در نظر گرفته می‌شود.

به نقل از WebMD در مورد هماتوم بارداری

ممکن است در اوایل بارداری لکه‌بینی (کمی خون‌ریزی یا جریان شدید) را تجربه کنید. این خونریزی معمولاً تنها علامت هماتوم زیرزایی است.

You may notice bleeding (light spotting or a heavy flow) early in your pregnancy. This is often the only symptom of a subchorionic hematoma.

چگونه هماتوم در سونوگرافی تشخیص داده می‌شود؟

هماتوم در سونوگرافی با مشاهده تجمع غیرطبیعی مایع یا خون در اطراف کیسه بارداری یا جفت تشخیص داده می‌شود. در تصویر سونوگرافی، این ناحیه معمولاً به‌صورت لکه یا توده‌ای تیره (هیپو‌اکو یا کم‌اکو) نسبت به بافت‌های اطراف دیده می‌شود. پزشک با بررسی محل، اندازه و نوع هماتوم (مانند ساب‌کوریونیک یا رتروپلاسنتال) میزان خطر و نیاز به مراقبت یا استراحت بیشتر را تعیین می‌کند.

آیا هماتوم در بارداری خطرناک است؟ 

در بیشتر مواقع با بالا رفتن سن بارداری، اندازه هماتوم کوچک شده و خودبه‌خود برطرف می‌شود و معمولا نیاز به درمان ندارند، اما در برخی مواقع ممکن است جفت از دیواره رحم جدا شده که در این صورت خطر سقط یا دکولمان یا زایمان زودرس را افزایش می‌دهد. بنابراین توصیه می‌شود تا مادران باردار در سه ماهه اول بارداری حتما با پزشک خود در تماس بوده و با مشاهده کوچکترین علائم، هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنند. سونوگرافی در این دوران می‌تواند به تشخیص هماتوم بارداری بسیار کمک کند.

* مقاله خونریزی بدون درد در اوایل بارداری را مطالعه کنید.

درمان هماتوم بارداری و مراقبت‌های لازم

درمان هماتوم بارداری بسته به اندازه، محل و شدت خونریزی متفاوت است. در بیشتر موارد، هماتوم‌های کوچک با استراحت نسبی، پرهیز از فعالیت سنگین، نداشتن رابطه جنسی و پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین به‌تدریج جذب می‌شوند. پزشک ممکن است برای کاهش انقباضات رحم یا حمایت از بارداری، داروهای پروژسترونی یا مکمل‌های خاص تجویز کند. انجام سونوگرافی‌های دوره‌ای برای پیگیری وضعیت هماتوم و اطمینان از سلامت جنین ضروری است. در موارد شدید یا همراه با خونریزی زیاد، نیاز به مراقبت بیمارستانی و تحت نظر پزشک وجود دارد.

درمان خانگی هماتوم بارداری

درمان خانگی هماتوم بارداری بیشتر بر پایه استراحت، تغذیه مناسب و پیشگیری از فشار اضافی به رحم است. مادر باید تا حد امکان استراحت نسبی داشته باشد و از ایستادن طولانی‌مدت، فعالیت سنگین و رابطه جنسی پرهیز کند.

از نظر تغذیه، مصرف غذاهای سرشار از آهن (مانند گوشت قرمز، عدس و اسفناج) و ویتامین C برای تقویت جذب آهن و بهبود خون‌سازی مفید است. همچنین، خوردن میوه‌ها و سبزیجات تازه، آب کافی و غذاهای حاوی پروتئین باکیفیت به ترمیم بافت‌ها و کاهش التهاب کمک می‌کند.

در مقابل، باید از مصرف کافئین زیاد، غذاهای شور، چرب و فرآوری‌شده خودداری شود. رعایت آرامش روانی، خواب کافی و پیگیری منظم وضعیت بارداری با پزشک نیز نقش مهمی در بهبود هماتوم دارد.

* مقاله چه مقدار خونریزی در بارداری طبیعی است را مطالعه کنید.

نکات مهم و پایانی

هماتوم در بارداری همیشه به معنی بروز خطر جدی نیست و در بسیاری از موارد خفیف، با رعایت استراحت و مراقبت‌های لازم به‌طور طبیعی برطرف می‌شود. تشخیص دقیق و پیگیری منظم از طریق سونوگرافی اهمیت زیادی دارد تا وضعیت جفت و جنین به‌طور مداوم بررسی شود.

استراحت کافی، پرهیز از فعالیت‌های سنگین و داشتن تغذیه‌ای سالم و مقوی می‌تواند روند بهبود را تسریع کند. همچنین باید از مصرف دارو یا مکمل بدون مشورت پزشک خودداری شود، زیرا ممکن است به وضعیت بارداری آسیب بزند.

در صورتی‌که مادر با علائمی مانند خونریزی شدید، درد شکمی یا سرگیجه مواجه شد، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. با رعایت این نکات، بیشتر هماتوم‌ها بدون ایجاد عارضه جدی برطرف شده و بارداری به شکل طبیعی ادامه پیدا می‌کند.