آبریزش بینی نوزاد | علل و درمان آبریزش بینی کودک

آبریزش بینی نوزاد همیشه نشانه سرماخوردگی یا بیماری نیست. در بسیاری از موارد، این حالت یک واکنش طبیعی بدن برای پاک‌سازی مجاری تنفسی و خارج کردن عوامل تحریک‌کننده مانند گردوغبار و میکروب‌هاست. بااین‌حال، آبریزش بینی می‌تواند به دلایل مختلفی مانند عفونت‌های ویروسی، آلرژی، خشکی هوا، تحریک مخاط بینی یا حتی دندان درآوردن ایجاد شود.

اگر آبریزش بینی نوزاد خفیف باشد و کودک علائم دیگری نداشته باشد، معمولاً با مراقبت‌های ساده خانگی بهبود پیدا می‌کند. اما در صورت همراهی با نشانه‌هایی مانند تب، بی‌حالی، سختی در تنفس، کاهش شیر خوردن یا تغییر رنگ و غلظت ترشحات بینی، لازم است وضعیت نوزاد توسط پزشک بررسی شود. در این مقاله از مجله سلامت گهواره، علت‌های شایع آبریزش بینی نوزاد، روش‌های درمان خانگی، راه‌های کمک به تنفس بهتر و علائم هشداردهنده‌ای که نیاز به مراجعه به پزشک دارند را بررسی می‌کنیم.

پادکست خلاصه مقاله آبریزش بینی نوزاد:

با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیام‌های مشاوره‌ تخصصی دریافت کنید و با توصیه‌های تغذیه‌ای و دستور پخت‌های مناسب، تغذیه سالم‌تری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازی‌های مناسب و آزمون‌های دوره‌ای به تقویت هوش و مهارت‌های فرزندتان کمک کنید.

علت آبریزش بینی در نوزادان و کودکان چیست؟

آبریزش بینی یکی از شایع‌ترین مشکلات در سال‌های اول زندگی است و معمولاً به دلیل افزایش ترشحات مخاطی برای محافظت از مجاری تنفسی ایجاد می‌شود. سیستم ایمنی و راه‌های هوایی نوزادان و کودکان هنوز در حال تکامل است؛ به همین دلیل آن‌ها بیشتر از بزرگسالان در معرض عفونت‌ها و عوامل تحریک‌کننده محیطی قرار دارند. آبریزش بینی ممکن است شفاف، غلیظ، مایل به زرد یا سبز باشد و علت آن بسته به علائم همراه، سن کودک و مدت زمان ادامه پیدا کردن آن متفاوت است.

۱. سرماخوردگی (شایع‌ترین علت آبریزش بینی نوزاد)

ویروس‌های بسیار زیادی وجود دارند که می‌توانند باعث سرماخوردگی و آبریزش بینی شدید کودک به صورت ناگهانی بشوند. خوشبختانه بسیاری از سرماخوردگی‌ها باعث تقویت سیستم ایمنی کودک شما می‌شود. با این‌حال، اولین سرماخوردگی نوزاد می‌تواند برای والدین ترسناک باشد. کودک در هر زمان از سال، ممکن است سرما بخورد. در 2 سال اول، ممکن است هشت تا ده بار در سال سرماخوردگی به سراغ کودک بیاید. اگر اطراف نوزاد شما، کودکان بزرگتر زیاد هستند، احتمال سرماخوردگی او بیشتر می‌شود و درمان سرماخوردگی کودکان الزامی است.

شایع‌ترین دلیل آبریزش بینی در نوزادان و کودکان، سرماخوردگی یا عفونت ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی است. در این شرایط، ویروس‌ها باعث التهاب پوشش داخلی بینی و افزایش تولید مخاط می‌شوند تا بدن بتواند عوامل بیماری‌زا را دفع کند. آبریزش بینی ناشی از سرماخوردگی معمولاً در ابتدا با ترشحات شفاف و آبکی شروع می‌شود و ممکن است پس از چند روز غلیظ‌تر یا کمی زرد و سبز شود. این تغییر رنگ به‌تنهایی به معنای وجود عفونت باکتریایی نیست.

علائم دیگری که ممکن است همراه با سرماخوردگی دیده شوند عبارت‌اند از:

• گرفتگی بینی
• عطسه
• سرفه
• تب خفیف
• کاهش اشتها یا بی‌قراری در نوزادان

بیشتر سرماخوردگی‌ها بدون نیاز به درمان اختصاصی طی چند روز تا حدود دو هفته بهتر می‌شوند و تمرکز اصلی درمان، کمک به راحت‌تر نفس کشیدن و شیر خوردن کودک است.

علائم سرماخوردگی در نوزادان

آبریزش بینی نوزاد می‌تواند اولین نشانه‌ی سرماخوردگی نوزاد شما باشد. ترشح بینی می‌تواند آبکی و شفاف باشد اما به مرور زمان، به رنگ زرد متمایل به سبز دربیاید. آبریزش بینی سبز کودک، یک فرایند طبیعی است و به معنی بدتر شدن سرماخوردگی نیست. سایر نشانه‌های کنار آبریزش بینی نوزاد در سرماخوردگی به شرح زیر است:

• بی‌حالی
• تب و آبریزش بینی نوزاد
• سرفه به خصوص هنگام شب
• عطسه و آبریزش بینی نوزاد
• کاهش اشتها، خوب شیر نخوردن
• دشواری در به خواب رفتن

اگر در ادامه‌ی علائم بالا، شاهد لرز، تهوع، استفراغ یا اسهال و آبریزش بینی نوزاد هستید، احتمالاً نوزاد به آنفولانزا مبتلا شده است.

علائم عفونت ریه یا ذات‌الریه، علاوه بر نشانه‌های سرماخوردگی معمولی، شامل لرز، برافروختگی پوست، تعریق، تب بالا، درد و حساسیت شکم، تشدید سرفه‌ها و تنفس سریع یا تنگی نفس می‌شود. همچنین ممکن است لب‌ها و سر انگشتان کودک به رنگ آبی یا کبود در بیاید که نشانه ناکافی بودن اکسیژن خون او است.

درمان سرماخوردگی در نوزادان

همیشه بهترین واکنش جلوگیری از آبریزش بینی نوزاد، با جلوگیری از ابتلای کودک به سرماخوردگی است. اگرچه سرماخوردگی و علائم آن به‌تدریج بهبود می‌یابند اما در صورت گرفتگی و آبریزش بینی نوزاد و شیرنخوردن در سن کمتر از 3-2 ماهگی، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر کودک زیر 6-3 ماه شما تب بالای 39 درجه دارد، حتماً با پزشک در تماس باشید. در هر سنی اگر تب بیشتر از 5 روز طول کشید، به پزشک مراجعه کنید.

1. مصرف مایعات کافی: اگر کودک شما غذا می‌خورد، مصرف غذاهای مایع مثل سوپ و حریره را بیشتر کنید. اما اگر فقط شیر می‌خورد، باید تعداد دفعات شیردهی را افزایش دهید.
2. قطره سدیم کلراید 9/0 درصد (دکوسالین): این یک اسم قطره آبریزش بینی کودکان است. شما می‌توانید این قطره بینی نوزاد را از داروخانه و بدون نسخه پزشک تهیه کنید. برای درمان آبریزش بینی نوزاد، چند قطره از این محلول را داخل هر حفره‌ی بینی بچکانید، سپس با استفاده از یک سرنگ بدون سرسوزن یا پوآر، ترشحات بینی را تخلیه کنید. در صورت نیاز، می‌توانید این کار را تکرار کنید. همچنین، برای تسهیل تغذیه‌ی نوزاد، توصیه می‌شود این روش را پیش از هر وعده‌ی غذایی انجام دهید.
3. مرطوب کردن هوا: هوا را با استفاده از دستگاه بخور سرد مرطوب کنید.

۲. آنفلوآنزا

آنفلوآنزا نیز یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی است که می‌تواند باعث آبریزش بینی در کودکان شود. برخلاف سرماخوردگی معمولی، علائم آن معمولاً شدیدتر و ناگهانی‌تر شروع می‌شوند.کودک مبتلا به آنفلوآنزا ممکن است علاوه بر آبریزش بینی، علائمی مانند:

• تب بالا
• بدن‌درد
• خستگی شدید
• سرفه خشک
• بی‌اشتهایی

را تجربه کند. نوزادان و کودکان کم‌سن به دلیل سیستم ایمنی در حال رشد، ممکن است بیشتر در معرض عوارض آنفلوآنزا قرار داشته باشند و در صورت بروز علائم شدید باید توسط پزشک ارزیابی شوند.

۳. آلرژی (فصلی یا محیطی) در نوزادان و آبریزش بینی

حساسیت یا آلرژی تنفسی می‌تواند از آغاز کودکی، نوزاد را درگیر کند. سلول‌های ایمنی در برابر محرک‌های مختلف، مواد التهابی ترشح می‌کنند که علائمی مانند آبریزش شدید بینی، آبریزش چشم نوزاد و عطسه ایجاد می‌کنند. حساسیت و تحریک‌پذیری به عوامل خارجی مثل دود سیگار، آلاینده‌های هوا و گرده گیاهان در سنین بالاتر از دو سال، معمول است اما حساسیت به عوامل داخل خانه مثل حیوان خانگی، گرد و خاک و مایت در کودکان زیر دو سال هم رخ می‌دهد.

آلرژی، عامل بیش‌ترین میزان آبریزش بینی کودکان در تابستان و بهار است. در این حالت، سیستم ایمنی بدن نسبت به موادی مانند گرده گیاهان، گردوغبار، موی حیوانات خانگی یا کپک واکنش بیش‌ازحد نشان می‌دهد. آبریزش بینی ناشی از آلرژی معمولاً:

• شفاف و آبکی است.
• با عطسه‌های مکرر همراه می‌شود.
• باعث خارش بینی یا چشم‌ها می‌شود.
• بیشتر در شرایط یا فصل‌های خاصی شدت می‌گیرد.

آلرژی در نوزادان بسیار کوچک کمتر از کودکان بزرگ‌تر دیده می‌شود، اما با افزایش سن احتمال بروز آن بیشتر می‌شود.

*مقاله درمان گرفتگی بینی کودکان در شب را مطالعه کنید.

علائم و نشانه‌های آلرژی تنفسی نوزادان

حساسیت می‌تواند خیلی ساده مثل برخورد با حیوان خانگی جدید یا پیچیده و با منبع نامعلوم باشد. علائم سرماخوردگی نوزاد و در کودکان کوچک‌تر متفاوت‌ است. حتی ممکن است خانواده متوجه گرفتگی بینی نوزاد نشوند؛ مگر هنگام آبریزش بینی طولانی مدت در کودکان یا زمانی که آبریزش بینی و عطسه همزمان رخ دهند. در کودکان بزرگتر، علائم زیر دیده می‌شوند:

• آبریزش بینی، گرفتگی بینی یا آبریزش پشت حلق
• عطسه‌های مکرر
• خارش سقف دهان، بینی، گوش‌ها و چشم‌ها
• خر و پف کردن
• گلو دردهای متناوب
• زیاد صاف کردن صدا و سرفه و آبریزش بینی نوزاد
• سر درد

پزشک با بررسی سوابق خانوادگی آلرژی، معاینه گوش، حلق و بینی و انجام تست‌های پوستی پریک، وجود حساسیت و نوع ماده محرک را مشخص می‌کند و نسبت به رفع آبریزش بینی نوزاد اقدام می‌کند.

* مقاله شربت تب بر قوی برای کودکان را مطالعه کنید. 

درمان آلرژی تنفسی در نوزادان

در این شرایط برای آبریزش بینی نوزاد چه کنیم؟ درمان آبریزش بینی نوزاد 6 ماهه یا بالاتر، اگر به‌خاطر آلرژی تنفسی باشد، به دو طریق کلی ممکن است:

1. دوری از ماده آلرژی‌زا: اولین و موثرترین راه، دور کردن عامل حساسیت‌زا یا به نوعی کنترل محیط است. مثل دوری از حیوان یا گردگیری خانه و شستن منظم ملحفه‌ها.
2. دارو‌های ضدحساسیت یا آنتی هیستامین‌ برای کودکان:

شربت ستیریزین در کودکان (Cetirizine)

ستیریزین نوعی داروی آنتی‌هیستامین و یک اسم شربت برای آبریزش بینی کودکان است که تاثیرگذاری و ایمنی آن در درمان آبریزش بینی در کودکان زیر دو سال تضمین نشده است. ستیریزین برای کودک 5-2 ساله، حداکثر 5 میلی‌گرم و یک بار در روز مصرف می‌شود. در کودکان 6 تا 12 سال، می‌توان تا روزی 10 میلی‌گرم هم استفاده کرد. ستیریزین در بازار به شکل قرص‌های ۱۰ و ۵ میلی‌گرمی و همچنین شربت موجود است. شربت ستیریزین برای کاهش آبریزش بینی در کودکان مبتلا به آلرژی موثر است اما در سرماخوردگی‌های معمولی کاربردی ندارد. لازم به ذکر است که این دارو می‌تواند باعث خواب‌آلودگی شود.

اسپری مخصوص آبریزش بینی نوزاد که حاوی آنتی‌هیستامین است، نباید برای درمان آبریزش بینی نوزادان زیر یک سال، مانند نوزاد چهار ماهه، استفاده شود.

شربت نئوتادین برای کودکان یا دس‌لوراتادین (Desloratadine)

شربت نئوتادین برای سرماخوردگی کودکان و نوزادان است و از دسته ‌آنتی‌هیستامین‌ها است که می‌تواند برای نوزادان بالای 6 ماه استفاده شود. این ‌دارو، به صورت قرص ضد آبریزش بینی نوزاد نئوتادین 5 میلی‌گرمی و شربت ضدسرفه کودکان در بازار موجود است و با کمترین اثر روی خواب‌آلودگی منجر به قطع شدن آبریزش بینی نوزاد می‌شود.

• 6 تا 12 ماه: 1 میلی‌گرم در روز مثلاً برای درمان آبریزش بینی نوزاد 3 ماهه و 8 ماهه
• 1تا 5 سال: 25/1 میلی‌گرم در روز
• 6 تا 12 سال: 5/2 میلی‌گرم در روز

۴. دندان درآوردن

در دوره دندان‌درآوردن، برخی نوزادان ممکن است دچار افزایش ترشح بزاق و گاهی آبریزش خفیف بینی شوند. این حالت معمولاً به دلیل افزایش حساسیت مخاط‌ها و تحریکات همراه با این دوره ایجاد می‌شود. بااین‌حال، دندان درآوردن معمولاً باعث آبریزش شدید بینی، تب بالا یا ترشحات غلیظ و چرکی نمی‌شود. اگر نوزاد همراه با آبریزش بینی علائمی مانند تب، سرفه شدید یا بی‌حالی دارد، احتمالاً علت دیگری مانند عفونت وجود دارد.

۵. سینوزیت

سینوزیت به التهاب یا عفونت سینوس‌ها گفته می‌شود و در کودکان می‌تواند باعث آبریزش طولانی‌مدت بینی شود. این مشکل معمولاً پس از یک سرماخوردگی که بهبود پیدا نکرده یا دوباره بدتر شده است، ایجاد می‌شود. علائم احتمالی سینوزیت شامل موارد زیر است :

• آبریزش بینی که بیشتر از ۱۰ روز ادامه دارد
• ترشحات غلیظ بینی
• گرفتگی بینی
• سرفه، به‌خصوص هنگام خواب
• بوی بد دهان درد یا احساس فشار در صورت (در کودکان بزرگ‌تر)

۶. عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی

علاوه بر سرماخوردگی و آنفلوآنزا، ویروس‌های مختلف دیگری مانند ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV) و سایر ویروس‌های تنفسی می‌توانند باعث آبریزش بینی در نوزادان و کودکان شوند. این عفونت‌ها ممکن است فقط علائم خفیف شبیه سرماخوردگی ایجاد کنند، اما در نوزادان کوچک گاهی می‌توانند باعث مشکلاتی مانند برونشیولیت شوند. نشانه‌هایی مانند تنفس سریع، فرورفتگی قفسه سینه هنگام نفس کشیدن یا کاهش شیر خوردن نیاز به بررسی پزشکی دارند.

عفونت سینوس‌ها یا عفونت لوزه سوم کودک (آدنوئید)

گاهی تجمع موکوس و خلط تولید ‌شده در سینوس‌ها و عدم تخلیه آن‌ها در بینی، موجب سینوزیت و آبریزش خلطی بینی کودکان می‌شود. لوزه‌های سوم یا آدنوئید کودک هم ممکن است دچارعفونت و تورم شود که با همین علائم همراه خواهد بود. این دو مورد در نوزادان بسیاری، با پولیپ‌های بینی همراه است. برای درمان گرفتگی و آبریزش بینی نوزاد در این شرایط، به تجویز آنتی‌بیوتیک توسط پزشک و در صورت مزمن شدن به جراحی لوزه (آدنکتومی) یا تخلیه عفونت سینوس‌ها نیاز است. در مورد بهترین آنتی بیوتیک برای سرماخوردگی کودکان در این مقاله بیشتر بخوانید.

آترزی کوان در نوزادان و آبریزش بینی

گاهی تجمع موکوس و خلط تولید ‌شده در سینوس‌ها و عدم تخلیه آن‌ها در بینی، موجب سینوزیت و آبریزش خلطی بینی کودکان می‌شود. لوزه‌های سوم یا آدنوئید کودک هم ممکن است دچارعفونت و تورم شود که با همین علائم همراه خواهد بود. این دو مورد در نوزادان بسیاری، با پولیپ‌های بینی همراه است. برای درمان گرفتگی و آبریزش بینی نوزاد در این شرایط، به تجویز آنتی‌بیوتیک توسط پزشک و در صورت مزمن شدن به جراحی لوزه (آدنکتومی) یا تخلیه عفونت سینوس‌ها نیاز است. 

۷. عفونت‌های باکتریایی

بیشتر موارد آبریزش بینی در کودکان به دلیل ویروس‌ها ایجاد می‌شوند و نیاز به آنتی‌بیوتیک ندارند. بااین‌حال، گاهی پس از یک عفونت ویروسی، عفونت‌های باکتریایی مانند عفونت گوش میانی یا سینوزیت باکتریایی ممکن است ایجاد شوند. نشانه‌هایی که احتمال عفونت باکتریایی را بیشتر می‌کنند شامل موارد زیر است :

• ادامه‌دار شدن علائم بدون بهبود
• تب بالا یا تب طولانی
• بدتر شدن علائم پس از یک دوره بهبودی
• ترشحات غلیظ همراه با علائم شدید

۸. رفلاکس معده

رفلاکس معده معمولاً به‌عنوان علت اصلی آبریزش بینی شناخته نمی‌شود، اما در برخی نوزادان برگشت محتویات معده به سمت گلو می‌تواند باعث تحریک راه‌های هوایی و ایجاد علائمی مانند گرفتگی بینی، سرفه یا افزایش ترشحات شود. نوزادانی که رفلاکس دارند ممکن است علائم دیگری را نیز مانند موارد زیر نشان می‌دهد:

• بالا آوردن شیر
• بی‌قراری هنگام شیر خوردن
• سرفه یا خس‌خس پس از تغذیه

۹. پولیپ بینی

پولیپ بینی توده‌های نرم و غیرسرطانی هستند که در داخل مجاری بینی ایجاد می‌شوند و می‌توانند عبور هوا را دشوار کنند. پولیپ بینی در نوزادان و کودکان خردسال نسبتاً نادر است، اما در کودکان بزرگ‌تر ممکن است باعث گرفتگی طولانی‌مدت بینی و ترشحات مداوم شود. علائم احتمالی شامل موارد زیر است:

• گرفتگی همیشگی بینی
• تنفس از راه دهان
• خرخر هنگام خواب
• کاهش حس بویایی (در کودکان بزرگ‌تر)

۱۰. ورود جسم خارجی به بینی (بیشتر در کودکان)

در کودکان خردسال، وارد کردن اجسام کوچک مانند تکه‌های اسباب‌بازی، دانه‌ها یا مواد ریز به بینی نسبتاً شایع است. وجود جسم خارجی معمولاً باعث آبریزش یک‌طرفه بینی می‌شود. در این شرایط نباید برای خارج کردن جسم با ابزارهای خانگی اقدام کرد؛ زیرا ممکن است جسم بیشتر به داخل بینی رانده شود و بهتر است توسط پزشک خارج شود. علائم هشداردهنده عبارت‌اند از:

• ترشح بدبو از یک سوراخ بینی
• خونریزی از بینی
• گرفتگی یک‌طرفه بینی
• ادامه پیدا کردن آبریزش فقط از یک سمت

انسداد راه هوایی، به دنبال وارد کردن جسم خارجی به بینی، خود را با سرفه و تنگی‌نفس ناگهانی نشان می‌دهد اما گاهی جسم خارجی راه هوایی را کامل مسدود نمی‌کند و از بینی جلوتر نمی‌رود. جسم خارجی گیرکرده در بینی بعد از مدتی می‌تواند به صورت خروج ترشحات چرکی یا آبکی از یکی از حفره‌های بینی ظاهر شود. پزشک با معاینه بینی و درصورت لزوم تصویربرداری وجود جسم خارجی را تشخیص داده و آن را با دستگاه مخصوص خارج می‌کند. 

به نقل از Healthline

آبریزش بینی زمانی ایجاد می‌شود که التهاب یا تحریک مخاط بینی باعث افزایش تولید ترشحات شود. این وضعیت می‌تواند در اثر عواملی مانند سرماخوردگی (عفونت ویروسی دستگاه تنفسی)، آلرژی، سینوزیت، خشکی هوا یا عوامل تحریک‌کننده محیطی ایجاد شود.

Irritation or inflammation in the nasal passage can lead to increased mucus production, causing excess mucus to drain or drip from the nose. Common causes include colds, allergies, sinusitis, dry air, and irritants.

سایر بیماری‌های مرتبط با آبریزش بینی نوزاد

• گرفتگی بینی نوزاد و رفلاکس از جمله رفلاکس پنهان نوزاد می‌توانند هم‌زمانی داشته باشند؛ زیرا رفلاکس به دلیل خاصیت اسیدی مواد برگشته از معده، حلق و بینی را تحریک به ترشح می‌کند. التهاب این نواحی می‌تواند موجب گرفتگی و آبریزش بینی نوزاد شود.
• اگر کودک شما مرتب سرما می‌خورد (بیشتر از 5-4 بار در سال) یا یک حفره بینی‌اش دائم گرفته و به آبریزش بینی نوزاد دچار است، به وجود پولیپ بینی شک می‌کنیم.

با اپلیکیشن گهواره، هر هفته در جریان تغییرات و نیازهای کودکت قرار بگیر.هر روز یک پیام مشاور متناسب با سن کودکت دریافت کن. قد و وزن کودکت رو هر ماه وارد کن تا بهت بگیم رشد کودکت مناسب هست یا نه.

نصب اپلیکیشن گهواره

علائم همراه با آبریزش بینی نوزاد

آبریزش بینی نوزاد ممکن است همراه با علائم دیگری ظاهر شود که به تشخیص علت آن کمک می‌کنند. برخی نشانه‌ها مانند عطسه، گرفتگی بینی و سرفه در سرماخوردگی شایع هستند؛ در حالی که علائمی مانند تنفس دشوار، بی‌حالی شدید یا کاهش شیر خوردن می‌توانند نشانه نیاز به بررسی پزشکی باشند. مهم‌ترین علائم همراه با آبریزش بینی نوزاد عبارت‌اند از:

• گرفتگی بینی
• عطسه
• سرفه
• تب
• گلودرد (در کودکان بزرگ‌تر)
• خس‌خس سینه
• تنفس سریع یا دشوار
• کاهش اشتها یا شیر نخوردن
• بی‌قراری
• اختلال در خواب
• اشک‌ریزش یا قرمزی چشم‌ها
• ترشحات غلیظ زرد یا سبز بینی
• بوی بد ترشحات بینی
• بی‌حالی یا خواب‌آلودگی غیرطبیعی
• استفراغ یا تهوع به دلیل بلع ترشحات بینی

جدول زیر علت‌های احتمالی آبریزش بینی نوزاد، علائم همراه و اقدام مناسب را نشان می‌دهد:

اگر آبریزش بینی نوزاد همراه با تنفس سخت، کبودی لب‌ها، کاهش واضح شیر خوردن، تب در نوزاد زیر ۳ ماه یا بی‌حالی غیرطبیعی باشد، بهتر است کودک در کوتاه‌ترین زمان توسط پزشک بررسی شود.

روش های درمان آبریزش بینی نوزادان و کودکان

در بیشتر موارد، آبریزش بینی نوزادان و کودکان به دلیل عفونت‌های ویروسی ایجاد می‌شود و معمولاً پس از چند روز بهبود پیدا می‌کند. هدف اصلی درمان، کاهش علائم، کمک به تنفس راحت‌تر کودک و جلوگیری از مشکلاتی مانند سخت شدن شیر خوردن به دلیل گرفتگی بینی است. روش درمان به سن کودک، علت آبریزش بینی و علائم همراه بستگی دارد.

درمان خانگی آبریزش بینی در نوزادان

برای نوزادان، معمولاً استفاده از روش‌های مراقبتی ساده و ایمن بهترین راه برای کاهش آبریزش و گرفتگی بینی است. برخی از اقدامات مؤثر عبارت‌اند از:

• شست‌وشوی بینی با سرم نمکی

شست‌وشوی بینی با محلول سالین (آب‌نمک استریل مخصوص بینی) یکی از ایمن‌ترین روش‌ها برای کاهش گرفتگی و خارج کردن ترشحات بینی نوزاد است. این کار به‌خصوص قبل از شیر دادن یا خوابیدن نوزاد می‌تواند به بهتر نفس کشیدن او کمک کند.

• تخلیه ترشحات بینی با پوآر یا فین‌گیر بینی

از آنجا که نوزادان نمی‌توانند بینی خود را تخلیه کنند، در صورت تجمع ترشحات می‌توان از پوآر یا فین‌گیر بینی مخصوص نوزادان استفاده کرد. بهتر است این کار به‌آرامی و بدون فشار زیاد انجام شود تا مخاط بینی تحریک نشود.

• افزایش دفعات شیردهی یا مصرف مایعات

ادامه شیردهی به نوزاد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا دریافت مایعات کافی به رقیق شدن ترشحات و جلوگیری از کم‌آبی بدن کمک می‌کند. در نوزادان شیرخوار، شیر مادر یا شیر خشک باید طبق روال معمول ادامه پیدا کند.

• استفاده از دستگاه بخور سرد

استفاده از دستگاه بخور سرد می‌تواند به مرطوب شدن هوای اتاق و کاهش خشکی مخاط بینی کمک کند. دستگاه بخور باید مرتب تمیز شود تا محل تجمع قارچ و میکروب نشود.

• مرطوب نگه داشتن هوای اتاق

هوای خشک می‌تواند گرفتگی و تحریک بینی را بیشتر کند. حفظ رطوبت مناسب محیط، به‌خصوص در فصل‌های سرد سال که وسایل گرمایشی استفاده می‌شوند، می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.

• قرار دادن نوزاد در وضعیت نیمه‌نشسته هنگام بیداری

نگه داشتن نوزاد در وضعیت نیمه‌نشسته هنگام بیداری و در آغوش گرفتن او می‌تواند به خروج راحت‌تر ترشحات و کاهش احساس گرفتگی کمک کند. توجه داشته باشید که برای خواب، نوزاد باید طبق توصیه‌های ایمنی خواب، به پشت و روی سطح صاف قرار داده شود.

• تمیز کردن اطراف بینی با دستمال نرم

ترشحات مکرر بینی ممکن است باعث تحریک پوست اطراف بینی شود. پاک کردن آرام ترشحات با دستمال نرم و تمیز کردن پوست می‌تواند از قرمزی و التهاب جلوگیری کند.

• استراحت کافی

خواب و استراحت کافی به بدن نوزاد کمک می‌کند تا با عفونت‌های ویروسی مقابله کند و روند بهبود سریع‌تر شود.

• دور نگه داشتن نوزاد از دود سیگار و آلودگی هوا

دود سیگار، عطرهای قوی، اسپری‌ها و آلودگی هوا می‌توانند مخاط بینی را تحریک کرده و آبریزش و گرفتگی بینی را تشدید کنند.

• شستن مرتب دست‌ها

شستن دست‌ها قبل از تماس با نوزاد و رعایت بهداشت فردی، یکی از مهم‌ترین راه‌ها برای کاهش انتقال ویروس‌های تنفسی است.

• استفاده از حمام یا بخار آب ولرم

قرار گرفتن در محیط مرطوب مانند حمام با بخار ملایم آب ولرم ممکن است به کاهش موقت گرفتگی بینی کمک کند. نوزاد نباید در معرض بخار داغ قرار بگیرد؛ زیرا خطر سوختگی وجود دارد.

• رعایت دمای مناسب محیط

دمای اتاق نوزاد باید متعادل باشد. هوای بیش‌ازحد گرم یا سرد می‌تواند باعث خشکی یا تحریک بیشتر مجاری تنفسی شود.

به نقل از healthychildren

از اسپری یا قطره بینی آب‌نمک (سالین) برای شل کردن مخاط خشک‌شده بینی استفاده کنید. سپس می‌توانید به کودک کمک کنید بینی خود را تخلیه کند یا در نوزادان، ترشحات را با استفاده از پوآر بینی خارج کنید.

Use salt water (saline) nose spray or drops to loosen up dried mucus. Then you can ask your child to blow their nose or by sucking the liquid from the nose with a bulb syringe.

درمان خانگی آبریزش بینی در کودکان

بیشتر روش‌های مراقبتی که برای نوزادان گفته شد، برای کودکان بالای یک سال نیز قابل استفاده هستند. با این تفاوت که کودکان بزرگ‌تر می‌توانند علاوه بر دریافت مایعات کافی، از غذاهای مناسب مانند سوپ گرم، غذاهای نرم و مایعات بیشتر برای کمک به بهبود علائم سرماخوردگی استفاده کنند.

همچنین کودکان بزرگ‌تر می‌توانند با آموزش والدین، به‌تدریج نحوه تخلیه ترشحات بینی (فین کردن صحیح) را یاد بگیرند. رعایت بهداشت دست‌ها، دوری از دود و آلاینده‌ها و استراحت کافی همچنان از مهم‌ترین اقدامات حمایتی محسوب می‌شوند.

درمان دارویی آبریزش بینی در نوزادان و کودکان

در بیشتر موارد آبریزش بینی ناشی از سرماخوردگی، داروی خاصی برای از بین بردن علت بیماری نیاز نیست و درمان بیشتر بر کاهش علائم تمرکز دارد. مصرف هرگونه دارو در نوزادان و کودکان باید با نظر پزشک انجام شود؛ زیرا برخی داروها برای سنین پایین مناسب نیستند و مصرف خودسرانه آن‌ها می‌تواند خطرناک باشد.

داروهای مورد استفاده در نوزادان

داروهایی که ممکن است پزشک برای کمک به کاهش علائم نوزاد تجویز کند شامل موارد زیر است:

• سرم شست‌وشوی بینی (نرمال سالین): برای رقیق کردن ترشحات و کمک به باز شدن بینی
• قطره بینی سالین: برای کاهش خشکی و گرفتگی بینی
• استامینوفن: در صورت وجود تب یا ناراحتی، با دوز مناسب طبق نظر پزشک

داروهای مورد استفاده در کودکان

در کودکان بزرگ‌تر، پزشک ممکن است در شرایط خاص داروهایی مانند موارد زیر را توصیه کند:

• سرم یا اسپری سالین بینی
• استامینوفن یا ایبوپروفن برای کاهش تب و درد (با توجه به سن و شرایط کودک)
• آنتی‌هیستامین‌ها در صورت وجود آلرژی و با تشخیص پزشک

آیا استفاده از داروهای ضداحتقان برای آبریزش بینی نوزاد مناسب است؟

داروهای ضداحتقان (مانند برخی قطره‌ها یا اسپری‌های بازکننده بینی) معمولاً برای نوزادان توصیه نمی‌شوند و در کودکان نیز باید فقط با نظر پزشک مصرف شوند. استفاده نادرست یا طولانی‌مدت از این داروها ممکن است باعث عوارض یا تشدید گرفتگی بینی شود. به‌طور کلی، قبل از مصرف هرگونه داروی سرماخوردگی، قطره بینی یا شربت برای نوزاد و کودک، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت شود.

درمان ترشحات سبز رنگ بینی در نوزادان و کودکان

سبز یا زرد شدن ترشحات بینی نوزاد و کودک همیشه به معنی وجود عفونت باکتریایی یا نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک نیست. در بسیاری از موارد، این تغییر رنگ بخشی از روند طبیعی بهبود یک عفونت ویروسی مانند سرماخوردگی است و به دلیل حضور سلول‌های سیستم ایمنی در مخاط بینی ایجاد می‌شود.

درمان ترشحات سبز بینی به علت ایجاد آن، مدت زمان ادامه داشتن علائم و وضعیت عمومی کودک بستگی دارد. اگر کودک حال عمومی خوبی داشته باشد و علائم دیگری مانند تب بالا یا مشکل تنفسی نداشته باشد، معمولاً مراقبت‌های خانگی برای کاهش گرفتگی و کمک به خروج ترشحات کافی است.

• شست‌وشوی بینی با سرم نمکی

شست‌وشوی بینی با محلول سالین یکی از بهترین روش‌ها برای رقیق کردن ترشحات غلیظ و کمک به خروج راحت‌تر آن‌ها است. این کار به‌خصوص در نوزادانی که توانایی تخلیه بینی خود را ندارند، می‌تواند به بهتر نفس کشیدن و راحت‌تر شیر خوردن کمک کند.

• تخلیه آرام ترشحات بینی

در نوزادان می‌توان پس از استفاده از سرم نمکی، ترشحات نرم‌شده را با پوآر یا فین‌گیر مخصوص نوزاد به‌آرامی خارج کرد. استفاده بیش از حد یا با فشار زیاد ممکن است باعث تحریک مخاط بینی شود.

• مصرف مایعات کافی

دریافت مایعات کافی باعث رقیق‌تر شدن ترشحات و آسان‌تر شدن خروج آن‌ها می‌شود. در نوزادان، ادامه شیردهی منظم اهمیت زیادی دارد و در کودکان بزرگ‌تر می‌توان از آب، سوپ و مایعات مناسب سن کودک استفاده کرد.

• مرطوب نگه داشتن هوای محیط

هوای خشک می‌تواند باعث غلیظ‌تر شدن ترشحات بینی شود. استفاده از دستگاه بخور سرد و حفظ رطوبت مناسب اتاق می‌تواند به کاهش خشکی و گرفتگی بینی کمک کند.

• تمیز نگه داشتن اطراف بینی

ترشحات غلیظ ممکن است باعث قرمزی و تحریک پوست اطراف بینی شود. پاک کردن آرام بینی با دستمال نرم و استفاده از محافظ‌های مناسب پوستی در صورت تحریک شدن پوست می‌تواند از ناراحتی کودک جلوگیری کند.

آیا برای ترشحات سبز بینی نوزاد آنتی‌بیوتیک لازم است؟

در بیشتر موارد، ترشحات سبز بینی به دلیل عفونت‌های ویروسی ایجاد می‌شوند و آنتی‌بیوتیک روی ویروس‌ها اثری ندارد. مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک نه‌تنها کمکی به بهبود کودک نمی‌کند، بلکه می‌تواند باعث عوارض دارویی و افزایش مقاومت میکروبی شود. پزشک در شرایط خاص، مانند احتمال عفونت باکتریایی، ممکن است درمان دارویی مناسب را تجویز کند.

چه زمانی ترشحات سبز بینی نوزاد نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بهتر است کودک توسط پزشک بررسی شود:

• ادامه داشتن آبریزش و ترشحات بینی بیشتر از ۱۰ روز بدون بهبود
• بدتر شدن علائم پس از چند روز بهبود
• تب بالا یا تب طولانی‌مدت
• بی‌حالی شدید یا خواب‌آلودگی غیرطبیعی
• کاهش شیر خوردن یا نشانه‌های کم‌آبی بدن
• تنفس سریع، خس‌خس یا سختی در تنفس
• درد گوش، درد صورت یا بوی بد شدید از ترشحات بینی
• خروج ترشحات بدبو یا سبز فقط از یک سوراخ بینی (که می‌تواند نشانه وجود جسم خارجی باشد)

در مجموع، برای درمان ترشحات سبز بینی نوزاد و کودک، مهم‌ترین اقدامات شامل باز نگه داشتن مجاری بینی، تأمین مایعات کافی، استراحت و کنترل علائم همراه است. مصرف دارو، به‌خصوص آنتی‌بیوتیک یا داروهای ضدگرفتگی بینی، باید فقط با نظر پزشک انجام شود.

آبریزش بینی نوزاد هنگام دندان درآوردن

بسیاری از والدین تصور می‌کنند آبریزش بینی نوزاد یکی از علائم طبیعی دندان‌درآوردن است، اما شواهد علمی نشان می‌دهد که دندان‌درآوردن معمولاً باعث آبریزش بینی نمی‌شود. در این دوره، علائمی مانند افزایش بزاق دهان، تمایل به جویدن اشیا، التهاب و حساسیت لثه، بی‌قراری و اختلال موقت در خواب بیشتر دیده می‌شوند.

بااین‌حال، ممکن است برخی نوزادان هم‌زمان با شروع دندان‌درآوردن دچار آبریزش بینی خفیف شوند. این اتفاق معمولاً به دلیل هم‌زمانی این دوره با افزایش تماس کودک با محیط، قرار دادن دست و اشیا در دهان و احتمال بیشتر مواجهه با ویروس‌های تنفسی رخ می‌دهد، نه به دلیل رشد دندان‌ها.

اگر آبریزش بینی نوزاد هنگام دندان‌درآوردن خفیف باشد، ترشحات شفاف باشند و کودک علائم نگران‌کننده دیگری نداشته باشد، معمولاً جای نگرانی نیست و می‌توان با روش‌های مراقبتی ساده مانند شست‌وشوی بینی با سرم نمکی، تمیز نگه داشتن بینی و تأمین مایعات کافی به کاهش ناراحتی کودک کمک کرد.

اما وجود علائمی مانند موارد زیر معمولاً با دندان‌درآوردن توضیح داده نمی‌شود و بهتر است علت‌های دیگر مانند عفونت‌های ویروسی بررسی شوند:

• تب بالا یا تب طولانی‌مدت
• سرفه شدید
• خس‌خس یا سختی در تنفس
• اسهال یا استفراغ قابل توجه
• بی‌اشتهایی شدید یا شیر نخوردن
• بی‌حالی غیرطبیعی
• گریه شدید و مداوم

بنابراین، آبریزش بینی نوزاد در زمان دندان‌درآوردن ممکن است به‌طور هم‌زمان اتفاق بیفتد، اما معمولاً علامت مستقیم رویش دندان نیست. اگر آبریزش بینی همراه با علائم بیماری باشد، بهتر است به جای نسبت دادن آن به دندان‌درآوردن، علت اصلی توسط پزشک بررسی شود.

چه زمانی برای آبریزش بینی نوزاد به پزشک مراجعه کنیم؟

آبریزش بینی در نوزادان معمولاً به دلیل سرماخوردگی یا تحریکات محیطی ایجاد می‌شود و در بسیاری از موارد با مراقبت‌های خانگی مانند شست‌وشوی بینی با سرم نمکی و تأمین مایعات کافی بهبود پیدا می‌کند. بااین‌حال، برخی علائم همراه با آبریزش بینی می‌توانند نشانه یک مشکل جدی‌تر باشند و نیاز به بررسی پزشک داشته باشند. در شرایط زیر بهتر است برای آبریزش بینی نوزاد با پزشک مشورت کنید:

• تب در نوزادان کم‌سن : اگر نوزاد کمتر از ۳ ماه همراه با آبریزش بینی دچار تب شود، باید توسط پزشک بررسی شود؛ زیرا نوزادان در این سن نسبت به عفونت‌ها حساس‌تر هستند.
• سختی در تنفس : در صورت مشاهده علائمی مانند تنفس سریع، فرورفتگی پوست بین دنده‌ها هنگام نفس کشیدن، باز و بسته شدن غیرطبیعی پره‌های بینی، خس‌خس سینه، کبودی لب‌ها یا اطراف دهان باید سریع‌تر برای دریافت مراقبت پزشکی اقدام شود.
• کاهش شیر خوردن یا علائم کم‌آبی : گرفتگی بینی ممکن است باعث شود نوزاد هنگام شیر خوردن نتواند به‌خوبی نفس بکشد. اگر نوزاد کمتر از معمول شیر می‌خورد، پوشک خیس کمتری دارد، دهانش خشک است یا بی‌حال به نظر می‌رسد، نیاز به ارزیابی پزشک دارد.
• بی‌حالی یا خواب‌آلودگی غیرطبیعی : اگر نوزاد برخلاف حالت معمول بسیار بی‌حال است، به سختی بیدار می‌شود یا واکنش طبیعی به صدا و تماس نشان نمی‌دهد، باید بررسی پزشکی انجام شود.
• طولانی شدن آبریزش بینی یا بدتر شدن علائم : اگر آبریزش بینی بیشتر از ۱۰ تا ۱۴ روز ادامه پیدا کند، بهبود پیدا نکند یا پس از چند روز بهتر شدن دوباره شدیدتر شود، ممکن است نیاز به بررسی علت‌هایی مانند سینوزیت یا عفونت ثانویه وجود داشته باشد.
• ترشحات غیرطبیعی بینی : در مواردی مثل ترشحات بسیار غلیظ و بدبو، خروج ترشح فقط از یک سوراخ بینی، وجود خون در ترشحات بینی، همراهی ترشحات بینی با درد صورت یا گوش، تب بالا، سرفه شدید یا علائم همراه نگران‌کننده بهتر است کودک توسط پزشک معاینه شود.

در حالت کلی اگر آبریزش بینی همراه با تب بالا، سرفه شدید، خس‌خس، استفراغ مکرر، بی‌اشتهایی شدید یا گریه غیرقابل کنترل باشد، بهتر است علت آن بررسی شود. اگر نوزاد با وجود آبریزش بینی حال عمومی خوبی دارد، به‌خوبی شیر می‌خورد، تنفس طبیعی دارد و تب ندارد، معمولاً می‌توان با مراقبت‌های خانگی علائم را کنترل کرد. اما هر تغییری که در رفتار، تنفس یا تغذیه نوزاد ایجاد شود، نیازمند توجه والدین و در صورت تداوم، مشورت با پزشک است.

روش‌های پیشگیری از آبریزش بینی نوزاد

آبریزش بینی نوزاد همیشه قابل پیشگیری نیست؛ زیرا بسیاری از موارد آن به دلیل عفونت‌های ویروسی شایع دوران کودکی ایجاد می‌شوند. بااین‌حال، رعایت برخی نکات بهداشتی و مراقبتی می‌تواند احتمال ابتلا به بیماری‌های تنفسی و تحریک مخاط بینی را کاهش دهد و به سلامت بهتر نوزاد کمک کند.

• شستن مرتب دست‌ها : ویروس‌های سرماخوردگی و عفونت‌های تنفسی به‌راحتی از طریق تماس دست‌ها منتقل می‌شوند. والدین و افرادی که با نوزاد در تماس هستند باید قبل از لمس کودک، غذا دادن یا شیر دادن، دست‌های خود را به‌خوبی بشویند.
• دور نگه داشتن نوزاد از افراد بیمار : تا حد امکان بهتر است نوزاد از افرادی که علائم سرماخوردگی، سرفه، تب یا آبریزش بینی دارند دور نگه داشته شود؛ زیرا سیستم ایمنی نوزادان هنوز به‌طور کامل رشد نکرده و احتمال ابتلا به عفونت در آن‌ها بیشتر است.
• جلوگیری از قرار گرفتن در معرض دود و آلودگی هوا : دود سیگار، قلیان، عطرهای تند، اسپری‌ها و آلودگی هوا می‌توانند مخاط بینی نوزاد را تحریک کرده و باعث افزایش آبریزش یا گرفتگی بینی شوند. محیط زندگی نوزاد باید تا حد امکان عاری از دود و مواد تحریک‌کننده باشد.
• حفظ رطوبت مناسب هوای محیط : خشکی هوا می‌تواند باعث خشک شدن مخاط بینی و افزایش تحریک‌پذیری مجاری تنفسی شود. حفظ رطوبت مناسب اتاق، به‌خصوص در فصل‌های سرد سال، می‌تواند به کاهش خشکی بینی کمک کند.
• تهویه مناسب اتاق : هوای اتاق نوزاد باید تازه و متعادل باشد. بهتر است هر روز برای مدت کوتاهی هوا جریان داشته باشد و از گرم کردن بیش از حد محیط یا ایجاد هوای خشک جلوگیری شود.
• رعایت بهداشت وسایل نوزاد : شیشه شیر، پستانک، اسباب‌بازی‌ها و وسایلی که نوزاد با آن‌ها تماس دارد باید به‌طور مرتب تمیز شوند؛ زیرا آلودگی روی این وسایل می‌تواند باعث انتقال میکروب‌ها شود.
• ادامه شیردهی با شیر مادر (در صورت امکان) : شیر مادر حاوی ترکیباتی است که به حمایت از سیستم ایمنی نوزاد کمک می‌کنند. تغذیه مناسب و دریافت کافی شیر می‌تواند به بدن نوزاد برای مقابله بهتر با عفونت‌ها کمک کند.
• پرهیز از تماس دست و اشیای آلوده با بینی و دهان نوزاد : نوزادان معمولاً دست‌ها و اشیا را به دهان خود می‌برند. تمیز نگه داشتن محیط اطراف کودک و شستن مرتب دست‌های او (به‌خصوص در سنین بالاتر) می‌تواند احتمال انتقال عوامل بیماری‌زا را کاهش دهد.
• رعایت فاصله در فصل شیوع بیماری‌های تنفسی : در فصل‌هایی که سرماخوردگی و بیماری‌های تنفسی شایع‌تر هستند، بهتر است از حضور نوزاد در محیط‌های بسیار شلوغ و تماس نزدیک با افراد زیاد، به‌خصوص افراد بیمار، تا حد امکان جلوگیری شود.
• واکسیناسیون طبق برنامه : انجام واکسن‌های توصیه‌شده طبق برنامه واکسیناسیون، نقش مهمی در پیشگیری از برخی عفونت‌های تنفسی و بیماری‌هایی دارد که می‌توانند با علائم بینی همراه باشند.

در مجموع، بهترین راه‌های کاهش احتمال آبریزش بینی نوزاد شامل رعایت بهداشت دست‌ها، دوری از عوامل تحریک‌کننده، حفظ هوای سالم محیط، تغذیه مناسب و جلوگیری از تماس با افراد بیمار است. بااین‌حال، بروز گاه‌به‌گاه آبریزش بینی در سال‌های اول زندگی طبیعی است و به دلیل رشد سیستم ایمنی کودک رخ می‌دهد.

نکات پایانی

آبریزش بینی نوزاد در بیشتر موارد به دلیل سرماخوردگی یا عفونت‌های ویروسی ایجاد می‌شود و با مراقبت‌های ساده مانند شست‌وشوی بینی با سرم نمکی، تأمین مایعات کافی و حفظ رطوبت محیط بهبود پیدا می‌کند. تغییر رنگ ترشحات بینی همیشه به معنی عفونت باکتریایی نیست و نباید بدون نظر پزشک از آنتی‌بیوتیک استفاده کرد. اگر آبریزش بینی همراه با تب، بی‌حالی، کاهش شیر خوردن، سختی در تنفس یا طولانی شدن علائم باشد، بهتر است نوزاد توسط پزشک بررسی شود.

منبع :

 Healthline

healthychildren