گرفتگی بینی کودکان - درمان گرفتگی بینی کودکان در شب

گرفتگی بینی کودکان یکی از شایع‌ترین مشکلات دوران سرماخوردگی است و معمولاً شب‌ها شدت بیشتری پیدا می‌کند؛ تا حدی که می‌تواند باعث بی‌خوابی، کم شیر خوردن، خس‌خس بینی و بی‌قراری نوزاد شود. همین موضوع برای والدین تبدیل به یک دغدغه جدی می‌شود، زیرا کودک کوچک هنوز نمی‌تواند بینی خود را تخلیه کند و درمان گرفتگی بینی کودکان در شب به یکی از چالش‌های والدین تبدیل می‌شود.

در قدم اول، استفاده از قطره سدیم کلراید که بهترین و بی‌خطرترین قطره بازکننده بینی برای کودکان، توصیه می‌شود؛ اما اگر گرفتگی رفع نشد، باید سراغ روش‌های مؤثرتر رفت. در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره، تمام روش‌های ایمن و مناسب برای درمان گرفتگی بینی کودکان را به‌طور کامل توضیح می‌دهیم تا بتوانید بهترین انتخاب را برای فرزندتان داشته باشید.

پادکست خلاصه مقاله بهترین قطره باز کننده بینی:

با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیام‌های مشاوره‌ تخصصی دریافت کنید و با توصیه‌های تغذیه‌ای و دستور پخت‌های مناسب، تغذیه سالم‌تری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازی‌های مناسب و آزمون‌های دوره‌ای به تقویت هوش و مهارت‌های فرزندتان کمک کنید.

علت گرفتگی بینی کودکان و نوزادان چیست؟

گرفتگی بینی در کودکان و نوزادان معمولاً به دلیل سرماخوردگی، عفونت‌های ویروسی، آلرژی فصلی یا حساسیت به گردوغبار، پرز حیوانات و آلودگی هوا رخ می‌دهد. نوزادان راه هوایی بسیار باریکی دارند و نمی‌توانند بینی خود را فین کنند، به همین دلیل حتی مقدار کمی التهاب یا ترشح می‌تواند باعث گرفتگی بینی شود. عواملی مثل موارد زیر می‌توانند این مشکل را تشدید کنند:

• هوای خشک در زمستان
• قرار گرفتن در معرض دود سیگار
• رینیت غیرآلرژیک (تحریک با بوهای تند و اسپری‌ها)
• دندان‌درآوردن
• رفلاکس معده
• رشد بیش‌ازحد آدنوئید (لوزه سوم)
• انحراف تیغه بینی
• یا حتی ورود جسم خارجی 

گرفتگی بینی معمولاً شب‌ها شدیدتر می‌شود؛ زیرا هنگام خواب، ترشحات در بینی جمع می‌شوند و جاذبه باعث برگشت آن‌ها به پشت گلو می‌شود. همین موضوع موجب خس‌خس، سختی تنفس، بی‌خوابی، بی‌قراری و کم شیر خوردن کودک می‌شود. حتی استفاده بیش از حد از قطره‌های ضداحتقان نیز می‌تواند باعث بازگشت گرفتگی و بدتر شدن وضعیت شود.

به‌طور کلی، هر عاملی که باعث التهاب مخاط بینی، افزایش ترشحات یا خشک شدن مجاری تنفسی شود، می‌تواند به گرفتگی بینی کودک در شب و هنگام خواب منجر شود.

به نقل از WebMD

گرفتگی بینی در کودکان خردسال رایج است و معمولاً به دلیل سرماخوردگی یا سایر عفونت‌های ویروسی رخ می‌دهد. این وضعیت می‌تواند باعث شود که نوزادان برای خوردن، خوابیدن و تنفس راحت دچار مشکل شوند.

Congestion is common in young children, and it often happens due to colds or other viral infections. It can make it harder for babies to feed, sleep, and breathe comfortably

با اپلیکیشن گهواره، هر هفته در جریان تغییرات و نیازهای کودکت قرار بگیر.هر روز یک پیام مشاور متناسب با سن کودکت دریافت کن. قد و وزن کودکت رو هر ماه وارد کن تا بهت بگیم رشد کودکت مناسب هست یا نه.

نصب اپلیکیشن گهواره

درمان گرفتگی بینی کودکان در شب

قبل از مطالعه ادامه مقاله در مورد راه درمان گرفتگی بینی در کودکان، به نکات زیر توجه کنید!

1. به‌هیچ عنوان به کودک زیر یک ماه (نوزاد) هیچ‌گونه شربتی ندهید. برای درمان گرفتگی بینی نوزاد تازه متولد شده، حتماً زیر نظر پزشک اقدام کنید.
2. دوز دارو‌هایی که در ادامه برای رفع گرفتگی بینی در کودکان آورده می‌شوند، باید زیر نظر پزشک باشد و هرگز خودسرانه به کودک دارویی ندهید؛ هرچند که فروش آن‌ها در دارو‌خانه‌ها آزاد است.
3. سواد پزشکتان را با میزان دارو‌یی که تجویز می‌کند، نسنجید و به دارو‌های تجویزی وی اعتماد کنید.
4. مطالبی که در آینده مطالعه می‌کنید، صرفاً جهت افزایش آگاهی بوده و توصیه‌های پزشک بهترین گزینه درمانی است. 

اگر کودک در خواب دچار گرفتگی بینی شود، چطور این گرفتگی را رفع کنیم؟ درمان گرفتگی بینی کودکان موقع خواب ممکن است؟ بسیاری از مادران، با این مشکل روبه‌رو هستند که اگر نصف شب بینی نوزاد کیپ شود و نتواند بخوابد، باید چه کار کرد. برای درمان گرفتگی بینی کودک در شب، بهتر است روی درمان‌های لازم در طول روز و جست‌وجو برای علت گرفتگی بینی و تنگی نفس تمرکز کنید. با این حال، کودک باید دوره‌ی درمانی را سپری کند. شما می‌توانید کارهایی برای درمان گرفتگی بینی در کودکان هنگام خواب انجام دهید که تنفس را برایش آسان‌تر کنید. به عنوان مثال قطره منتول، یا همان عصاره نعنا، به کاهش احتقان بینی کمک می‌کند. برای این منظور چند قطره از منتول را روی بالش کودک بریزید، استشمام اسانس نعنا باعث بهبود تنفس در حین خواب می‌شود.

همچنین در مورد استفاده از دستگاه بخور تاکید می‌شود که استفاده مداوم از بخور باعث افزایش بیش از حد رطوبت محیط می‌شود و زمینه رشد و تکثیر قارچ‌ها و کپک‌ها را فراهم می‌کند. بنابراین نباید در استفاد از دستگاه بخور زیاده روی کرد، هر چند استفاده از دستگاه بخور، تنفس را برای کودک در خواب آسان‌تر می‌کند.

در طول روز، مایعات کافی به کودک بدهید. این کار به درمان گرفتگی بینی در کودکان در خواب کمک می‌کند. همچنین سر کودک را کمی بالاتر بگذارید تا راحت‌تر نفس بکشد. از ماساژ درمانی استفاده کنید. با مکنده‌های بینی یا فین‌گیر، مخاط دماغ نوزاد را تخلیه کنید تا بهتر نفس بکشد.

انواع داروها برای درمان گرفتگی بینی کودکان

دارو‌های دکونژستانت (Decongestant) دارای عملکرد ضد احتقان هستند. در طی مبارزه سیستم ایمنی با ویروس عامل سرماخوردگی، التهاب ایجاد شده و باعث افزایش جریان خون بافتی در بافت مخاطی بینی می‌شود. افزایش گردش خون، باعث تورم بافتی و نهایتاً احساس احتقان یا گرفتگی بینی می‌شود. دارو‌های دکونژستانت یا ضداحتقان، با تنگ ‌کردن عروق خونی ناحیه، باعث درمان گرفتگی بینی کودکان می‌شوند. 

دارو‌های آنتی‌ هیستامین مانند دیفن هیدرامین کامپاند برای کودکان نیز دارای خاصیت ضداحتقان هستند؛ اما مکانیسم عملکردی آن‌ها متفاوت از دارو‌هایی است که در ادامه معرفی می‌شوند. شربت آنتی ‌هیستامین برای کودکان با مهار آزادسازی هیستامین، باعث مهار التهاب در ناحیه و نهایتاً درمان احتقان بینی کودک می‌شود. در ادامه مقاله، انواع شربت، قطره و اسپری‌هایی که برای درمان گرفتگی بینی در کودکان در سرماخوردگی کاربرد دارند، معرفی می‌شوند.

شربت سودوافدرین برای کودکان (Pseudoephedrine)

درمان سرماخوردگی کودکان در واقع درمان گرفتگی و آبریزش بینی کودک بالای ۲ سال به عنوان یکی از علائم این بیماری است. درمان گرفتگی بینی در کودکان سرماخورده بدون توجه به بیماری آن‌ها، امکان‌پذیر نیست. در بیشتر موارد، علت آبریزش بینی در کودکان، سرماخوردگی یا آلرژی است که باید تشخیص داده شود و سپس درمان شروع شود. شربت سودوافدرین برای کودکان، یکی از انواع شربت برای درمان سرماخوردگی در کودکان با خاصیت ضد احتقان است. این شربت با اسامی دیگری از جمله شربت پزدوافدرین (Pseudoephedrine)، شربت پزوتد (Pesuted)، آفرینول و سودافد نیز شناخته می‌شود.

* مقاله آبریزش بینی نوزاد را نیز برای کسب اطلاعات بیش‌تر بخوانید.

• مکانیسم عمل شربت ضد احتقان سودوافدرین: از این شربت برای گرفتگی بینی کودکان که ناشی از سرما خوردگی یا آلرژی است، استفاده می‌شود. این داروی گرفتگی بینی کودکان، سبب کاهش احتقان بینی و باز شدن مسیر تنفس می‌شود. از اثرات دیگر شربت سودوافدرین، تخلیه ترشحات سینوسی و باز‌شدن شیپور استاش گوش و بهبود شنوایی در حین درمان گرفتگی بینی نوزاد در سرماخوردگی است.
• موارد مصرف شربت ضداحتقان سودوافدرین: در درمان گرفتگی بینی شدید در کودکان و گرفتگی شیپور استاش گوش کاربرد دارد.
• زمان مناسب و دوز مصرف شربت سودوافدرین کودکان برای کاهش علائم سرماخوردگی در نوزادان باید طبق نظر متخصص باشد.
• دوز مصرفی (معمولی برای کودکان 6 تا 12 سال): حدود 30 میلی‌گرم هر 4 تا 6 ساعت (حداکثر 4 نوبت در 24 ساعت).
• برای کودکان ۲ تا ۵ سال، ۱.۵ تا ۲ سی سی از شربت سودوافدرین هر ۶ ساعت استفاده شود و برای کودکان بالای ۵ سال، ۲.۵ سی سی هر ۶ ساعت یک بار کافی است.
• نحوه مصرف: خوراکی، همراه با مقدار کافی آب. نباید بیش از دوز توصیه‌شده مصرف شود.
• عوارض شربت سودوافدرین در کودکان: عوارض این دارو برای گرفتگی بینی کودکان شامل تشنج، ایجاد توهم، ضربان نامنظم قلب، بروز اشکالات تنفسی، آشفتگی، بی‌قراری و اختلال در خواب و ... است. پس با توجه به عوارض دارو، نباید در صورت مشاهده گرفتگی بینی کودک، بلافاصله استفاده شود. بهتر است ابتدا از جایگزین شربت سودوافدرین مانند شست‌وشوی بینی با قطره کلرور سدیم استفاده کنید.
• موارد منع مصرف دارو: استفاده از هر گونه داروی ضدسرفه و شربت سرماخوردگی کودکان، 
• بدون نسخه و تجویز پزشک در کودکان زیر دو سال ممنوع است. اگر کودک شما قبلاً با مصرف شربت سودوافدرین دچار حساسیت شده است، حتماً قبل از تجویز و مصرف دارو، در این باره به پزشک او اطلاع دهید.
• هشدار: ممکن است باعث بی‌قراری، افزایش ضربان قلب یا مشکلات خواب شود.
• توصیه‌های کاربردی: برای جلوگیری از بی‌‌خوابی، دارو چند ساعت قبل از خواب مصرف شود. در صورتی که علائم بعد از 7 روز بهبود نیابد، مجدداً به پزشک مراجعه کنید.

قطره بینی فنیل‌افرین برای کودکان (Phenylephrine)

فنیل افرین به دو صورت قطره و اسپری بینی کودکان کاربرد دارد. اسامی تجاری داروی ضداحتقان فنیل‌افرین هیدروکلرید پنج میلی گرم، شامل موارد زیر است:

• قطره بینی نازوفرین (Nasopherin)
• اسپری بینی نازوفرین
• اسپری بینی دکوفن (Decophen)
• اسپری بینی افونیکس (Ephonix)
• اسپری بینی دی‌بی-افرین

قطره فنيل‌افرين، به عنوان یکی از راه‌های درمان گرفتگی بینی در کودکان مصرف می‌شود.

• مکانیسم عمل قطره بینی فنیل‌افرین: این دارو گیرنده‌های عروق ملتحمه در چشم و عروق بینی را تحریک می‌کند و باعث تنگی این عروق می‌شود. معمولاً 10 دقیقه بعد از مصرف اسپری گرفتگی بینی کودکان نازوفرین، اثر ضداحتقانی آن شروع می‌شود؛ از این رو می‌توان آن را یک درمان فوری گرفتگی بینی در کودکان دانست. طول مدت اثر قطره نازوفرین در بيني، 30 دقيقه تا چهار ساعت است. مصرف مداوم و طولانی مدت دارو، تاثیر آن را کاهش می‌دهد و حتی ممکن است گرفتگی را تشدید کند.
• کاربرد: کاهش گرفتگی بینی به صورت موضعی
• سن مصرف در کودکان:
  معمولاً برای کودکان زیر ۲ سال توصیه نمی‌شود.
  ۲ تا ۶ سال: با دوز کم و تحت نظر پزشک.
• مقدار مصرف قطره با اسپری فنیل‌افرین: معمولاً ۱ تا ۲ قطره در هر سوراخ بینی، 3 تا 4 بار در روز (با توجه به دستور پزشک). 
• عوارض قطره فنیل افرین بینی: خشکی، عطسه و احساس سوزش در بینی، از جمله عوارض آن است. همچنین امکان دارد موجب افزايش فشار خون، سرگيجه و افزايش غير‌عادي تعريق گردد.
• استفاده از قطره ضد احتقان فنیل‌افرین بدون تشخیص و تجویز پزشک، در کودکان زیر شش سال ممنوع است. بهتر است از قطره بینی سدیم‌کلراید استفاده کنید.
• نحوه مصرف: سر کودک را کمی به عقب خم کنید و قطره را داخل سوراخ بینی بریزید، سپس کودک را کمی سرش را پایین نگه دارد تا دارو پخش شود.
• هشدار: استفاده مداوم و بیش ‌از سه روز از این قطره بینی نوزاد می‌تواند باعث تشدید گرفتگی بینی کودکان شود. نهایتا سه روز از قطره بینی فنیل‌افرین استفاده کنید.
• توجه داشته باشید که فنیل‌افرین دارای قطره چشمی به نام نئوفرین نیز هسن. دوز و نحوه مصرف قطره چشمی متفاوت است.
• مصرف قطره بینی فنیل افرین در بارداری، کاملاً ایمن نیست؛ زیرا تحقیقات کافی صورت نگرفته است. پس تنها در مواردی که فواید دارو بسیار چشمگیر است، با احتیاط مصرف شود.

قطره بینی نفازولین برای کودکان (Naphazoline)

نفازولین به دو صورت اسپری و قطره برای گرفتگی بینی کودکان کاربرد دارد؛ اسامی تجاری داروی ضداحتقان نفازولین شامل موارد زیر است:

1. قطره بینی نفازولین 
2. قطره بینی ناپریسول (Decofzol)
3. اسپری بینی ناپریسول 
4. قطره بینی دکوفزول (Naprisol)
5. اسپری بینی دکوفزول

• مکانیسم عمل قطره بینی نفازولین: این دارو با تحریک گیرنده‌های عروق خونی کوچک باعث تنگ شدن عروق و رفع احتقان چشم يا بينی می‌شود.
• کاربرد: کاهش التهاب و قرمزی بینی و چشم (در قطره چشمی)
• موارد مصرف قطره نفازولین: این داروی ضد احتقان بینی کودکان براي تسكين موقت احتقان، خارش و تحريكات خفيف بيني و درمان آبریزش چشم نوزاد ناشي از آلرژي به عوامل محيطي، سرماخوردگي، گرد و غبار، دود و باد استفاده می‌شود.
• سن مصرف در کودکان: معمولاً برای کودکان زیر ۶ سال توصیه نمی‌شود.
• دوز مصرفی : ۱ تا ۲ قطره در هر سوراخ بینی، 2 تا 3 بار در روز
• تاثیرگذاری : اثر دارو بعد از حدود 10 دقيقه شروع مي‌شود و حدود 2 تا 6 ساعت ادامه مي‌يابد.
• نحوه مصرف قطره بینی نفازولین: مشابه قطره بینی فنیل‌افرین، سر کودک کمی به عقب خم شود و قطره داخل بینی ریخته شود. دو قطره از محلول 05/0 درصد آن، حداکثر هر سه ساعت یک بار و در هر سوراخ بینی چکانده شود.
• عوارض قطره نفازولین بینی در کودکان: سوزش موقت چشم، خشكي مخاط بيني، واكنش‌هاي افزايش حساسيت، سردرد، تهوع، خستگي، تعريق، و افزايش فشار خون، از عوارض اين دارو هستند.
• استفاده از قطره ضداحتقان نفازولین بدون تشخیص و تجویز پزشک، در کودکان زیر شش سال ممنوع است. بهتر است از قطره بینی سدیم ‌کلراید استفاده کنید.
• هشدار: مصرف بیش از حد می‌تواند باعث فشار خون بالا یا تحریک مخاط شود. استفاده مداوم و بیش ‌از سه روز از این قطره بینی، می‌تواند باعث تشدید گرفتگی شود. نهایتاً سه روز از قطره بینی نفازولین استفاده کنید.
• توجه داشته باشید که نفازولین دارای قطره چشمی به نام‌های قطره چشمی دکوفزول و قطره چشمی ناپریوین نیز هست. دوز و نحوه مصرف قطره چشمی، متفاوت است.
• مصرف قطره بینی نفازولین در بارداری، کاملاً ایمن نیست زیرا تحقیقات کافی صورت نگرفته است. پس تنها در مواردی که فواید دارو بسیار چشمگیر است، با احتیاط مصرف شود.

قطره بینی سدیم‌ کلراید در کودکان (Sodium Chloride)

سدیم کلراید که به دو صورت قطره بینی برای کودکان و اسپری برای گرفتگی بینی کودکان مورد استفاده قرار می‌گیرد و تحت عناوین زیر نیز شناخته می‌شود:

1. قطره‌ بینی  دی‌بی‌سالین (DB-Saline)
2. اسپری بینی دکو‌سالین (Decosaline)
3. قطره‌ بینی رینوسالین (Rinosaline)
4. اسپری بینی رینوسالین
5. اسپری بینی نورمونیکس (Normanix)

اسپری یا قطره بینی سدیم‌ کلراید، ترشحات بینی را رقیق می‌کند تا بهتر تخلیه شود و باعث حفظ رطوبت داخل بینی نیز می‌شود. خس خس بینی نوزادان نیز با مصرف قطره سدیم کلراید کاهش می‌یابد.

• موارد مصرف: شست‌وشوی بینی و نرم کردن ترشحات مخاطی. براي شست‌وشوي سينوس‌ها و حفظ رطوبت، درمان گرفتگی بینی در کودکان، شست‌وشوی ترشحات بيني، كاهش خشكي و بهبود التهاب غشاء بيني در سرماخوردگي‌ها، پايين ‌بودن ميزان رطوبت، مصرف بيش‌ از حد ضداحتقان‌ها، آلرژي‌ها، خونريزي‌های خفيف بيني و خشكي زمستاني به‌کار مي‌رود.
• سن مصرف: برای تمام سنین قابل استفاده است، حتی نوزادان.
• دوز مصرفی: چند قطره یا چند اسپری در هر سوراخ بینی، 2 تا 4 بار در روز یا به مقدار لازم.
• نحوه مصرف: سر کودک کمی به عقب خم شود و چند قطره در بینی ریخته شود، سپس کودک را کمی سرش را پایین نگه دارید تا دارو پخش شود. در کودکان زیر دو سال، به ویژه برای درمان گرفتگی بینی کودکان زیر یک سال، بهتر است از قطره بینی سدیم ‌کلراید استفاده شود. در صورت نیاز، 1 تا 2 قطره در هر سوراخ بینی چکانده شود. در کودکان بزرگ‌تر، دو قطره یا پاف اسپری بینی سدیم ‌کلراید، به عنوان بهترین اسپری برای گرفتگی بینی کودکان در هر سوراخ بینی که نیاز است، استفاده شود.
• مزیت: فاقد عوارض داروهای کاهنده گرفتگی و ایمن برای استفاده طولانی‌مدت است.

توجه داشته باشید که استفاده از پوآر بینی جهت تخلیه ترشحات داخل بینی، بعد از ریختن قطره بینی سدیم کلراید، به کاهش علاپم سرماخوردگی و درمان گرفتگی بینی در کودکان بسیار کمک می‌کند.

روش‌های فوری خانگی برای باز کردن بینی کودک در شب 

برای درمان گرفتگی بینی کودک در خانه، روش‌های ساده و طبیعی وجود دارد که می‌تواند تنفس کودک را آسان‌تر کند. قبل از هر چیز، استفاده از دستگاه بخور مرطوب‌کننده بسیار موثر است. اضافه کردن چند قطره عصاره اکالیپتوس به بخور، کمک می‌کند تا بینی کودک باز شود و راحت‌تر نفس بکشد. این روش یکی از رایج‌ترین گزینه‌های درمان گرفتگی بینی در کودکان است.

درمان‌های خانگی و گیاهی برای گرفتگی بینی کودک

• استفاده از سیر در رژیم غذایی: سیر به عنوان یک آنتی‌بیوتیک طبیعی عمل می‌کند و می‌تواند به کاهش عفونت و گرفتگی بینی کمک کند.
• چای زنجبیل: نوشیدن چای زنجبیل باعث تسکین گلوی کودک و باز شدن بینی می‌شود.
• سرکه سیب: رقیق‌کننده خلط بینی است و در طب سنتی و اسلامی برای درمان گرفتگی بینی توصیه می‌شود.
• غرغره آب نمک: برای کودکان بزرگ‌تر، غرغره آب نمک به نرم شدن مخاط و کاهش خلط کمک می‌کند.
• سوپ گیاهی: تهیه سوپ با پیاز فراوان و کمی ادویه فلفل می‌تواند روند بهبود را سریع‌تر کند.
• روغن بنفشه: در درمان گرفتگی بینی نوزاد، می‌توان کمی از روغن را در بینی کودک ریخت یا به پیشانی او مالید.

نکته مهم: قبل از استفاده از هر درمان خانگی یا سنتی، حتماً با پزشک مشورت کنید، به‌ویژه برای نوزادان و کودکان زیر ۲ سال.

نکات مهم و پایانی

قبل از استفاده از هر دارو یا درمان گیاهی، با پزشک مشورت کنید، مخصوصاً برای نوزادان و کودکان زیر ۲ سال. توصیه می‌شود که از داروهای کاهنده گرفتگی بینی فقط طبق دوز و سن توصیه‌شده استفاده شود. استفاده از بخور مرطوب‌کننده و شست‌وشوی بینی با محلول آب نمک نیز در زمان گرفتگی بینی کودکان ایمن و موثر است.

از دیگر سو داشتن رژیم غذایی سالم، نوشیدن مایعات کافی و استراحت، روند بهبود کودک را سریع‌تر می‌کند. اما در صورت طولانی شدن یا شدید شدن علائم، حتماً به پزشک مراجعه کنید.