شربت سرماخوردگی کودکان چند نوع است و چگونه مصرف می‌شود؟

شهریور ۹۹ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
شربت سرماخوردگی کودکان

سرماخوردگی از رایج‌ترین بیماری‌های کودکان محسوب می‌شود؛ به‌طور میانگین کودکان زیر شش سال، شش تا هشت بار در سال سرما می‌خورند. این بیماری اگرچه معمولا خودبه‌خود و با مراقبت‌های ساده بهبود می‌یابد؛ اما به‌علت حساسیت زیاد و اصرار والدین بر درمان دارویی، از شربت سرماخوردگی ضدسرفه تا داروهای تب‌بر، اغلب با مصرف انبوهی از دارو همراه است. برخلاف تصور رایج، مصرف شربت سرماخوردگی کودکان باید با دقت فراوانی همراه باشد.

مصرف بیش‌ازحد و نابجای شربت سرماخوردگی کودکان که متاسفانه در بسیاری موارد، بدون نسخه پزشک و به‌صورت آزاد از دارو‌خانه‌ها تهیه می‌شود، می‌تواند عوارض بسیار خطرناکی از خود برجای گذارد. ازاین‌رو، در ادامه به معرفی پرکاربردترین داروها در دسته شربت سرماخوردگی کودکان، نحوه عملکرد، مقادیر و زمان مناسب مصرف، موارد تجویز دارو و عوارض ناشی از مصرف نادرست آنها می‌‎پردازیم. لازم به ذکر است که اطلاعات زیر درباره شربت سرماخوردگی کودکان صرفاً برای آگاهی بیشتر بوده و جایگزین تجویز پزشک نمی‌شود.

سرماخوردگی کودکان چیست؟

قبل از پرداختن به موضوع شربت سرماخوردگی کودکان، لازم است بدانید سرماخوردگی یک عفونتِ ویروسی خود‌محدودشونده در بخش فوقانی دستگاه تنفسی است. بینی، سینوس‌های اطراف بینی، حلق و بخشی از حنجره، راه هوایی فوقانی را تشکیل می‌دهند. از‌این‌رو در متون پزشکی از سرماخوردگی به‌عنوان رینیت ویروسی (viral rhinitis) یاد می‌شود. رینیت ویروسی در وا‌قع نوعی التهاب در راه‌های هوایی فوقانی است که بر اثر ویروس‌های سرما‌خوردگی ایجاد می‌شود. 

مهم‌ترین خانواده ویروسی ایجاد‌کننده سرماخوردگی خانواده رینوویروس است. این ویروس‌ها حدود 100 نوع هستند که 40 درصد از سرماخوردگی‌ها را ایجاد می‌کنند. از سایر خانواده‌های ویروسی عامل سرماخوردگی آدنوویروس‌ها، ویروس سینسشیال تنفسی و ... است. شیوع سرماخوردگی بر اثر رینوویروس‌ها در فصل بهار و پاییز بیشتر است، در‌ حالی که سایر خانواده‌های ویروسی ایجاد‌کننده سرماخوردگی در زمستان شایع‌تر بوده و علائم شدید‌تری نیز ایجاد می‌کنند. تنوع بالا و تغییرات دائمی این ویروس‌ها باعث شده است که ساخت واکسن برای سرماخوردگی امکان‌پذیر نباشد. 

علائم شایع سرماخوردگی کودکان

مهم‌ترین علائم سرماخوردگی کودکان شامل موارد زیر است:

  • آبریزش بینی  
  • گرفتگی بینی
  • گلو درد
  • سرفه
  • عطسه
  • تب با درجه پایین
  • بدن درد 
  • احساس ضعف و بی‌حالی
  • اختلال در خواب و اشتها کودک

علائم سرماخوردگی بیشتر ناشی از عملکرد سیستم ایمنی در برابر ویروس است تا خود ویروس. در نتیجه، درمان سرماخوردگی با بهبود علائم همین واکنش سیستم ایمنی صورت می‌گیرد. (اصطلاحاً درمان علامتی یا علامت‌درمانی گفته می‌شود). پس در سرماخوردگی، عفونت ویروسی درمان نمی‌شود. بلکه با درمان دارویی و کاهش علائم بیماری، به کودک کمک می‌کنیم تا دوره ‌سرماخوردگی را راحت‌تر پشت‌سر گذارد. علائم سرماخوردگی معمولا در روز دوم تا سوم به اوج خود رسیده و به‌تدریج تا روز‌های دهم تا چهاردهم بهبود می‌یابد. 

علائم شایع سرماخوردگی کودکان

هر یک از علائم سرماخوردگی چگونه ایجاد می‌شوند؟

برای درک بهتر نسبت به نحوه عملکرد شربت سرماخوردگی کودکان، ابتدا باید با علت ایجاد علائم سرماخوردگی آشنا شویم. ازاین‌رو به بررسی چهار مورد از شایع‌ترین علائم سرماخوردگی شامل گرفتگی بینی، آبریزش بینی، سرفه و تب می-پردازیم:

گرفتگی بینی در سرماخوردگی کودکان

ویروس‌های عامل سرماخوردگی در دستگاه تنفسی فوقانی مستقر شده و با ترشح موادی از خود، توجه سیستم ایمنی را جلب می‌کنند. سیستم ایمنی برای رسیدن به محل تجمع ویروس،‌ از گردش خون استفاده می‌کند. پس در طی سرما-خوردگی، گردش خون بافت حفره بینی افزایش می‌یابد. افزایش گردش خون باعث تورم بافت و نهایتاً احساس احتقان یا گرفتگی بینی ایجاد می‌شود.

آبریزش بینی در سرماخوردگی کودکان

آبریزش بینی ناشی از افزایش فعالیت غدد داخل بینی در طی سرماخوردگی است که باعث تولید ترشحاتی می‌شود که بیشتر آن‌ها به مجرای بینی وارد شده و از سوراخ‌های بینی خارج می‌شوند. این ترشحات علاوه بر ایجاد یکی از علائم سرماخوردگی یعنی آبریزش بینی، با تحریک اعصاب بینی باعث ایجاد عطسه نیز می‌شوند.

سرفه در سرماخوردگی کودکان

سرفه یک رفلکس محافظتی حیاتی است؛ چرا‌که از پریدن موادغذایی و مایعات به داخل مسیر تنفسی محافظت می‌کند. در طی مبارزه دستگاه ایمنی با ویروس سرماخوردگی، مواد التهابی (مانند برادی‌کینین و پروستو‌گلاندین) در راه‌های تنفسی  آزاد می‌شود. آن‌ها باعث تحریک بیش ‌ازحد اعصاب بینی و رفلکس سرفه می‌شوند. شربت‌های شرفه کوکان از طریق اثرات متفاوتی بر بدن موجب درمان سرفه می‌شوند.

تب در سرماخوردگی کودکان

مرکز تنظیم دمای بدن غده هیپوتالاموس در مغز است. مواد التهابی تولید شده در طی مبارزه دستگاه ایمنی بدن با ویروس سرماخوردگی، با جریان خون به مغز رفته و بر هیپوتالاموس اثر می‌گذارند. نهایتا با تغییراتی که ایجاد می‌کنند باعث ایجاد تب می‌شوند.

درمان خانگی سرماخوردگی کودکان

درمان خانگی سرماخوردگی کودکان

در بیشتر موارد، سرماخوردگی نیاز به درمان دارویی ندارد. تنها با مراقبت‌های ساده و درمان حمایتی بهبود می‌یابد. درمان خانگی سرماخوردگی کودکان شامل موارد زیر است:

  • دریافت مایعات کافی
  • تخلیه ترشحات بینی با استفاده از قطره‌ سدیم‌کلرید و پوآر
  • استفاده از بخور سرد (بخور گرم توصیه نمی‌شود)
  • تغذیه مناسب با مایعات گرم و غذا‌های مقوی

در چه صورتی برای درمان سرماخوردگی کودکان به پزشک مواجعه کنیم؟

در صورتی که مراقبت‌های فوق را انجام می‌دهید ولی با یکی از موارد زیر مواجه شده‌اید، به پزشک مراجعه کنید تا دارو تجویز شود:

  • تب 38 درجه سانتی‌گراد در کودکان زیر سه ماه
  • افزایش تب یا تب بیش از دو روز در هر سنی
  • علائم کودک بهبود نمی‌یابند یا پیوسته بدتر می‌شوند.
  • علائم کودک باعث بی‌قراری و اختلال در خواب او شده است.
  • علائم شدید؛ مانند سرفه زیاد
  • خس خس سینه
  • درد گوش یا خروج ترشح از آن
  • خواب آلودگی غیرمعمول
  • کاهش‌ شدید اشتها 
  • طول‌کشیدن دوره بیماری به بیش از 14 روز 

دسته‌بندیِ دارویی شربت‌های سرما‌خوردگی کودکان

رایج‌ترین شربت‌های سرما‌خوردگی کودکان به انواع زیر دسته‌بندی می‌شوند:

نکته کلیدی: شربت‌های سرماخوردگی کودکان به هیچ عنوان خود بیماری را درمان نمی‌کنند؛ بلکه با کاهش علائم سرماخوردگی، تحمل دوره بیماری را آسان‌تر می‌کنند. همچنین دوره بیماری با مصرف شربت سرماخوردگی کودکان کوتاه‌تر از حالت معمول نمی‌شود.

 

درمان خانگی سرماخوردگی کودکان

یک سی سی یعنی چقدر؟

یکی از بزرگترین دغدغه‌های مادران معادل کردن سی سی با ابزارهای اندازه‌گیری روزمره مانند قاشق است. در ادامه چند معادل حجمی کاربردی معرفی می‌شود. اما موارد زیر برای زمانی است که شما پیمانه دقیقی برای مصرف شربت به‌همراه ندارید؛ سعی کنید تا جایی که امکان دارد از سرنگ درجه‌بندی‌شده (که سوزن آن را به روشی ایمن دور انداخته‌اید.) و یا پیمانه همراه شربت استفاده کنید. مصرف دقیق دارو از نظر ساعت و حجم در میزان تاثیر‌گذاری آن بسیار موثر است.

  • یک سی‌سی همان یک میلی‌لیتر است.
  • یک قاشق چای‌خوری معادل تقریباً پنج سی‌سی است.
  • یک قاشق غذا‌خوری معادل تقریبا ً15 سی‌سی است.
  • یک سی‌سی معادل 20 قطره از قطره‌چکان استاندارد است. 

نکته: موارد فوق یک معیار کلی است و ممکن است با توجه به اندازه قاشق یا قطره‌چکان معادلی متفاوت داشته باشد.

قبل از مطالعه ادامه مقاله توجه کنید!

  1. به‌هیچ عنوان به کودک زیر یک ماه (نوزاد) هیچ‌گونه شربتی ندهید. 
  2. دوز دارو‌هایی که در ادامه آورده می‌شوند باید با نظر پزشک باشد و هرگز خودسرانه به کودک دارویی ندهید؛ هرچند که فروش آنها در دارو‌خانه‌ها آزاد است.
  3. سواد پزشک‌تان را با میزان دارو‌یی که تجویز می‌کند، نسنجید و به دارو‌های تجویزی وی اعتماد کنید.
  4. مطالبی که در آینده مطالعه می‌کنید، صرفا جهت افزایش آگهی بوده و توصیه‌های پزشک بهترین گزینه درمانی است. 

شربت‌های سرماخوردگی ترکیبی

شربت سرماخوردگی ترکیبی نوعی از شربت سرماخوردگی است که به‌دلیل تشکیل از چند دسته دارویی، دارای خواصی چند‌گانه است. شربت سرماخوردگی کودکان شناخته‌شده‌ترین نوع شربت سرماخوردگی ترکیبی است. از دیگر شربت‌های سرماخوردگی ترکیبی می‌توان به شربت سرفه اکسپکتورانت نیز اشاره کرد. این شربت اگرچه در دسته ضدسرفه‌ها طبقه-بندی می‌شود، اما دارای خواصی چند‌گانه است. شربت ضدسرفه اکسپکتورانت در مقاله شربت‌ سرفه برای کودکان به تفضیل‌ بررسی شده است. در ادامه چند مورد از شربت‌های سرماخوردگی ترکیبی مورد بررسی قرار می‌گیرند.

شربت سرماخوردگی کودکان

شربت سرماخوردگی کودکان با اسامی دیگری مانند؛ شربت ببنالژین (Bebenalgin)، شربت پدی‌کلد (Pedicold)، شربت پدیاتریک گریپ (Pediatric Grippe)، شربت کوریزان سرماخوردگی کودکان (Children Corizan Grippe)، شربت کیدی کلد (Kidi Cold) و شربت گریفن (Griphen) نیز شناخته می‌شود.

مکانیسم اثر و ترکیب شربت سرماخوردگی کوریزان اطفال چیست؟

شربت کوریزان سرماخوردگی کودکان، دارای کلروفنیل‌آمین به عنوان ترکیب آنتی‌هیستامینی بوده که در رقابت با هیستامین در اتصال به گیرنده هیستامین نوع یک (H1)، عمل می‌کند؛ از این رو موجب کاهش موقتی در علایم حساسیتی نظیر عطسه، اشک‌ریزش و خارش چشم‌ها و آبریزش از بینی ناشی از سرماخوردگی و آلرژی‌های دستگاه تنفسی فوقانی می‌شود. این شربت سرماخوردگی ترکیبی به‌خاطر داشتن فنیل‌پروپانول‌آمین و فنیل‌افرین به عنوان یک داروی ضداحتقان عمل می‌کند؛ با تنگ‌کردن عروق ناحیه بینی باعث بازشدن راه ‌هوایی و تسهیل تنفس می‌شود.

موارد مصرف شربت سرماخوردگی اطفال

  • علایم ناشی از سرماخوردگی؛ سرفه، عطسه، خارش و آبریزش بینی و چشم
  • رینیت آلرژیک

زمان مناسب و دوز مصرف شربت سرماخوردگی کودکان

از آنجا که این شربت ترکیبی از دارو‌های مختلف است، تجویز دوز دقیق آن باید توسط پزشک صورت گیرد.

عوارض جانبی شربت کوریزان: این دارو ممکن است سبب بی‌قراری، رنگ‌پریدگی، اشکال در تنفس، بی‌خوابی، تهوع، استفراغ، تاری‌ دید، سردرد، بی‌قراری، خشکی دهان، مشکلات و اختلالاتی قلب و عروق و گاهی حالتی از تسکین بیش‌از حد شود.

دوز مصرف شربت سرماخوردگی کودکان

موارد منع مصرف دارو

  • استفاده از هر گونه داروی ضدسرفه و شربت سرماخوردگی کودکان، بدون نسخه و تجویز پزشک در کودکان زیر دو سال ممنوع است. 
  • اگر کودک شما دچار بیماری کبدی، کلیوی و ریوی همانند آسم، آمفیزم ریوی و... است، حتما قبل از تجویز و مصرف دارو در این باره به پزشک او اطلاع دهید.

توصیه‌های کاربردی

  • از این دارو در یک دوره درمان بیش از پنج روز برای کودک‌تان استفاده نکنید. اگر علائم کودک بعد از پنج روز درمان بهبود نیافت و یا اگر تب همراه با سردرد یا بثورات پوستی داشت، با پزشک مشورت کنید.
  • برای کاهش علائم گوارشی ناشی از مصرف شربت سرماخوردگی کودکان، می‌توانید دارو‌ را همراه با شیر مصرف کنید.

شربت کوریزان سرماخوردگی و آنفولانزا

شربت کوریزان سرماخوردگی و آنفولانزا، در ترکیبات کمی با شربت سرماخوردگی کوریزان اطفال ،که کمی پیش‌تر مورد بحث قرار گرفت، متفاوت است. این شربت به نام‌های بی‌بی‌ کلد (Baby Cold) و تریپل‌ کلد (Triple Cold) نیز شناخته می‌شود.

شربت کوریزان کودکان سرماخوردگی و آنفولانزا حاوی استامینوفن به‌عنوان دارو تب‌بر، دیفن‌هیدرامین به‌عنوان ‌دارو آنتی‌هیستامین و فنیل‌افرین به‌‌عنوان دارو ضداحتقان است.

شربت کوریزان سرماخوردگی و آنفولانزا در رفع آبریزش بینی، گرفتگی بینی، سردرد، تب و سایر علائم سرماخوردگی و آنفولانزا کاربرد دارد.

  • زمان مناسب و دوز مصرف: از آنجا که این شربت ترکیبی از دارو‌های مختلف است، تجویز دوز دقیق آن باید توسط پزشک صورت گیرد.
  • عوارض جانبی شربت سرماخوردگی کودکان: افزایش و یا کاهش فشار خون، تپش قلب، سرگیجه، سردرد، بی‌قراری، خواب‌آلودگی، لرزش، راش پوستی، افزایش اشتها، کم‌خونی، تحریک‌پذیری، خشکی دهان و تغییراتی در سطح بیلی‌روبین خون.