نفخ شکم در بارداری - علت نفخ در بارداری و درمان آن

نفخ شکم در بارداری یکی از شایع‌ترین اما کمتر گفته‌شده‌ترین مشکلات این دوران است. بسیاری از مادران انتظار تهوع، خستگی یا کمردرد را دارند، اما تجمع گاز و احساس پری و سنگینی شکم می‌تواند آن‌ها را غافلگیر کند. واقعیت این است که تغییرات هورمونی و فیزیولوژیک بارداری، دستگاه گوارش را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد و زمینه ایجاد نفخ را فراهم می‌کند.

مهم‌ترین علت نفخ در بارداری افزایش هورمون پروژسترون است؛ هورمونی که با شل کردن عضلات صاف بدن، از جمله عضلات دستگاه گوارش، باعث کند شدن حرکات روده می‌شود. این کاهش سرعت هضم، فرصت بیشتری برای تولید گاز در روده فراهم می‌کند. علاوه بر این، بزرگ شدن رحم و فشار آن بر معده و روده‌ها، تغییر در الگوی تغذیه، مصرف مکمل‌های آهن، یبوست بارداری و حتی استرس نیز می‌توانند در تشدید نفخ نقش داشته باشند.

اگر شما هم در این دوران با احساس تورم شکم، آروغ زدن‌های مکرر یا دفع گاز بیشتر از حد معمول مواجه هستید، بدانید که تنها نیستید و این وضعیت در اغلب موارد طبیعی است. با این حال، آگاهی از علت‌ها و شناخت راهکارهای مؤثر می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی این ناراحتی را کاهش دهد. در ادامه این مطلب از مجله سلامت گهواره، به‌صورت علمی و کاربردی درباره روش‌های پیشگیری و درمان نفخ شکم در بارداری می‌پردازیم.

با نصب اپلیکیشن گهواره، در جریان تغییرات هفته به هفته بارداری خود قرار می‌گیرید. این برنامه، اطلاعات تخصصی درباره رشد جنین، سلامت مادر و تغذیه ارائه می‌دهد و تمامی آزمایشات و معاینات بارداری را یادآوری می‌کند و هر روز یک پیام مشاوره‌ای متناسب با سن بارداری خود دریافت خواهید کرد.

علت نفخ شکم در دوران بارداری 

نفخ شکم در بارداری نتیجه مستقیم تغییرات هورمونی و گوارشی بدن مادر است. با شروع بارداری، سیستم گوارش برای حمایت از رشد جنین دچار تغییراتی می‌شود که اگرچه طبیعی هستند، اما می‌توانند باعث احساس پری شکم، تجمع گاز و حتی درد شکمی شوند. مهم‌ترین دلایل نفخ در این دوران عبارت‌اند از:

• افزایش ترشح هورمون پروژسترون

پروژسترون یکی از کلیدی‌ترین هورمون‌های بارداری است که برای حفظ و رشد جنین ضروری است. افزایش سطح این هورمون باعث شل شدن عضلات صاف سراسر بدن، از جمله عضلات روده می‌شود. در نتیجه حرکات دودی روده کندتر شده و هضم غذا زمان بیشتری می‌برد. این کندی باعث تجمع بیشتر گاز در دستگاه گوارش و در نهایت نفخ و احساس سنگینی شکم می‌شود.

• مصرف قرص ویتامین در زمان اقدام به بارداری

بسیاری از زنان از دوران پیش از بارداری مصرف مکمل‌هایی مانند اسید فولیک، آهن و مولتی‌ویتامین‌ها را آغاز می‌کنند. ورود ناگهانی این مواد مغذی، به‌ویژه آهن، می‌تواند باعث کند شدن عملکرد روده و ایجاد یبوست شود. یبوست نیز به نوبه خود موجب افزایش تولید و حبس گاز در روده و تشدید نفخ می‌شود.

• تغییرات هورمونی گسترده

علاوه بر پروژسترون، سایر هورمون‌های بارداری نیز در تنظیم عملکرد گوارش نقش دارند. این نوسانات هورمونی می‌توانند تعادل طبیعی باکتری‌های روده را تغییر داده و تولید گاز را افزایش دهند. به همین دلیل برخی زنان حتی از هفته‌های ابتدایی بارداری دچار نفخ می‌شوند.

• کند شدن هضم و جذب مواد غذایی

بدن در دوران بارداری تلاش می‌کند مواد مغذی را با کارایی بیشتری جذب کند تا نیازهای جنین تأمین شود. به همین دلیل فرآیند عبور غذا از روده آهسته‌تر می‌شود. این توقف طولانی‌تر مواد غذایی در روده فرصت بیشتری برای تخمیر و تولید گاز ایجاد می‌کند.

• تغییرات در رژیم غذایی

بسیاری از زنان باردار به توصیه پزشک، الگوی تغذیه‌ای خود را تغییر می‌دهند. افزایش مصرف میوه، سبزیجات، لبنیات یا غذاهای خاص ممکن است در کوتاه‌مدت باعث افزایش گاز و نفخ شود، به‌ویژه اگر بدن پیش از آن به چنین رژیمی عادت نداشته باشد.

• افزایش مصرف فیبر یا مواد غذایی نفاخ

گرچه فیبر برای پیشگیری از یبوست ضروری است، اما افزایش ناگهانی آن می‌تواند باعث تولید گاز بیشتر شود. مواد غذایی مانند حبوبات، کلم، گل‌کلم، نوشیدنی‌های گازدار و برخی میوه‌ها از جمله خوراکی‌های نفاخ هستند که در صورت مصرف زیاد، نفخ را تشدید می‌کنند.

• یبوست ناشی از کاهش تحرک روده

کاهش حرکات روده به دلیل اثر هورمون‌ها و کاهش فعالیت بدنی، زمینه‌ساز یبوست بارداری است. وقتی مدفوع مدت طولانی‌تری در روده باقی می‌ماند، تخمیر باکتریایی افزایش یافته و گاز بیشتری تولید می‌شود که منجر به احساس پری و تورم شکم خواهد شد.

در مجموع، نفخ شکم در بارداری اغلب نتیجه ترکیب چند عامل است و معمولاً جای نگرانی ندارد؛ اما در صورت همراهی با درد شدید، تهوع مداوم یا تغییرات غیرعادی در دفع، لازم است با پزشک مشورت شود.

با اپلیکیشن گهواره، هفته به هفته بارداریت رو دنبال کن.

نصب اپلیکیشن گهواره

نفخ شکم در بارداری از کی شروع می‌شود؟

نفخ شکم می‌تواند یکی از اولین علائم بارداری باشد و برخلاف تصور رایج، بسیاری از زنان آن را از همان هفته‌های ابتدایی، حتی پیش از پایان ماه اول تجربه می‌کنند. افزایش سریع هورمون پروژسترون از اوایل بارداری باعث کند شدن حرکات روده می‌شود و همین موضوع زمینه تجمع گاز و احساس پری شکم را فراهم می‌کند. به همین دلیل، نفخ در اوایل بارداری – به‌ویژه در سه‌ماهه اول – کاملاً شایع و طبیعی است.

شدت نفخ در هر فرد متفاوت است؛ برخی زنان از هفته‌های ۵ تا ۸ بارداری متوجه آن می‌شوند، در حالی که در برخی دیگر ممکن است از حوالی هفته ۱۰ یا ۱۱ پررنگ‌تر شود. در ماه‌های پایانی بارداری، علاوه بر اثر هورمون‌ها، بزرگ شدن رحم و فشار آن بر معده و روده‌ها نیز می‌تواند نفخ را تشدید کند. در اغلب موارد، نفخ شکم تا پایان بارداری به درجات مختلف ادامه دارد و پس از زایمان و کاهش سطح هورمون‌ها به‌تدریج برطرف می‌شود.

به نقل از The Bump

نفخ شکم در دوران بارداری بسیار شایع است و به‌دلیل تغییرات هورمونی رخ می‌دهد که باعث کند شدن هضم غذا شده، تجمع گاز و احساس پری یا سفتی در شکم ایجاد می‌کند.

Bloating is very common during pregnancy and is caused by hormonal changes that slow digestion, leading to gas buildup and a feeling of fullness or tightness in the abdomen.

ورم شکم در ماه اول بارداری

شاید در اوایل بارداری با تورم شکمی روبه رو شده باشید. اما علت آن بزرگ شدن رحم نیست. به احتمال زیاد این تورم ناشی از نفخ شکم در روزهای اولیه باردرای است و هنوز برای تغییر اندازه‌ی رحم زود است. درست مانند زمانی که قبل از قاعدگی دچار پف می‌شوید، افزایش پروژسترون (و تعدادی دیگر از ‌هورمونهای تولید مثلی) که انجام مراحل لقاح افزایش پیدا می‌کنند، مسئول این اتفاق است.

* مقاله ورم در بارداری دختر را مطالعه کنید.

نفخ زیاد در اوایل بارداری و جنسیت جنین

در هفته‌های ابتدایی بارداری، نفخ معمولاً به صورت احساس پری، سفتی شکم، تجمع گاز، آروغ زدن یا دفع گاز بیشتر از حد معمول بروز می‌کند. برخی زنان حتی پیش از مشخص شدن قطعی بارداری، احساس می‌کنند شکمشان بزرگ‌تر یا متورم‌تر شده است. این حالت بیشتر به دلیل افزایش سریع هورمون پروژسترون و کند شدن حرکات روده ایجاد می‌شود و ارتباطی با اندازه واقعی جنین در این مرحله ندارد.

در مورد ارتباط نفخ با جنسیت جنین، باورهای رایجی وجود دارد که شدت نفخ را به علائم بارداری دختر یا علائم بارداری پسر نسبت می‌دهند. از نظر علمی، تعیین‌کننده اصلی نفخ همان تغییرات هورمونی، به‌ویژه افزایش پروژسترون، است. تفاوت‌های هورمونی بین بارداری پسر و دختر آن‌قدر قابل‌اتکا و ثابت نیست که بتوان بر اساس میزان نفخ، جنسیت جنین را پیش‌بینی کرد.

بنابراین اگر در اوایل بارداری نفخ زیادی را تجربه می‌کنید، این موضوع نشانه طبیعی تغییرات بدن شماست و نمی‌توان از روی آن درباره تعیین جنسیت جنین قضاوت کرد.

درمان نفخ شکم در بارداری

بسیاری از مادران می‌پرسند برای نفخ معده در بارداری چی بخوریم؟ یا بهترین روش‌های درمان نفخ در بارداری چیست؟ خبر خوب این است که در اغلب موارد، با اصلاح سبک زندگی و تغذیه می‌توان این مشکل را تا حد زیادی کنترل کرد. در ادامه، راهکارهای مؤثر را در دو دسته خانگی و دارویی بررسی می‌کنیم.

به نقل از Healthline

خوردن وعده‌های غذایی کوچک‌تر و پرتکرار و حفظ تحرک با ورزش‌های ملایم مثل پیاده‌روی می‌تواند با کمک به هضم غذا و جلوگیری از تجمع گاز، نفخ را در دوران بارداری کاهش دهد.

Eating smaller, more frequent meals and staying active with gentle exercise like walking can help ease bloating during pregnancy by supporting digestion and preventing gas buildup.

درمان های خانگی نفخ شکم در بارداری

در ادامه راهکارهایی برای درمان نفخ شکم در بارداری بررسی می‌شوند:

• غذای نفاخ را بشناسید

بعضی از غذاها به اصطلاح نفاخ هستند. برای جلوگیری از نفخ شکم در بارداری، زن باردار باید آن را در لیست پرهیزات خود قرار دهد. این غذاها شامل انواع کلم، حبوبات، مارچوبه و غلات کامل هستند. بهتر است در مصرف این مواد احتیاط کنید به ویژه اگر دل پیچه و درد شکم در شما زیاد است. پرهیز از خوردن نوشیدنی‌های شیرین، گازدار و غذاهای چرب سرخ شده نیز یک راه حل نفخ شکم در بارداری است. خوردن لبنیات در بارداری نیز می‌تواند برای بعضی از زنان مشکلات نفخی ایجاد کند. 

قند فروکتوز به طور طبیعی در برخی غذاها، به ویژه تره، پیاز، کنگر فرنگی، میوه های خشک، کنسرو گوجه فرنگی، سس گوجه فرنگی، گلابی، سیب، عسل، گندم و آب میوه وجود دارد. شربت ذرت با فروکتوز بالا نوعی فروکتوز است که اغلب به غذاهای فرآوری شده و بسیاری از نوشابه‌ها و نوشیدنی‌های میوه‌ای اضافه می‌شود. مصرف این قند می‌تواند منجر به نفخ شکم در بارداری می‌شود و بنابراین باید در لیست پرهیز غذایی دوران بارداری باشد.

در پاسخ به این سوال نیز که برای نفخ معده در بارداری چی بخوریم؟ می‌توان گفت غذاهای سبک و زودهضم مثل، برنج ساده یا کته، نان سبوس‌دار در حد متعادل، سیب‌زمینی آب‌پز، ماست پروبیوتیک (در صورت تحمل)، موز رسیده، زنجبیل تازه یا دمنوش ملایم آن (با مشورت پزشک)، سبزیجات بخارپز به جای خام انتخاب بهتری هستند. زیرا این مواد به بهبود هضم کمک کرده و گاز کمتری تولید می‌کنند.

• آهسته غذا بخورید

وقتی با عجله غذا می‌خورید، همراه غذای خود میزا زیادی هوا نیز می‌بلعید. این هوا در معده‌ی شما حل شده و باعث ایجاد حباب، گاز و درد زیر شکم می‌شود. بنابراین سرعت خود را کم کرده و غذایتان را کاملاً بجوید. خوردن وعده‌های کوچک نیز می‌تواند مفید باشد. سه وعده‌ی غذایی کوچک با دو یا سه میان وعده در بین برنامه‌ریزی کنید.

• آب زیاد بنوشید

هیدراته ماندن به هضم غذا کمک می‌کند و می‌تواند از یبوست بارداری جلوگیری کند. اگر به آرامی بنوشید، هوای کمتری هم دریافت خواهید کرد. بنابراین نوشیدن آب زیاد اما جرعه جرعه روش دیگری برای جلوگیری از نفخ شکم و درد پهلو در بارداری است.

• فیبر بیشتری بخورید

برای باد شکم چه بخوریم؟ افزایش فیبر مانند میوه‌ها و سبزیجات سبز برگ می‌تواند در اوایل کار، نفخ شکم در بارداری را شدیدتر کند. اما با گذشت زمان، رژیم غذایی پر از فیبر می‌تواند یبوست را کاهش دهد، که خود آن می‌تواند یک علت درد و نفخ شکم در زن حامله باشد. اگر از رژیم غذایی غنی از فیبر استفاده نمی‌کنید، باید برای رفع نفخ شکم در اقدام به بارداری دست به کار شوید و این غذاها را به آرامی به رژیم غذایی خود اضافه کنید تا بدن شما با آن سازگار شود.

• ورزش کنید

ورزش علاوه بر اینکه برای سلامت کلی شما مفید است، روند گوارش را نیز تسهیل می‌بخشد. بنابراین به عنوان یک راه درمان نفخ شکم در بارداری محسوب می‌شود.

• لباس گشاد بپوشید

لباس‌هایی که کمر تنگی دارند می‌توانند فشار بیشتری بر شکم شما وارد کرده و به تجمع گاز کمک کنند. از این رو با پوشیدن لباس‌های گشاد و راحت به ویژه در اواخر این دوران، به رفع نفخ شکم در بارداری کمک کنید.

درمان های دارویی نفخ شکم در بارداری

در صورتی که روش‌های خانگی مؤثر نباشند، پزشک ممکن است برخی داروهای ایمن در بارداری را تجویز کند. مصرف هرگونه دارو باید فقط با نظر پزشک باشد.

داروهای احتمالی شامل:

• سایمتیکون (Simethicone): برای کاهش حباب‌های گاز در معده و روده
• مکمل‌های پروبیوتیک برای بهبود تعادل باکتری‌های روده
• ملین‌های ملایم مجاز در بارداری در صورت وجود یبوست شدید
• تنظیم یا تغییر نوع مکمل آهن در صورت تشدید نفخ

توجه داشته باشید که باید از مصرف خودسرانه داروهای ضدنفخ یا گیاهان دارویی قوی خودداری کنید، زیرا برخی ترکیبات ممکن است در بارداری ایمن نباشند. در مجموع، نفخ شکم در بارداری اغلب طبیعی و قابل‌کنترل است. با اصلاح رژیم غذایی، افزایش تحرک و در صورت نیاز استفاده از درمان‌های پزشکی تحت نظر پزشک، می‌توان این ناراحتی شایع را به‌طور مؤثری مدیریت کرد.

خطرات نفخ شکم در بارداری

در بیشتر موارد، نفخ شکم در دوران بارداری پدیده‌ای طبیعی است که به دنبال تغییرات هورمونی، به‌ویژه افزایش پروژسترون و کاهش حرکات روده ایجاد می‌شود و به‌تنهایی خطری برای مادر یا جنین ندارد. با این حال، گاهی نفخ می‌تواند با علائمی همراه شود که نشان‌دهنده یک مشکل جدی‌تر گوارشی یا حتی عوارض بارداری باشد و در این شرایط نیاز به بررسی پزشکی وجود دارد.

اگر درد شکم شدید، مداوم یا شبیه گرفتگی‌های قوی و غیرعادی باشد، یا در مدفوع خون مشاهده شود، باید موضوع جدی گرفته شود. همچنین اسهال شدید یا طولانی‌مدت، یبوست چندروزه همراه با درد قابل‌توجه، تهوع و استفراغ مکرر و کنترل‌نشده، تب یا ضعف شدید از جمله نشانه‌هایی هستند که مراجعه به پزشک را ضروری می‌کنند. در صورتی که درد شکم حالت منظم و ریتمیک پیدا کند یا با ترشحات غیرطبیعی واژینال و احساس فشار در لگن همراه باشد، لازم است احتمال انقباضات زودرس یا سایر مشکلات بررسی شود. بنابراین اگرچه نفخ معمولاً بی‌خطر است، اما علائم غیرطبیعی یا تشدیدشونده نباید نادیده گرفته شوند.

نکات مهم و پایانی

نفخ یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی در دوران بارداری است و در بسیاری از زنان از سه‌ماهه اول آغاز می‌شود. علت اصلی آن افزایش هورمون پروژسترون است که با شل کردن عضلات روده، روند هضم را کندتر می‌کند و زمینه تجمع گاز را فراهم می‌سازد.

کنترل این وضعیت تا حد زیادی به اصلاح سبک زندگی وابسته است. تغذیه متعادل، مصرف کافی آب، افزایش تدریجی فیبر و داشتن فعالیت بدنی سبک مانند پیاده‌روی می‌تواند نقش مؤثری در کاهش علائم داشته باشد. با این حال، اگر شدت درد به‌طور ناگهانی افزایش پیدا کند یا الگوی دفع تغییر محسوسی داشته باشد، ارزیابی پزشکی ضروری است.

در اغلب موارد، نفخ پس از زایمان و با بازگشت تدریجی سطح هورمون‌ها به حالت طبیعی کاهش می‌یابد. آگاهی از طبیعی بودن این علامت و مدیریت صحیح آن می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی مادر در دوران بارداری کمک کند و از نگرانی‌های غیرضروری بکاهد.

منبع :

www.thebump.com

www.healthline.com