بهترین زمان شروع غذای کمکی کودک

فروردین ۹۹ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
بهترین زمان شروع غذای کمکی کودک

معمولا آشنایی کودک با غذای کمکی (غذاهای جامد و مایعاتی غیر از شیر) در سال اول زندگی شروع می‌شود. بر اساس نظر سازمان جهانی بهداشت، غذای کمکی باید از6 ماهگی شروع شود. شروع زودتر و یا دیرتر آن کودک را در معرض خطر قرار می‌دهد. شروع زودهنگام غذای کمکی، کودک را از فواید شیر محروم می‌کند. هم‌چنین او هنوز توانایی بلع مناسب غذاهای جامد را ندارد. پس ممکن است مواد غذایی یا مایعات وارد ریه او شوند. در صورت دیر شروع کردن غذای کمکی نیز کالری کافی به کودک نمی‌رسد. اگرچه پس از 6 ماهگی، شیر مادر منبع اصلی تغذیه کودک شما خواهد بود، اما می‌توانید غذاهای کمکی جامد مانند انواعسرلاک ، فرنی نوزاد و سویق کودک را اضافه کنید. کودک شما معده‌ کوچکی دارد و به تازگی جویدن را یاد گرفته‌است. پس مقدار کمی مواد مغذی نرم برای او کافی خواهد بود.

نشانه‌های آمادگی برای شروع غذای کمکی 

از نظر بیشتر پزشکان 6 ماهگی بهترین زمان برای شروع غذای‌ مکمل است. اما باید به تفاوت‌های فردی کودکان توجه کرد. موارد زیر می‌توانند در تصمیم‌گیری بهتر درباره آمادگی کودک کمک کنند.

اگر کودک‌تان:

  • بدون کمک یا با کمک اندکی می‌تواند بشیند؛
  • کنترل مناسبی روی سر و گردن خود دارد؛
  • در هنگام پیشنهاد غذا، دهان خود را باز می‌کند و به جلو خم می‌شود؛
  • آمادگی خود را برای تجربه هر موادی، چه سخت و چه نرم نشان می‌دهد. مانند به دهان بردن دست‌ها و اسباب بازی‌ها

نوزاد شما برای اولین وعده‌ی غذای‌کمکی آماده است.

مواد غذایی مناسب برای شروع غذای ‌کمکی نوزاد 

هدف اصلی آشنایی کودک شما با طعم‌ها و بافت‌های جدید مواد غذایی است. مقدار غذای کمکی و ترتیب شروع انواع آن اهمیت کمتری دارد. 

بهتر است پس از شروع هر نوع ماده غذایی جدید 5-3 روز صبر کرد. اگر واکنش حساسیت دیده نشد، ماده غذایی جدیدی امتحان می‌شود. علائم حساسیت غذایی شامل موارد زیر است:

 کهیر، تورم صورت، استفراغ، اسهال، سرفه، خس‌خس سینه، تنفس دشوار و رنگ‌پریدگی صورت. در صورت مواجهه با هر یک از این علائم هر چه سریع‌تر به مرکز درمانی مراجعه کنید.

برای شروع غذای کمکی، در سه مرحله کودک را با مواد غذایی مختلف آشنا می‌کنیم:

  • مرحله اول: غذاهای پوره شده، حاوی تنها یک نوع ماده غذایی مانند گوشت، سبزیجات و میوه، بدون اضافه کردن شکر و نمک.
  • مرحله دوم: غذای پوره شده یا رد شده از صافی حاوی دو یا چند نوع ماده غذایی، بدون اضافه کردن شکر و نمک. در صورت تحمل غذای پوره شده، آن را کمتر له کنید.
  • مرحله سوم: ترکیب انواع مواد غذایی با اندازه‌هایی که زیر دندان بروند. با این کار کودک به جویدن تحریک می‌شود. می‌توانید به غذا ادویه اضافه کنید اما نمک و شکر خیر. بهتر است تا قبل از 12 ماهگی به کودک آب میوه ندهید.

شایع‌ترین روش برای شروع غذای کمکی در بین مادران ایرانی استفاده از لعاب برنج است. از یک بار در روز به ازای یک قاشق مرباخوری شروع می‌شود. بتدریج به 10 قاشق مرباخوری در روز افزایش داده می‌شود. برای تهیه دو قاشق غذاخوری برنج را با یک لیوان آب روی شعله بگذارید تا بپزد و خوب لعاب بیندازد. سپس برنج را به همراه آب آن از صافی بسیار ریزی رد کنید. طوری که فقط آب برنج رد بشود.

می‌توانید از حریره بادام نیز استفاده کنید. حریره بادام معمولاً جز اولین غذاهایی کمکی است که مادران شروع می‌کنند. طبق نظر متخصصین تغذیه لازم است در ماه ششم روزی یک‌بار قبل از شیر دادن، حریره‌ی 50% ( به مقدار مساوی با شیر ) به کودک داده شود. حریره بادام باید از یک قاشق چای‌خوری شروع شده و روزانه اضافه ‌گردد. این مقدار تا پایان ماه ششم به 150 گرم (دو سوم استکان) می‌رسد.

تفاوت غذای‌کمکی در کودک شیرخشکی با شیر مادر

تفاوت چندانی در زمان شروع غذای کمکی و نوع آن، بین کودکان مصرف‌کننده شیر خشک یا شیر مادر وجود ندارد. هر دو کودک باید از 6 ماهگی غذای کمکی را شروع کنند. با توجه به اینکه جذب آهن موجود در شیر مادر بالاتر است، می‌توانید در کنار شیر خشک از شیر مادر هم به کودک بدهید. در غیر این صورت باید از غداهای کمکی غنی از آهن بیشتر استفاده کنید. مغز ها مانند بادام، فندق، پسته و گردو و حبوبات از این مواد هستند.

فراموش نکنید که کودکان مصرف‌کننده شیر مادر و یا شیر خشک باید از 15 روزگی قطره ویتامین A و D را به صورت روزانه مصرف کنند. مصرف قطره آهن از 6 ماهگی شروع می‌شود. اما نوزادان نارس و کم‌وزن در حین تولد باید از یک ماهگی تا 12 ماهگی از قطره آهن استفاده کنند.

برای تامین نیازهای کودک به این مکمل‌ها نیازی به خرید مولتی‌ویتامین‌های گران‌قیمت خارجی ندارید. زیرا قطره‌های ایرانی کاملا مناسب با نیازهای کودک شما ساخته شده‌اند.

آیا غذای کمکی نوزاد حساس به پروتئین گاوی تفاوت دارد؟

حساسیت یا آلرژی به پروتئین شیر گاو شایع‌ترین حساسیت غذایی در نوزادان است. این حساسیت زمانی اتفاق می‌افتد که سیستم ایمنی بدن علیه پروتئین شیر گاو واکنش نشان می‌دهد. این واکنش معمولا در کودکان زیر یک سال رخ می‌دهد. 

تشخیص این بیماری نباید بر روند شیردهی مادر تاثیر بگذارد. زیرا شیر مادر بهترین گزینه برای تغذیه‌ نوزاد حساس به پروتئین گاوی است. مادر می‌تواند با مصرف آب‌میوه‌های طبیعی، مولتی ویتامین و امگا-3 شیر خود را تقویت کند. 

بعد از 6 ماهگی باید توجه کنید که هیچ ردی از شیر گاوی در غذاهای مکملِ نوزاد وجود نداشته باشد. پس، تنها حذف شیر و محصولات لبنی گاوی کافی نیست. بلکه رد‌پای شیر‌گاوی، نباید در هیچ مرحله‌ای از تولیدِ غذا وجود داشته باشد. شما می‌توانید لعاب برنج را همراه با شیر خودتان تهیه کنید. اگر مادر به اندازه کافی شیر ندارد؛ برای تهییه فرنی نوزاد می‌توانید از شیرخشک‌هایی که « پروتئین هیدرولیک» دارند استفاده کنید. این محصولات فاقد شیر گاوی هستند و با شیر حیواناتی مثل بز تولید می‌شوند.

چگونگی متوجه سیر شدن کودک شوید؟

مدت ها قبل از اینکه کودکتان حرف زدن را بیاموزد، به وسیله صداها و حرکت‌ها نشانه‌هایی از گرسنگی یا سیری بیان می‌کند. با بزرگ‌تر شدن کودک، نشانه‌های جدیدی برای اعلام گرسنگی یا سیری دیده می‌شود. در زیر نشانه هایی برای کودکان تا 6 ماهگی و از 6 تا 24 ماهگی آورده شده است که می‌توانند برای اطلاع از سیر شدن کودک استفاده شوند.

اگر کودکتان تا 6 ماهگی رفتارهای زیر را انجام بدهد، نشانه سیری است:

  • بستن دهان
  • برگرداندن سر از پستان مادر یا شیشه شیر
  • شل کردن دست‌ها

نشانه های سیری در 6 تا 24 ماه نوزادتان:

  • غذا را پس می‌زند
  • در زمان نزدیک شدن غذا دهانش را می‌بندد
  • استفاده از دست یا صدا برای نشان دادن سیری

تا 6 ماهگی، کودکتان گرسنه است اگر :

  • دستش را در دهان قرار می‌ده
  • سرش را به سمت پستان مادر یا شیشه شیر می‌گرداند
  • لب هایش را لیس می‌زند

در بازه 6 تا 24 ماه کودک نشانه‌های جدیدی از گرسنگی را یاد می‌گیرد:

  • اشاره کردن به غذا یا سعی در رسیدن به آن
  • در زمانی که قاشق غذا به او نزدیک می‌شود دهانش را باز می‌کند
  • در زمان دیدن غذا هیجان‌زده می‌شود

نکات مهم هنگام شروع غذای کمکی

  • با وجود اینکه اکثر پزشکان معتقدند غذای‌کمکی باید از حدود 6 ماهگی آغاز شود؛ اما اگر کودکتان نشانه‌های آمادگی شروع غذای‌کمکی را قبل از این زمان کسب کرد، می توانید قبل از 6 ماهگی غذای‎‌کمکی را شروع کنید.
  • شیرخوار در حوالی 6 ماهگی تمرین جویدن را آغاز می‌کند. پس لازم است غذای‌کمکی اولیه نرم باشد. آیا می‌دانستید که پوره آبدار مواد مغذی زیادی ندارد؟ برای افزایش مواد مغذی، پوره را به اندازه‌ای بپزید تا سفت شده و به آسانی از قاشق سرریز نشود.
  • اولین غذای‌کمکی را باید کمی غلیظ‌تر از شیر تهیه کنید. به صورت تدریجی غذاهای نیمه‌جامد و جامد می‌توانند به رژیم غذای نوزادتان اضافه‌شوند.
  • توصیه می‌شود غذای شیرخوار به مقدار کم و برای یک وعده‌ تهیه شود. غذای باقی‌مانده برای 24 ساعت در یخچال سالم می‌ماند. برای نگهداری بیشتر غذا را در فریزر بگذارید.
  • پختن غذا نمی‌تواند از بروز حساسیت پیشگیری‌کند؛ اما ممکن است شدت حساسیت‌زایی آن را کاهش ‌دهد. 

جدول برنامه غذای کمکی کودک زیر یک سال در روز

بیشتر پزشکان معتقدند برای بیشتر کودکان نیازی به برنامه مشخص غذایی برای رژیم مکمل نیست. در آستانه 7 یا 8 ماهگیِ ، می‌توانید گستره وسیعی از گروه‌های غذایی را به او بدهید. این گروه‌ها شامل : غلات کودک یا سرلاک، گوشت، میوه، سبزیجات، دانه‌ها، ماست و پنیر است. اگر از سرلاک برای غذای‌کمکی استفاده می‌کنید، از انواع متنوع جو و جو‌دوسر استفاده کنید.

غذای کودکان زیر 4 ماه

در این سن مسیر گوارشی ناقص و درحال رشد نوزاد ، غذای جامد و نیمه‌جامد را تحمل نمی‌کند. تنها شیر مادر و شیر خشک، غذاهای مناسب برای نوزادان زیر 4 ماه هستند.

غذای کودکان 4 تا 6 ماه

شیرمادر هنوز بیشترین سهم از رژیم‌غذاییِ نوزاد را دارد. غذای کودکان  4تا 6 ماه، بیشتر بصورت پوره وغذاهای نیمه‌جامد است.

غذای کودکان6 تا 12 ماه

نوزاد در نیمه دوم سال اول زندگی توانایی هضم گوشت را پیدا می‌کند. پس می‌توانید به رژیم غذای‌کمکی نوزادتان تکه‌های کوچک گوشت، مرغ و ماهی بدون استخوان اضافه کنید.

غذا

4 تا 6 ماهگی

7 ماهگی

8ماهگی

9 ماهگی

10تا 12 ماهگی

شیر مادر

4 تا 6 وعده در روز

3 تا 5 وعده در روز

3 تا 5 وعده در روز

3تا 5 وعده در روز

3 تا 4 وعده در روز

سرلاک غنی‌شده با آهن

3تا 5 قاشق سوپ‌خوری

3تا 5 قاشق سوپ‌خوری

5تا 8 قاشق سوپ‌خوری

3تا 5 قاشق سوپ‌خوری

3تا 4 قاشق سوپ‌خوری

میوه‌ها

1تا 2 قاشق غذاخوری به صورت له‌شده /2 وعده در روز

2تا 3 قاشق غذاخوری به صورت له‌شده /2 وعده در روز

2تا 3 قاشق غذاخوری به صورت له‌شده /2 وعده در روز

2تا 4 قاشق غذاخوری به صورت له‌شده یا نرم‌شده /2 وعده در روز

2تا 4 قاشق غذاخوری به صورت له‌شده یا نرم‌شده /2 وعده در روز

سبزیجات

1تا 2 قاشق غذاخوری به صورت پوره /2

2تا 3 قاشق غذاخوری به صورت پوره /2 وعده در روز

2تا 3 قاشق غذاخوری به صورت پوره /2 وعده در روز

2تا 3 قاشق غذاخوری به صورت پوره

یا لقمه‌های کوچک /2 وعده در روز

2تا 3 قاشق غذاخوری به صورت پوره یا لقمه‌های کوچک/2 وعده در روز

گوشت و پروتئین

1تا 2 قاشق غذاخوری چرخ‌کرده /2 وعده در روز

1تا 2 قاشق غذاخوری چرخ‌کرده/2 وعده در روز

1تا 2 قاشق غذاخوری چرخ‌کرده/2 وعده در روز

2تا 3 قاشق غذاخوری ریزشده /2 وعده در روز

2تا 3 قاشق غذاخوری ماهی بدون استخوان، پنیر معمولی /2 وعده در روز

تنقلات

کلوچه، نان، بیسکوییت

کلوچه، نان، بیسکوییت، ماست

کلوچه، نان، بیسکوییت، ماست

علاوه بر موارد پیشین؛ نخود سبز پخته

بستنی، پودینگ