واکسن ۱۸ ماهگی | زمان تزریق، مراقبت و عوارض واکسن هجده ماهگی

واکسن ۱۸ ماهگی یکی از مهم‌ترین مراحل برنامه واکسیناسیون کودکان است که برای تقویت سیستم ایمنی و محافظت در برابر برخی بیماری‌های عفونی جدی انجام می‌شود. در این نوبت، معمولا واکسن سه‌گانه (DTP)، واکسن MMR (سرخک، سرخجه و اوریون) و قطره خوراکی فلج اطفال به کودک تزریق یا تجویز می‌شود.

پس از دریافت این واکسن‌ها، ممکن است برخی عوارض خفیف و موقتی مانند تب، بی‌قراری، درد یا قرمزی محل تزریق و شل شدن مدفوع در کودک مشاهده شود که در بیشتر موارد طبیعی است. در ادامه این مقاله از مجله سلامت گهواره، علاوه بر معرفی واکسن‌های ۱۸ ماهگی، با عوارض احتمالی، نحوه مراقبت از کودک قبل و بعد از تزریق، زمان مراجعه به پزشک و پاسخ به سوالات رایج والدین نیز آشنا خواهید شد.

پادکست خلاصه مقاله واکسن ۱۸ ماهگی:

با نصب اپلیکیشن گهواره، قد و وزن کودک خود را روی نمودار بررسی کنید و از رشد مناسبش اطمینان یابید. روزانه متناسب با سن کودکتان ، پیام‌های مشاوره‌ تخصصی دریافت کنید و با توصیه‌های تغذیه‌ای و دستور پخت‌های مناسب، تغذیه سالم‌تری برای او فراهم کنید. همچنین، با بازی‌های مناسب و آزمون‌های دوره‌ای به تقویت هوش و مهارت‌های فرزندتان کمک کنید.

واکسن ۱۸ ماهگی برای پیشگیری از چه بیماری‌هایی است؟

واکسن ۱۸ ماهگی با هدف تقویت ایمنی کودک در برابر چند بیماری عفونی مهم تزریق می‌شود. در این نوبت، کودک دوزهای یادآور برخی واکسن‌ها را دریافت می‌کند تا بدن او بتواند برای مدت طولانی‌تری در برابر این بیماری‌ها محافظت شود. واکسن‌های این مرحله از برنامه واکسیناسیون، از ابتلا به بیماری‌هایی پیشگیری می‌کنند که در صورت بروز، ممکن است عوارض جدی و حتی تهدیدکننده زندگی برای کودک به همراه داشته باشند.

بیماری‌هایی که واکسن ۱۸ ماهگی از آن‌ها پیشگیری می‌کند عبارت‌اند از:

• دیفتری: یک عفونت باکتریایی که می‌تواند باعث التهاب شدید گلو، مشکلات تنفسی و آسیب به قلب و اعصاب شود.
• کزاز: بیماری خطرناکی که از طریق ورود باکتری به زخم ایجاد می‌شود و با اسپاسم شدید عضلات و اختلال در تنفس همراه است.
• سیاه‌سرفه: عفونت باکتریایی بسیار واگیرداری که با سرفه‌های شدید و طولانی‌مدت شناخته می‌شود و در کودکان خردسال می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.
• سرخک: یک بیماری ویروسی بسیار مسری که با تب، بثورات پوستی و علائم تنفسی همراه است و در برخی موارد به ذات‌الریه یا التهاب مغز منجر می‌شود.
• سرخجه: بیماری ویروسی که معمولاً خفیف است، اما ابتلای زنان باردار به آن می‌تواند باعث ناهنجاری‌های مادرزادی در جنین شود.
• اوریون: عفونت ویروسی که باعث تورم غدد بزاقی می‌شود و در برخی موارد عوارضی مانند التهاب بیضه، لوزالمعده یا پرده‌های مغز ایجاد می‌کند.
• فلج اطفال (پولیو): بیماری ویروسی که در موارد شدید می‌تواند به فلج دائمی اندام‌ها و مشکلات تنفسی منجر شود.

تزریق به‌موقع واکسن ۱۸ ماهگی، علاوه بر محافظت از کودک، به کاهش شیوع این بیماری‌ها در جامعه نیز کمک می‌کند و نقش مهمی در حفظ سلامت عمومی دارد.

به نقل از CDC

واکسن DTaP به دوزهای تکراری نیاز دارد تا محافظت در برابر دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه ایجاد و حفظ شود. نوزادان این واکسن را در سنین ۲ ماهگی، ۴ ماهگی، ۶ ماهگی و ۱۸ ماهگی دریافت می‌کنند.

The DTaP vaccine requires repeated doses to achieve and maintain protection from diphtheria, tetanus, and pertussis (whooping cough): Infants receive doses at 2 months, 4 months, 6 months, and 18 months of age.

واکسن ۱۸ ماهگی در بسیاری از برنامه‌های واکسیناسیون، شامل دوزهای یادآور برخی واکسن‌ها است. همان‌طور که CDC اشاره می‌کند، دوزهای تکراری واکسن‌هایی مانند DTaP برای حفظ سطح محافظت بدن در برابر بیماری‌هایی مانند دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه ضروری هستند.

Children need 2 booster shots of DTaP ... to maintain that protection through early childhood.

*مقاله شربت تب بر کودکان را مطالعه کنید. 

با اپلیکیشن گهواره، هر هفته در جریان تغییرات و نیازهای کودکت قرار بگیر.هر روز یک پیام مشاور متناسب با سن کودکت دریافت کن. قد و وزن کودکت رو هر ماه وارد کن تا بهت بگیم رشد کودکت مناسب هست یا نه.

نصب اپلیکیشن گهواره

عوارض واکسن‌ هجده ماهگی را بیشتر بشناسید!

آگاهی از عوارض واکسن ۱۸ ماهگی به والدین کمک می‌کند تا پس از تزریق، با آرامش بیشتری از کودک خود مراقبت کنند. بیشتر عوارض این واکسن خفیف، موقتی و نشانه فعال شدن سیستم ایمنی بدن هستند و معمولاً بدون نیاز به درمان خاص برطرف می‌شوند. در مقابل، برخی علائم نادر اما جدی نیز وجود دارند که در صورت مشاهده آن‌ها باید هرچه سریع‌تر به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید. به خاطر داشته باشید که خطر ابتلا به بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن، به‌مراتب بیشتر از احتمال بروز عوارض جدی واکسن است.

جدول زیر، عوارض واکسن ۱۸ ماهگی را بر اساس میزان شیوع و اهمیت آن‌ها نشان می‌دهد:

عوارض واکسن ۱۸ ماهگی را می‌توان از نظر محل و زمان بروز نیز به سه دسته تقسیم کرد. آشنایی با این دسته‌بندی به والدین کمک می‌کند تا بدانند هر علامت معمولاً چه زمانی ظاهر می‌شود و تا چه مدت ادامه دارد.

در بیشتر کودکان، عوارض واکسن ۱۸ ماهگی خفیف و گذرا هستند و طی چند روز برطرف می‌شوند. اگرچه برخی علائم مرتبط با واکسن MMR ممکن است با تأخیر ظاهر شوند، اما معمولاً جای نگرانی ندارند. در صورتی که تب کودک بیش از ۴۸ ساعت ادامه پیدا کند، شدت علائم افزایش یابد یا هر یک از علائم هشداردهنده مانند تشنج، تنگی نفس، بی‌حالی شدید یا تورم گسترده محل تزریق مشاهده شود، لازم است هرچه سریع‌تر به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید. در اغلب موارد، انتظار می‌رود کودک حداکثر تا دو هفته پس از تزریق به وضعیت طبیعی خود بازگردد. 

تب واکسن هجده ماهگی تا چند روز ادامه دارد؟

تب یکی از شایع‌ترین عوارض واکسن ۱۸ ماهگی است و معمولاً جای نگرانی ندارد. این تب نشان‌دهنده پاسخ طبیعی سیستم ایمنی بدن به واکسن است و اغلب چند ساعت پس از تزریق شروع می‌شود. در بیشتر کودکان، تب خفیف تا متوسط بوده و طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف می‌شود.

با این حال، اگر تب به دلیل واکسن MMR ایجاد شود، ممکن است با تأخیر و حدود ۱ تا ۴ هفته پس از تزریق ظاهر شود. این تب نیز معمولاً خفیف است و ظرف ۱ تا ۳ روز بهبود پیدا می‌کند. در صورتی که تب کودک بیش از ۴۸ ساعت ادامه داشته باشد، به ۳۹ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر برسد، با تشنج، بی‌حالی شدید، تنگی نفس یا علائم نگران‌کننده دیگری همراه باشد، باید هرچه سریع‌تر با پزشک تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید.

برای کاهش تب و حفظ راحتی کودک، می‌توانید مایعات کافی به او بدهید، لباس‌های سبک بپوشانید و در صورت تجویز پزشک، از داروهای تب‌بر مناسب مانند استامینوفن استفاده کنید. از مصرف خودسرانه دارو، به‌ویژه آسپرین، برای کودکان خودداری کنید.

مراقبت های واکسن هجده ماهگی چیست؟

یکی از مهم‌ترین نکاتی که باید در نظر داشته باشید، روش‌هایی است که به کمک آن‌ها بتوانید باعث کاهش درد واکسن 18 ماهگی شوید. در این راستا، کافی است مراقبت‌های بعد از واکسن یک سال و نیم که در ادامه آمده را رعایت کنید:

• برای کاهش درد و رفع سفت شدن جای واکسن ۱۸ ماهگی (واکسن سه‌گانه که در ران تزریق می‌شود) ابتدا از کمپرس سرد و سپس از کمپرس گرم استفاده کنید. 
• در مواردی که درد کودک زیاد است، می‌توانید از دارو‌هایی مانند ایبوپروفن یا استامینوفن، زیر نظر پزشک و با دوز مناسب استفاده ‌کنید. این دوز بسته به وزن کودک شما متفاوت است. 
• دوز مناسب تعداد قطره‌‌های استامینوفن، دو برابر وزن کودک و مقدار سی‌سی مناسب شربت استامینوفن کودکان، نصف وزن کودک است. برای مثال اگر کودک 10 کیلوگرم وزن دارد، میتواند به او 5 سی سی شربت استامینوفن و یا 20 قطره از قطره استامینوفن بدهید. 
• در صورت بروز تب مایعات بیشتری به کودک بدهید و با پاشویه کردن به کاهش تب او کمک کنید. کودک خود را بیش از حد با پتو و لباس نپوشانید. می توانید از روشهای سنتی و موثری مانند پایین آوردن تب کودک با گلاب استفاده کنید. برای پاشویه از آب ولرم استفاده شود.
• ممکن ‌است به علت درد و سنگین شدن پا بعد از دریافت واکسن، مقداری محدودیت حرکت در کودک خود مشاهده کنید. شاید او پایش را مقداری بکشد یا بیشتر تمایل به بازی‌های نشسته داشته‌ باشد. 
• در صورتی که کودک تا 10 دقیقه بعد از خوردن قطره‌ی فلج اطفال استفراغ کرد، دوز باید تکرار ‌شود. در صورتی که کودک اسهال شدید داشت، به فاصله‌ی حداقل یک ماه، باید یک دوز اضافی دریافت‌ کند.
• شیر‌دهی به کودک با قطره‌ی خوراکی فلج اطفال تداخلی ندارد و نیازی به قطع شیر‌دهی نیست.
•  تا نیم ساعت بعد از تزریق واکسن، در مرکز بهداشت حضور‌ داشته ‌باشید تا در‌صورتی که کودک واکنش غیرعادی به واکسن نشان داد، توسط کادر درمان بررسی شود.

توجه داشته باشید که اگر قرمز شدن محل واکسن ۱۸ ماهگی غیر عادی شده است، حتما پزشک را در جریان قرار دهید تا با بررسی علت قرمزی جای واکسن بتواند این عارضه را کنترل کند.

* مقاله واکسن ب ث ژ مخفف چیست را مطالعه کنید.

قبل از واکسن ۱۸ ماهگی چه کنیم؟

آمادگی قبل از تزریق واکسن ۱۸ ماهگی، هم باعث می‌شود روند واکسیناسیون راحت‌تر انجام شود و هم استرس کودک و والدین کاهش یابد. رعایت نکات زیر قبل از مراجعه به مرکز بهداشت توصیه می‌شود:

• کارت واکسیناسیون کودک را همراه داشته باشید: کارت واکسن را فراموش نکنید تا سوابق واکسیناسیون کودک بررسی و نوبت جدید ثبت شود.
• در صورت بیماری یا تب، پزشک را مطلع کنید: اگر کودک تب دارد، بیمار است یا به‌تازگی دچار عفونت شده، قبل از تزریق این موضوع را با پزشک یا مراقب سلامت در میان بگذارید.
• سابقه حساسیت به واکسن یا دارو را اطلاع دهید: اگر کودک پس از واکسن‌های قبلی یا مصرف داروها دچار واکنش آلرژیک شده است، حتماً کادر درمان را در جریان قرار دهید.
• لباس راحت و آستین‌کوتاه به کودک بپوشانید: لباس‌های گشاد و راحت باعث می‌شوند محل تزریق به‌راحتی در دسترس باشد و کودک نیز احساس راحتی بیشتری داشته باشد.
• قبل از مراجعه، کودک را به‌خوبی تغذیه و هیدراته کنید: بهتر است کودک گرسنه یا تشنه نباشد و شیر، آب یا غذای معمول خود را دریافت کرده باشد.
• از مصرف خودسرانه استامینوفن یا سایر داروها خودداری کنید: بدون تجویز پزشک، پیش از واکسن به کودک داروی تب‌بر یا مسکن ندهید؛ زیرا ممکن است بر پاسخ ایمنی بدن به واکسن تأثیر بگذارد.
• وسایل مورد علاقه کودک را همراه داشته باشید: بردن اسباب‌بازی، کتاب یا عروسک محبوب کودک می‌تواند اضطراب او را کاهش دهد و باعث شود همکاری بیشتری هنگام تزریق داشته باشد.
• کودک را آرام کنید و حواس او را پرت کنید: قبل و هنگام تزریق با او صحبت کنید، نامش را صدا بزنید، تماس چشمی برقرار کنید یا با بازی و قصه‌گویی توجه او را از تزریق منحرف کنید.
• در صورت امکان، قبل و بعد از تزریق به کودک شیر بدهید: مکیدن شیر، به‌ویژه در کودکان کوچک‌تر، به کاهش درد و آرام شدن آن‌ها کمک می‌کند.
• کودک را هنگام تزریق به‌درستی در آغوش بگیرید: با کمک کادر درمان، کودک را روی پاهای خود ثابت نگه دارید تا از حرکات ناگهانی و آسیب احتمالی جلوگیری شود.
• اگر قرار است چند واکسن هم‌زمان تزریق شود، نگران نباشید: کادر درمان ترتیب تزریق را به‌گونه‌ای انتخاب می‌کند که ناراحتی و درد کودک تا حد امکان کمتر باشد.

بعد از واکسن هجده ماهگی چه کنیم؟

رعایت مراقبت‌های بعد از واکسن ۱۸ ماهگی به کاهش عوارض احتمالی و راحتی بیشتر کودک کمک می‌کند. بیشتر کودکان تنها علائم خفیفی مانند تب، درد محل تزریق یا بی‌قراری را تجربه می‌کنند که معمولاً طی چند روز برطرف می‌شود. برای مراقبت بهتر از کودک، نکات زیر را رعایت کنید:

• تب و وضعیت عمومی کودک را تحت نظر داشته باشید. تب خفیف تا متوسط پس از واکسن طبیعی است و معمولاً طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف می‌شود. اگر تب بالا، مداوم یا همراه با علائم نگران‌کننده بود، به پزشک مراجعه کنید.
• کودک را به نوشیدن مایعات کافی تشویق کنید. شیر مادر، شیر خشک، آب یا سایر مایعات متناسب با سن کودک به جلوگیری از کم‌آبی بدن و کاهش تب کمک می‌کند.
• اجازه دهید کودک استراحت کافی داشته باشد. خواب‌آلودگی و خستگی خفیف بعد از واکسن طبیعی است؛ بنابراین اجازه دهید کودک به اندازه نیاز خود استراحت کند.
• در صورت درد یا تورم محل تزریق، از کمپرس سرد استفاده کنید. قرار دادن یک پارچه تمیز و خنک روی محل تزریق برای چند دقیقه می‌تواند درد، قرمزی و تورم را کاهش دهد.
• محل تزریق را ماساژ ندهید. از فشار دادن، ماساژ یا خاراندن محل تزریق خودداری کنید؛ زیرا ممکن است باعث افزایش درد و التهاب شود.
• استامینوفن را فقط در صورت تب یا درد و با دوز توصیه‌شده مصرف کنید. از دادن استامینوفن یا سایر داروها به‌صورت خودسرانه خودداری کنید و مقدار دارو را مطابق توصیه پزشک یا بر اساس وزن کودک تنظیم کنید.
• لباس راحت و گشاد به کودک بپوشانید. لباس‌های نخی و آزاد باعث می‌شوند محل تزریق کمتر تحت فشار قرار گیرد و کودک احساس راحتی بیشتری داشته باشد.
• در صورت بروز علائم هشداردهنده، سریعاً به پزشک مراجعه کنید. تب بالا، تشنج، تنگی نفس، تورم صورت یا زبان، واکنش آلرژیک شدید، بی‌حالی غیرعادی یا خروج چرک از محل تزریق از علائمی هستند که نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.

در بیشتر کودکان، عوارض واکسن ۱۸ ماهگی خفیف و موقتی هستند و با رعایت این مراقبت‌ها، طی چند روز به‌طور کامل برطرف می‌شوند.

واکسن ۱۸ ماهگی به کجا تزریق می‌شود؟

محل تزریق واکسن ام ام آر، به صورت زیر جلدی، در بازوی کودک و محل تزریق واکسن سه‌گانه به صورت عمیق در عضله‌ی جلوی ران کودک است.

تغذیه مناسب قبل و بعد از واکسن ۱۸ ماهگی

تغذیه مناسب در روز واکسیناسیون می‌تواند به حفظ انرژی کودک، کاهش بی‌حالی و کمک به بهبود سریع‌تر او پس از تزریق واکسن ۱۸ ماهگی کمک کند. اگرچه رژیم غذایی خاصی برای افزایش اثربخشی واکسن وجود ندارد، اما مصرف غذاهای سبک، مقوی و مایعات کافی باعث می‌شود کودک این دوره را راحت‌تر پشت سر بگذارد.

تغذیه مناسب قبل از واکسن ۱۸ ماهگی

بهتر است کودک قبل از مراجعه به مرکز بهداشت گرسنه نباشد و وعده غذایی متناسب با سن خود را دریافت کرده باشد. توصیه‌های زیر می‌تواند مفید باشد:

• صبحانه یا وعده غذایی سبک و کامل به کودک بدهید تا انرژی کافی داشته باشد.
• مایعات کافی مانند آب، شیر یا سایر مایعات متناسب با سن کودک را در طول روز مصرف کند.
• اگر کودک هنوز شیرخوار است، شیردهی را طبق روال معمول ادامه دهید.
• میوه‌های تازه متناسب با سن کودک مانند موز، سیب یا گلابی انتخاب مناسبی هستند.
• غذاهای زودهضم مانند سوپ، فرنی یا حریره برای وعده قبل از واکسن مناسب‌اند.
• از دادن غذاهای سنگین، چرب، سرخ‌کردنی یا پرادویه قبل از واکسن خودداری کنید.
• در روز واکسیناسیون غذای جدیدی به کودک معرفی نکنید. در صورت بروز حساسیت یا ناراحتی گوارشی، تشخیص علت دشوار خواهد بود.

تغذیه مناسب بعد از واکسن ۱۸ ماهگی

پس از تزریق واکسن، ممکن است کودک به دلیل تب خفیف، درد یا بی‌حالی، اشتهای کمتری داشته باشد. در این شرایط بهتر است وعده‌های غذایی سبک، نرم و مقوی در اختیار او قرار دهید.

• شیردهی یا مصرف شیر معمول کودک را ادامه دهید.
• برای جلوگیری از کم‌آبی، مایعات کافی مانند آب، شیر یا محلول‌های مناسب سن کودک را به او بدهید.
• سوپ، آش رقیق یا آبگوشت گزینه‌های مناسبی برای تأمین آب و مواد مغذی بدن هستند.
• فرنی، حریره بادام یا پوره سیب‌زمینی به دلیل هضم آسان، انتخاب‌های خوبی محسوب می‌شوند.
• میوه‌های نرم مانند موز، سیب پخته یا کمپوت خانگی بدون شکر، در صورت تمایل کودک قابل استفاده هستند.
• اگر کودک بی‌اشتها است، وعده‌های غذایی کم‌حجم و متعدد به او بدهید و او را به غذا خوردن مجبور نکنید.
• غذاهای نرم و زودهضم را تا زمان بهبود حال عمومی کودک در اولویت قرار دهید.
• تا زمان بهبود، از مصرف غذاهای چرب، سرخ‌کردنی و فست‌فود خودداری کنید.
• نوشیدنی‌های شیرین، آبمیوه‌های صنعتی و خوراکی‌های پرقند را محدود کنید؛ زیرا ارزش غذایی کمی دارند و ممکن است اشتهای کودک را کاهش دهند.

در صورتی که کودک پس از واکسن به دلیل تب یا بی‌اشتهایی غذای کمتری مصرف کرد، معمولاً جای نگرانی نیست. مهم‌تر از حجم غذا، دریافت مایعات کافی و حفظ تغذیه مناسب است. اگر بی‌اشتهایی بیش از دو تا سه روز ادامه پیدا کرد یا کودک از نوشیدن مایعات نیز خودداری کرد، بهتر است با پزشک مشورت کنید.

واکسن ۱۸ ماهگی را چه مدت میتوان به تاخیر انداخت؟ 

اگر می پرسید در صورت تاخیر در زمان دریافت واکسن ۱۸ ماهگی چه باید کرد یا واکسن ۱۸ ماهگی را تا کی می‌توان زد؟ باید بگوییم که بهتر‌ است واکسن در موعد مقرر دریافت شود تا بیشترین کارایی را داشته باشد، اما اگر به علت مواردی مانند مسافرت، تب شدید و علل دیگر کمی دیر‌تر واکسن را بزنید اشکالی ندارد. 

در صورت فراموشی واکسن ۱۸ ماهگی، دیر زدن واکسن ۱۸ ماهگی، نزدن واکسن ۱۸ ماهگی و یا تاخیر در واکسن ۱۸ ماهگی، نیاز به شروع مجدد دوره‌های واکسیناسیون از ابتدا نیست. در اسرع وقت همان یک نوبت واکسن تزریق می‌شود و سپس واکسیناسیون طبق دستورالعمل وزارت بهداشت ادامه پیدا می‌کند.

قبل از واکسن ۱۸ ماهگی، موارد زیر را در کودک خود بررسی کنید. در صورتی که کودک شما در زمان دریافت واکسن، دارای هر یک از شرایط زیر باشد، واکسیناسیون بلامانع است. به این معنی که نیازی به عقب انداختن زمان واکسن ندارید. 

• تب کمتر از ۳۸.۵ درجه
• علائم سرما‌خوردگی نوزاد مانند آبریزش بینی و سرفه 
• عفونت گوش میانی 
• شل بودن مدفوع
• مصرف آنتی‌بیوتیک برای بیماری که شدید نیست

در صورتی که در زمان تعیین ‌شده برای تزریق واکسن، کودک علائم متوسط یا شدیدی را تحمل می‌کند و بی‌حال است، به پزشک مراجعه کنید. یک هفته تا بهبودی علائم صبر‌ کنید. سپس برای دریافت واکسن مراجعه ‌کنید. توجه داشته باشید که اگر حواستان هم به تزریق واکسن و هم به وضعیت جسمانی کودک باشد، مطمئن باشید که مهلت واکسن ۱۸ ماهگی را از دست نمی‌دهید و به موقع می‌توانید کودک خود را واکسینه کنید. 

* مقاله واکسن فلج اطفال در چه سنی تزریق می‌شود را مطالعه کنید.

*مقاله واکسن آبله مرغان در چند ماهگی تزریق می‌شود را مطالعه کنید.

اگر واکسن ۱۸ ماهگی فراموش شود چه باید کرد؟

اگر واکسن ۱۸ ماهگی کودک در زمان مقرر تزریق نشد، نگران نباشید. در بیشتر موارد نیازی به شروع دوباره برنامه واکسیناسیون نیست. کافی است در اولین فرصت به مرکز بهداشت یا پزشک مراجعه کنید تا واکسن‌های عقب‌افتاده طبق برنامه جبرانی تزریق شوند.

در صورت فراموش شدن واکسن ۱۸ ماهگی، به نکات زیر توجه کنید:

• در اولین فرصت به مرکز بهداشت مراجعه کنید. هرچه فاصله بین زمان مقرر و تزریق کمتر باشد، کودک زودتر در برابر بیماری‌ها محافظت می‌شود.
• کارت واکسیناسیون کودک را همراه داشته باشید. کادر درمان با بررسی سوابق واکسیناسیون، برنامه جبرانی مناسب را تعیین می‌کند.
• بدون نظر پزشک، واکسن را حذف یا جابه‌جا نکنید. زمان‌بندی واکسن‌های جبرانی باید توسط پزشک یا مراقب سلامت انجام شود.
• تزریق با تأخیر، همچنان مؤثر است. اگرچه بهتر است واکسن‌ها در زمان تعیین‌شده تزریق شوند، اما دریافت دوزهای عقب‌افتاده نیز به ایجاد یا تقویت ایمنی کودک کمک می‌کند.
• تا زمان تکمیل واکسیناسیون، احتمال ابتلا به برخی بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن بیشتر است. به همین دلیل، تأخیر در واکسیناسیون نباید بیش از حد طولانی شود.

اگر مطمئن نیستید کودک واکسن ۱۸ ماهگی را دریافت کرده است یا خیر، از روی کارت واکسیناسیون یا پرونده سلامت او این موضوع را بررسی کنید. در صورت وجود هرگونه ابهام، با پزشک یا مرکز بهداشت مشورت کنید و از تزریق خودسرانه یا تکرار واکسن بدون نظر کادر درمان خودداری کنید.

مصرف استامینوفن بعد از واکسن ۱۸ ماهگی

استامینوفن یکی از داروهایی است که می‌تواند به کاهش تب و درد پس از واکسن ۱۸ ماهگی کمک کند، اما مصرف آن برای همه کودکان ضروری نیست. اگر کودک پس از تزریق واکسن تب، درد یا بی‌قراری قابل‌توجه نداشته باشد، نیازی به دادن استامینوفن به‌صورت پیشگیرانه نیست.

در مصرف استامینوفن بعد از واکسن ۱۸ ماهگی به نکات زیر توجه کنید:

• استامینوفن را فقط در صورت تب یا درد قابل‌توجه به کودک بدهید.
• از مصرف پیشگیرانه استامینوفن قبل از تزریق واکسن خودداری کنید، مگر اینکه پزشک آن را توصیه کرده باشد؛ زیرا برخی مطالعات نشان داده‌اند مصرف پیشگیرانه داروهای تب‌بر ممکن است پاسخ ایمنی بدن به واکسن را تا حدی کاهش دهد.
• دوز استامینوفن باید بر اساس وزن کودک و طبق نظر پزشک یا بروشور دارو تعیین شود. از مصرف خودسرانه یا افزایش دوز دارو خودداری کنید.
• اگر تب یا درد کودک پس از مصرف استامینوفن کاهش پیدا نکرد، بیش از ۴۸ ساعت ادامه داشت یا با علائمی مانند تشنج، بی‌حالی شدید یا تنگی نفس همراه بود، باید هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید.
• هم‌زمان با مصرف استامینوفن، مایعات کافی به کودک بدهید و اجازه دهید استراحت کند تا احساس بهتری داشته باشد.

به طور کلی، بیشتر کودکان پس از واکسن ۱۸ ماهگی به استامینوفن نیاز پیدا نمی‌کنند و عوارض خفیف واکسن طی یک تا دو روز به‌طور طبیعی برطرف می‌شود. مصرف این دارو زمانی توصیه می‌شود که کودک به دلیل تب یا درد، بی‌قرار باشد یا احساس ناراحتی قابل‌توجهی داشته باشد.

آیا کودک بعد از واکسن ۱۸ ماهگی می‌تواند حمام کند؟

بله، حمام کردن بعد از واکسن ۱۸ ماهگی ممنوع نیست. اگر حال عمومی کودک خوب است و تب بالا ندارد، می‌توانید او را با آب ولرم حمام کنید.

با این حال، بهتر است به چند نکته توجه داشته باشید:

• از آب داغ استفاده نکنید؛ زیرا ممکن است باعث تشدید احساس گرما یا بی‌قراری کودک شود.
• زمان حمام را کوتاه نگه دارید و از سرد شدن بدن کودک جلوگیری کنید.
• محل تزریق را به‌آرامی بشویید و از مالش یا ماساژ شدید آن خودداری کنید.
• پس از حمام، محل تزریق را با یک حوله نرم بدون فشار خشک کنید.
• اگر کودک تب بالا، بی‌حالی شدید یا درد قابل‌توجه دارد، بهتر است ابتدا وضعیت او بهبود پیدا کند و سپس حمام انجام شود.

به طور کلی، حمام با آب ولرم تأثیری بر اثربخشی واکسن ندارد و در صورتی که حال کودک مناسب باشد، انجام آن بلامانع است.

در چه مواردی نباید به کودکان واکسن تزریق کرد؟

توجه داشته باشید، مطالبی که در ادامه می‌خوانید؛ جهت افزایش آگاهی شما نوشته ‌شده‌ و نباید جایگزین مراجعه به پزشک شود. زیرا تصمیم‌گیری درباره دریافت یا عدم دریافت واکسن کودک بر عهده پزشک متخصص اطفال خواهد بود. 

• کودکانی که در دوز‌های قبلی واکسن، دچار علائم واکنش حساسیت شدید یا آنافیلاکسی مانند خارش کل بدن، درد و گرفتگی عضلات، تهوع و اسهال شدید، تورم و بسته ‌شدن راه تنفسی و کاهش شدید فشار خون شده‌اند.
• کودکانی که پس دریافت دوزهای قبلی واکسن سه‌گانه یا پنج‌گانه، به‌فاصله هفت روز، دچار افت هوشیاری یا کما بدون علت دیگر، شده باشند.
• کودکانی که دچار مشکلات پیشرونده سیستم عصبی و یا صرع کنترل نشده هستند.
• کودکانی که تا 6 هفته بعد از دوز قبلی واکسن، به بیماری سندروم گیلن‌باره مبتلا شده‌اند.
• در کودکان مبتلا به نقص ایمنی ذاتی یا اکتسابی، مصرف‌کننده‌های داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی به جای قطره خوراکی فلج اطفال باید واکسن تزریقی تجویز شود و تزریق MMR نیز ممنوع است.
• کودکانی که در نوبت‌های قبلی واکسن سه‌گانه یا پنج‌گانه، تب بیش از 40 درجه‌ سانتی‌گراد، گریه‌ی مداوم بیش از 3 ساعت که قابل آرام کردن نبوده یا تشنج بعد از واکسن پنج‌گانه طی 72 ساعت پس از تزریق واکسن را نشان داده‌اند، منعی برای دریافت واکسن حاوی سیاه سرفه ندارند ولی لازم است با دقت بیشتری مراقبت پس از واکسن، کنترل تب و مصرف مایعات بیشتر انجام شود.

در‌صورتی که بعد از تزریق واکسن ۱۸ماهگی، هر‌یک از عوارض جانبی شدید مشاهده شد یا احساس کردید نیاز به معاینه و اقدام درمانی وجود دارد، حتماً به مراکز درمانی مراجعه‌ کنید.

* مقاله شربت ایبوپروفن کودکان برای چیست را مطالعه کنید.

نحوه کنترل درد احتمالی واکسن ۱۸ ماهگی

اگر می‌پرسید که واکسن ۱۸ ماهگی تا چند روز درد دارد، باید بگوییم که درد ناشی از تزریق واکسن کوتاه و گذراست و جایی برای نگرانی وجود ندارد. ممکن است کودک حتی تا 3 روز نتواند و تمایل نداشته باشد که پاهایش را تکان بدهد، اما به مرور بهتر می‌شود. فقط در صورت مشاهده علائم و عوارض غیرعادی، حتماً با پزشک مشورت کنید. 

برای تب واکسن ۱۸ ماهگی چه باید کرد؟

• استامینوفن: با مشورت پزشک یا مرکز بهداشت و طبق دوز تعیین شده بر اساس وزن کودک، قطره یا شربت استامینوفن را برای کنترل تب استفاده کنید. معمولاً لازم است قبل از بالا رفتن تب هم در صورت نیاز، دارو را شروع کنید.
• خنک نگه داشتن بدن: لباس‌های کودک را کم و خنک نگه دارید. در صورت لزوم می‌توانید از پاشویه با آب ولرم استفاده کنید.
• مایعات: برای جلوگیری از کم آبی، به کودک شیر و مایعات بیشتری بدهید.

برای تورم و قرمزی جای واکسن هجده ماهگی چه باید کرد؟

• ۲۴ ساعت اول (استفاده از کمپرس سرد): در ۲۴ ساعت اول تزریق، از یک حوله یا پارچه خنک و مرطوب (کمپرس سرد) برای کاهش درد، تورم و قرمزی در محل تزریق استفاده کنید.
• ۲۴ ساعت دوم (کمپرس گرم): در ۲۴ ساعت دوم، از کمپرس گرم (حوله گرم) برای کمک به جذب و کاهش سفتی احتمالی محل تزریق استفاده کنید.
• پرهیز از ماساژ: از ماساژ دادن یا فشار آوردن به محل تزریق پرهیز کنید و لباس‌های گشاد به کودک بپوشانید.

راه‌های مراقبتی برای درد پای کودک بعد از واکسن ۱۸ ماهگی

• داروی ضد درد: طبق دستور پزشک، از استامینوفن برای تسکین درد استفاده کنید.
• کمپرس‌های سرد و گرم: در ۲۴ ساعت اول کمپرس سرد و در ۲۴ ساعت دوم کمپرس گرم را روی محل تزریق قرار دهید تا درد و ورم کاهش یابد.
• استراحت و توجه بیشتر: محیطی آرام برای کودک فراهم کنید و با در آغوش گرفتن و سرگرم کردن، توجه و آرامش بیشتری به او بدهید.

نکات پایانی

در این مطلب تلاش کردیم همه چیز را درباره واکسن 18 ماهگی برای مادران، به‌طور شفاف و واضح شرح دهیم. یادآوری می‌کنیم که برای استفاده از تجربه‌های واکسن ۱۸ ماهگی دیگر مادران محتاط باشید و همیشه دستور پزشک را ملاک عمل قرار دهید. واکسن 18 ماهگی و عوارض آن را به خوبی مطالعه کنید و با آگاهی کامل برای واکسینه کردن فرزند خود اقدام کنید. خوشبختانه در زمان تزریق این واکسن فرزند شما دیگر نوزاد نیست. نوزاد نبودن کودک، خوبی‌ها و بدی‌های خاص خود را دارد. به هر حال تزریق این واکسن تجربه‌ای است که همه مادران خواه یا ناخواه آن را به دست خواهند آورد. 

منبع :

CDC