واکسن 18 ماهگی | هر آن‌چه باید از عوارض و مراقبت‌های پس از آن بدانید

فروردین ۰ | زمان مطالعه : ۹ دقیقه
واکسن 18 ماهگی

واکسن باکتری یا ویروس کشته‌ یا ضعیف‌شده‌ای است که به بدن تزریق می‌شود. سپس بدن علیه محتویات واکسن واکنش نشان می‌دهد تا نسبت به بیماری ایمنی ایجاد شود. این مصونیت گاهی دائمی بوده و گاهی نیاز به تزریق دوز یادآور دارد.

هر کشور بر اساس بیماری‌هایی که در آن منطقه رایج‌‌تر هستند، برنامه‌ی واکسیناسیون خود را تنظیم و زیر نظر سازمان جهانی بهداشت اجرا می‌کند. در ایران این برنامه از بدو تولد شروع شده و تا شش سالگی کودک شما ادامه دارد. هر یک از واکسن‌ها در چند مرحله تزریق می‌‌شوند تا کودک را در برابر بیماری‌های بالقوه خطرناک ایمن کنند. یکی از واکسن های جدول واکسیناسیون که شما مادران نگرانی زیادی درباره آن دارید، واکسن 18 ماهگی است.

واکسن‌های هجده ماهگی کدام واکسن‌ها هستند و از چه بیماری‌هایی جلوگیری می‌کنند؟

واکسن 18 ماهگی در ایران شامل موارد زیر است:

  • واکسن سه‌گانه یا ثلاث (DTaP) که علیه بیماری‌های دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه ایمنی ایجاد می‌کند.
  • واکسن (MMR) که علیه بیماری‌های سرخک، سرخجه و اوریون ایمنی ایجاد می‌کند.
  • ‌واکسن خوراکی فلج اطفال یا (OPV) که علیه بیماری فلج اطفال ایمنی ایجاد می‌کند.
  • البته دوز‌های قبلی این واکسن‌ها در مراحل قبلی تزریق شده‌اند و هیچ کدام برای کودک شما جدید نیستند.

واکسن هجده ماهگی

محل تزریق واکسن 18 ماهگی 

به جز واکسن فلج اطفال که به صورت قطره‌ی خوراکی مصرف می‌شود، واکسن‌های دیگر معمولا در کنار قسمت جلویی عضله‌ی ران و یا در عضله‌ی دلتوئید بازو تزریق می‌شوند.

در صورت تاخیر در زمان دریافت واکسن 18 ماهگی چه باید کرد؟

بهتر‌است واکسن در موعد مقرر دریافت شود تا بیشترین کارایی را داشته باشد اما اگر به علت مواردی مانند مسافرت، تب شدید و علل دیگر کمی دیر‌تر واکسن را بزنید اشکالی ندارد.

در صورت فراموش کردن و یا تاخیر در واکسن 18 ماهگی، نیاز به شروع مجدد دوره‌های واکسیناسیون از ابتدا نیست. در اسرع وقت همان یک نوبت واکسن تزریق می‌شود و سپس واکسیناسیون طبق دستورالعمل وزارت بهداشت ادامه پیدا می‌کند.

در صورتی که کودک شما در زمان دریافت واکسن دارای هر یک از شرایط زیر باشد، می‌توانید آن را تزریق کنید. به این معنی که نیازی به عقب انداختن زمان واکسن ندارید.

  • تب کمتر از 5/38 درجه
  • علائم سرما‌خوردگی کودک مانند آبریزش بینی و سرفه 
  • عفونت گوش میانی 
  • شل بودن مدفوع
  • مصرف آنتی‌بیوتیک برای بیماری که شدید نیست

در صورتی که در زمان تعیین‌شده برای تزریق واکسن، کودک علائم متوسط یا شدیدی را تحمل می‌کند و بی‌حال است، به پزشک مراجعه کنید. یک هفته تا بهبودی علائم صبر‌کنید. سپس برای دریافت واکسن مراجعه ‌کنید.

محل تزریق واکسن 18 ماهگی

عوارض واکسن‌ هجده ماهگی را بیشتر بشناسید!

همواره پس از تزریق واکسن، برخی عوارض خفیف، کوتاه مدت و شایع رخ می‌دهد. در کنار این موارد برخی عوارض نادر اما خطرناک نیز وجود دارد که توجه مادر را می‌طلبد. در هر صورت هیچ‌گاه فراموش نکنید که خطر نزدن واکسن بسیار بیشتر از عوارض آن است. 

عوارض واکسن به سه دسته عوارض مربوط به محل تزریق واکسن، عوارض سراسری و عوارض تاخیری تقسیم‌بندی می‌شوند.

  • عوارض مربوط به محل تزریق واکسن با درد، تورم، قرمزی، خارش، راش پوستی و سفتی ران یا بازو نشان داده می‌شوند. آن‌ها معمولا در 24ساعت اول پس از تزریق شروع شده و 3 تا 5 روز طول می-کشند.
  • عوارض مربوط به سراسر بدن مانند تب کمتر از 38 درجه، بی‌قراری کودک، کاهش اشتها و استفراغ معمولا در 24 ساعت اول پس از تزریق شروع شده و 1 تا 2 روز طول می‌کشد.
  • علائم تاخیری مانند تب خفیف، آبریزش بینی، راش پوستی سراسر بدن، درد بدن، تورم غدد اطراف گوش و گردن نشان‌دهنده ابتلا به سرخک، سرخجه یا اوریون خفیف ناشی از واکسن MMR هستند. آن‌ها معمولا 1 تا 4 هفته پس از تزریق واکسن ایجاد می‌شوند.

علائمی مانند خواب‌آلودگی طولانی، کاهش هوشیاری، تورم کل بازو یا پا، تب بالای 5/40 درجه، گریه‌ بدون وقفه به مدت بیشتر از 3 ساعت، علائم پوستی شدید مانند کهیر و علائم آنافیلاکسی خیلی نادرند. اما نیاز به پیگیری اورژانسی دارند. اگر هر‌یک از این علائم را مشاهده کردید، سریعا به اورژانس مراجعه کنید.

مراقبت‌های قبل از تزریق واکسن هجده ماهگی به کاهش بی‌قراری کودک شما کمک می‌کند

  • کارت واکسن کودک خود را هیچ‌گاه فراموش نکنید. اسباب بازی و کتاب مورد علاقه او را هم به مرکز بهداشت ببرید تا بازی کند.
  • برای کاهش درد قبل از تزریق واکسن 18 ماهگی می‌توانید محل تزریق را ماساژ داده و گرم‌ کنید.
  • استفاده از دارو‌های بی‌حس‌کننده‌ی موضعی 30 الی 60 دقیقه قبل از تزریق واکسن به کاهش درد در ناحیه کمک می‌کنند. 
  • با کمک کادر درمان کودک را به درستی روی پاهای خود بنشانید. یک بازوی او را در زیر بغل خود نگاه داشته و به آرامی مانند به آغوش گرفتن فشار دهید. با دست‌ خود دیگر بازوی کودک را نگه دارید. پاهای او را بین ران‌های خود قفل کنید و با دست دیگر محکم نگه دارید.
  • قبل و بعد از دریافت واکسن از سینه یا توسط شیشه به کودک شیر بدهید تا درد کمتری احساس کند. آب‌نبات شیرین هم شما را دو هیچ جلو می‌اندازد!
  • درست قبل از تزریق اسم کودک خود را صدا کنید و تماس چشمی برقرار کنید. در حین تزریق می-توانید با پرت‌کردن حواس کودکتان و بازی‌کردن با او موجب کاهش توجه به درد و همکاری بهترش شوید.
  • اگر قرار‌ است چند واکسن هم‌‌زمان با هم تزریق شوند، ابتدا واکسنی که درد کمتری ایجاد می‌کند تزریق می‌شود؛ مثلا تزریق واکسن سه‌گانه عضلانی است و درد کمتری نسبت به تزریق واکسن زیرجلدی MMR خواهد داشت.

عوارض واکسن‌ هجده ماهگی

مراقبت‌های بعد از تزریق واکسن هجده ماهگی

  • برای کاهش درد و رفع سفتی بعد از تزریق پس از واکسن 18 ماهگی ابتدا از کمپرس سرد محل و سپس از کمپرس گرم استفاده کنید.
  • در مواردی که درد کودک زیاد است، می‌توانید از دارو‌هایی مانند ایبوپروفن و یا استامینوفن، زیر نظر پزشک و با دوز مناسب استفاده‌کنید. این دوز بسته به وزن کودک شما متفاوت است. بهتر است نیم ساعت قبل از دریافت واکسن به کودک شربت استامینوفن بدهید و پس از آن نیز در صورت تب، درد و بی‌قراری هر 4  تا 6  ساعت تکرار کنید. 
  • دوز مناسب تعداد قطره‌‌های استامینوفن، دو برابر وزن کودک و مقدار سی‌سی مناسب شربت استامینوفن، نصف وزن کودک است. برای مثال اگر کودک 10 کیلوگرم وزن دارد، میتواند به او 5 سی سی شربت استامینوفن و یا 20 قطره از قطره استامینوفن بدهید. 
  • در صورت بروز تب مایعات بیشتری به کودک بدهید و با پاشویه کردن به کاهش تب او کمک کنید. کودک خود را بیش از حد با پتو و لباس نپوشانید.
  • ممکن ‌است به علت درد و سنگین شدن پا بعد از دریافت واکسن، مقداری محدودیت حرکت در کودک خود مشاهده کنید. شاید او پایش را مقداری بکشد و یا بیشتر تمایل به بازی‌های نشسته داشته‌ باشد. به همین دلیل معمولا واکسن ثلاث را در هجده ماهگی به دست می‌زنند، اما قبل از هجده ماهگی واکسن‌ها به عضله‌ی ران پا تزریق می‌شوند، چرا که کودک هنوز شروع به راه رفتن نکرده است.
  • در صورتی که کودک تا 10 دقیقه بعد از خوردن قطره‌ی فلج اطفال استفراغ کرد، دوز باید تکرار‌شود. در صورتی که کودک اسهال شدید داشت به فاصله‌ی حداقل یک ماه بعد باید یک دوز اضافی دریافت‌ کند.
  • شیر‌دهی به کودک با قطره‌ی خوراکی فلج اطفال تداخلی ندارد و نیازی به قطع شیر‌دهی نیست.
  • لطفا تا نیم ساعت بعد از تزریق واکسن در مرکز بهداشت حضور‌ داشته ‌باشید تا در‌صورتی که کودک واکنش غیرعادی به واکسن نشان داد، توسط کادر درمان بررسی شود.

مراقبت‌های بعد از تزریق واکسن هجده ماهگی

در چه مواردی نباید به کودکان واکسن تزریق کرد؟

مادر عزیز توجه داشته باشید مطالبی که در ادامه می‌خوانید جهت افزایش آگاهی شما نوشته ‌شده‌ و نباید جایگزین مراجعه به پزشک شود. زیرا تصمیم‌گیری درباره دریافت یا عدم دریافت واکسن کودک بر عهده پزشک متخصص اطفال خواهد بود. 

  • کودکانی که در دوز‌های قبلی واکسن، دچار علائم واکنش حساسیت شدید یا آنافیلاکسی مانند خارش کل بدن، درد و گرفتگی عضلات، تهوع و اسهال شدید، تورم و بسته‌شدن راه تنفسی، کاهش شدید فشار خون شده‌اند
  • ممکن است دریافت واکسن برای کودکانی که حساسیت‌های غذایی شدید ثابت شده به برخی مواد غذایی مانند تخم مرغ دارند، توسط پزشک منع شود.
  • کودکانی که در دوزهای قبلی دچار کوما و تشنج‌های مکرر در هفت روز اول پس از تزریق شده‌اند.
  •  کودکان دارای مشکلات سیستم عصبی مانند صرع
  • کودکانی که تا 6 هفته بعد از دوز قبلی واکسن به بیماری سندروم گیلن‌باره مبتلا شده‌اند
  • تورم، قرمزی و درد نزدیک‌ترین مفصل به محل تزریق که بیش از سه روز ادامه‌ یابد و یا نیاز به بستری‌شدن داشته‌ باشد.
  • در کودکان مبتلا به نقص ایمنی ذاتی یا اکتسابی، مصرف‌کننده‌های داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی به جای قطره خوراکی فلج اطفال باید واکسن تزریقی تجویز شود.
  • کودکانی که در دوز‌ اول واکسن سه‌گانه، تب بیش از 40 درجه‌ی سانتی‌گراد، گریه‌ی مداوم بیش از 3ساعت که قابل آرام کردن نبوده و یا تشنج در طی 72 ساعت پس از تزریق واکسن را نشان داده‌اند، دیگر نباید واکسن سه‌گانه را دریافت‌ کنند و به‌جای آن باید واکسن دو‌گانه ویژه‌ کودکان تزریق شود.

در‌صورتی که بعد از تزریق واکسن 18 ماهگی هر‌یک از عوارض جانبی شدید مشاهده شد و یا در‌صورتی که احساس کردید نیاز به معاینه و اقدام درمانی وجود دارد، حتما به مراکز درمانی مراجعه‌کنید.